โรเซตาเตรียมปล่อยยานลูกบนดาวหาง

องค์การอวกาศยุโรป หรืออีซา (ESA) ได้นำยานโรเซตตาเข้าสู่วงโคจรรอบดาวหางชูรูย์มอฟเกราซีเมนโคมาตั้งแต่ต้นเดือน ส.ค. 2557 ใช้เวลาตลอด 3 เดือน ในการเก็บข้อมูลต่างๆ ทำแผนที่พื้นผิวอันขรุขระของดาวหาง และค้นหาจุดลงจอดที่เหมาะสมที่สุด สัปดาห์นี้ ยานลูกของโรเซตตามีกำหนดแยกตัวออกจากยานแม่เพื่อไปลงจอดบนพื้นผิวดาวหางอย่างนุ่มนวลเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์

ดาวหางจัดเป็นวัตถุขนาดเล็กในระบบสุริยะ มีองค์ประกอบ 3 ส่วน ได้แก่ นิวเคลียส โคม่าและห่าง นิวเคลียสคือใจกลางที่เป็นของแข็ง โคม่าเป็นแก๊สที่พ่นออกมาจากนิวเคลียสจนปกคลุมรอบนิวเคลียส ส่วนหางแบ่งเป็นหางฝุ่นกับหางแก๊ส ดาวหางส่วนหนึ่งโคจรเป็นวงรีรอบดวงอาทิตย์ จึงสามารถวัดคาบได้ อีกส่วนหนึ่งเคลื่อนที่ในแนวโค้งรูปพาราโบลา หรือไฮเพอร์โบลา แสดงว่ามีคาบยาวนานมาก หรือเข้าใกล้ดวงอาทิตย์เป็นครั้งแรกและไม่กลับมาอีก

ยานโรเซตตา (Rosetta) ตั้งชื่อตามศิลาโรเซตตาที่ค้นพบเมื่อ ค.ศ. 1799 ถูกสร้างขึ้นเมื่อ 196 ปีก่อนคริสต์ศักราช เป็นศิลาจารึกที่เล่าเรื่องราวเดียวกันด้วยอักขระใน 3 ภาษา ได้แก่ อักษรภาพอียิปต์ ภาษาอียิปต์โบราณ และภาษากรีกโบราณ นักโบราณคดีจึงสามารถถอดรหัสเพื่อแปลความหมายของอักษรภาพ เปิดเผยเรื่องราวของอารยธรรมอียิปต์ เปรียบเสมือนภารกิจของยานอวกาศลำนี้ที่พยายามศึกษาและทำความเข้าใจในธรรมชาติของดาวหาง ซึ่งเป็นซากวัตถุที่หลงเหลือมาตั้งแต่ยุคที่ระบบสุริยะเริ่มก่อตัวขึ้น

ยานลูกของยานโรเซตตามีชื่อว่าฟีเล (Philae) ตามชื่อเกาะในแม่น้ำไนล์ อันเป็นที่ตั้งของวิหารไอซิส ซึ่งนักโบราณคดีได้ค้นพบจารึกบนเสาหิน ซึ่งมีส่วนช่วยในการแปลความหมายของอักษรภาพร่วมกับศิลาโรเซตตา ยานฟีเลเดินทางไปกับยานโรเซตตา มีกำหนดจะแยกตัวและถูกส่งไปลงจอดบนพื้นผิวดาวหางในสัปดาห์นี้

ดาวหางที่ยานโรเซตตาโคจรรอบอยู่ในขณะนี้มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า 67 พี/ชูรูย์มอฟเกราซีเมนโค (67P/ChuryumovGerasimenko) อักษร P ใช้กับดาวหางรายคาบ มีคาบการโคจรรอบดวงอาทิตย์น้อยกว่า 200 ปี เลข 67 เป็นลำดับของดาวหางในบัญชีดาวหางรายคาบ (ปัจจุบันมีมากกว่า 300 ดวง) ส่วนชูรูย์มอฟเกราซีเมนโค เป็นชื่อของนักดาราศาสตร์ในยูเครนและรัสเซีย ซึ่งร่วมกันค้นพบดาวหางดวงนี้เมื่อ ค.ศ. 1969 แต่ด้วยชื่อที่ยาวและอ่านออกเสียงยาก เพื่อความกระชับ นักดาราศาสตร์จึงนิยมเรียกชื่ออย่างสั้นว่า 67 พี หรือซีจี

อีซาใช้จรวดปล่อยยานโรเซตตาออกจากโลกเมื่อวันที่ 2 ม.ค. 2547 หลังจากนั้น ยานโรเซตตาได้โคจรรอบดวงอาทิตย์ ผ่านใกล้โลกและดาวอังคารเพื่ออาศัยแรงโน้มถ่วงช่วยเร่งความเร็วและเปลี่ยนวิถีของยาน โดยระหว่างการเดินทาง ยานโรเซตตาได้ผ่านใกล้ดาวเคราะห์น้อยด้วย

โรเซตตาเข้าสู่วงโคจรรอบดาวหางชูรูย์มอฟเกราซีเมนโคเมื่อวันที่ 6 ส.ค. 2557 ช่วงแรกยังอยู่ไกลจากดาวหาง แรงโน้มถ่วงที่ต่ำ ทำให้ยานต้องโคจรรอบดาวหางในเส้นทางรูปสามเหลี่ยม โดยมีการจุดจรวดเพื่อปรับวิถีการโคจรเป็นระยะๆ ช่วงหลังยานเข้าใกล้ดาวหางมากขึ้น จึงโคจรเป็นวงรี และสามารถถ่ายภาพพื้นผิวดาวหางในระยะใกล้ได้

ปลายเดือน ส.ค.ที่ผ่านมา อีซาเผยแพร่ภาพถ่ายของจุดลงจอดที่อาจเป็นไปได้ 5 จุด และได้เชิญชวนให้ผู้สนใจเสนอชื่อเข้าประกวด เพื่อใช้เป็นชื่อจุดลงจอดอย่างเป็นทางการ มีผู้เสนอชื่อจากทั่วโลกมากกว่า 8,000 คน

อีซาตัดสินผลการประกวดการตั้งชื่อโดยเลือกชื่ออะจิลเกีย (Agilkia) ซึ่งมีผู้เสนอมากกว่า 150 คน ชื่อนี้เป็นชื่อเกาะอีกแห่งหนึ่งในแม่น้ำไนล์ ไม่ไกลจากเกาะฟีเลมากนัก วิหารไอซิสได้รับการบูรณะและย้ายไปตั้งอยู่ หลังจากเกิดน้ำท่วมบางส่วนของเกาะฟีเลเมื่อมีการสร้างเขื่อนอัสวาน รางวัลของผู้ชนะการเสนอชื่อคือการได้รับเชิญให้เข้าร่วมชมการลงจอดของยานฟีเลภายในศูนย์ควบคุมที่เมืองดาร์มสตัดท์ในเยอรมนี

อีซามีกำหนดการจะปล่อยยานฟีเลลงสู่พื้นผิวดาวหางในวันพุธที่ 12 พ.ย. 2557 วันนั้นดาวหางอยู่ห่างดวงอาทิตย์ 450 ล้านกิโลเมตร ห่างโลกประมาณ 500 ล้านกิโลเมตร สัญญาณวิทยุจากยานใช้เวลา 28 นาที 20 วินาที ในการเดินทางจากยานถึงโลก ยานฟีเลจะแยกตัวออกจากยานโรเซตตาในเวลา 16.03 น. ตามเวลาประเทศไทย (แก้ผลจากความล่าช้าของสัญญาณดังกล่าวแล้ว) แล้วเคลื่อนเข้าหาดาวหางด้วยความเร็วราว 1 เมตร/วินาที ขณะนั้นยานโรเซตตาอยู่ห่างดาวหาง 22.5 กิโลเมตร ตามกำหนดการ ยานฟีเลจะลงแตะพื้นผิวดาวหางในอีก 7 ชั่วโมงถัดมา หรือตรงกับเวลาประมาณ 5 ทุ่ม ตามเวลาประเทศไทย

หากการลงจอดประสบความสำเร็จ ยานโรเซตตาและยานฟีเลจะสำรวจดาวหางชูรูย์มอฟเกราซีเมนโคต่อเนื่องไปอีกหลายเดือน อุปกรณ์บนยานจะใช้ในการวัดองค์ประกอบของดาวหาง และเฝ้าดูการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นบนนั้น โดยเฉพาะในช่วงที่ดาวหางโคจรเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในเดือน ส.ค. 2558 ที่ระยะห่างราว 190 ล้านกิโลเมตร (ระหว่างวงโคจรของโลกกับดาวอังคาร) ซึ่งควรจะเป็นช่วงที่ดาวหางผลิตฝุ่นและแก๊สออกมามากที่สุด เบื้องต้นภารกิจของโรเซตตามีกำหนดจะสิ้นสุดลงในช่วงสิ้นปี 2558

ผู้ที่สนใจสามารถติดตามภารกิจของยานโรเซตตาได้ที่เว็บไซต์ของอีซา rosetta.esa.int และการถ่ายทอดสดเหตุการณ์นี้ที่ new.livestream.com/ESA