จักรยานคันเก่าให้น้อง

โดย...โยธิน อยู่จงดี ภาพ สุปรียา จันทะเหลา

ทุกเช้าในต่างจังหวัดสิ่งที่เราจะพบเห็นเป็นประจำก็คือ ภาพเด็กนักเรียนกำลังปั่นจักรยานไปโรงเรียน บนถนนราดยางเพียงสองเลน กับวิวภูเขา ท้องทุ่งนา แลไร่สวน นี่คือวิถีชีวิตของเด็กๆ ที่น่าอิจฉาเป็นที่สุด หากเทียบกับเด็กนักเรียนที่อาศัยภายในเมืองที่มีแต่ตึกรามบ้านช่อง และกระจกรถที่กั้นโรงเรียนที่กั้นพวกเขาจากโลกภายนอก ดังนั้นการปั่นจักรยานสำหรับเด็กๆ แล้วมันคือส่วนหนึ่งของชีวิต เป็นความทรงจำที่ดีแต่ก็ใช่ว่าเด็กๆ ทุกคนจะมีจักรยานขี่ไปโรงเรียน

ที่สมาคมจักรยานเพื่อสุขภาพแห่งประเทศไทย นักปั่นจักรยานจำนวนหนึ่งกำลังร่วมแรงร่วมใจกันซ่อมแซมจักรยานเก่ากันอย่างขมีขมัน ภายใต้ชื่อโครงการรีไซเคิลจักรยาน และก่อนที่เราจะรู้ว่าจักรยานจะถูกนำไปส่งที่ไหน ยังมีสิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือ จักรยานเหล่านี้มาจากไหน

มงคล วิจะระณะ อุปนายกสมาคมจักรยานเพื่อสุขภาพไทย เล่าถึงที่มาที่ไปของโครงการนี้ว่า “เริ่มจากการตั้งชมรมจักรยานเพื่อสุขภาพไทย เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2534 โดยมีผู้ใช้จักรยานกว่า 80 คน แรกๆ ยังเป็นเพียงชมรมเล็กๆ ที่เน้นการปั่นเพื่อสุขภาพ ต่อมาก็เริ่มมีสมาชิกเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จากการรู้จักผ่านหน้าเว็บไซต์ของชมรม (thaicycling.com) จนขอจดทะเบียนก่อตั้งเป็นสมาคมจักรยานเพื่อสุขภาพไทย ในปี พ.ศ. 2552 และเคลื่อนไหวรณรงค์ให้มีการปั่นจักรยานในมิติต่างๆ ให้มากขึ้น จนถึงวันนี้ก็มีสมาชิกนับหมื่นคนช่วยกันขับเคลื่อนสังคมคนขี่จักรยานให้เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง

 

เมื่อมีสมาชิกจำนวนมากเราก็มาคิดว่าควรจะร่วมกันทำกิจกรรมเป็นประโยชน์เพื่อสังคมบ้าง จึงคิดโครงการรีไซเคิลจักรยาน ปันน้ำใจให้น้องๆ ของสมาคมจักรยานเพื่อสุขภาพแห่งประเทศไทย เราเริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2540 ด้วยความคิดที่ว่าเด็กนักเรียนในต่างจังหวัดพวกเขามีความจำเป็นต้องใช้จักรยานในการเดินทางไปโรงเรียนที่อยู่ห่างไกลหลายกิโลเมตร ตอนนั้นเราเริ่มขอรับบริจาคจักรยานเก่าเหลือใช้ตามบ้านเพื่อนนำมาซ่อมแซมแล้วส่งต่อให้กับน้องๆ

ถามว่าทำไมเราถึงเลือกที่จะซ่อมจักรยานก็เพราะพวกเราเป็นสมาคมจักรยานที่มีความรักและความรู้ในเรื่องจักรยานเป็นอย่างดี แรกๆก็มีมาในรูปจักรยานเก่า และเงินบริจาคเพื่อหาอะไหล่มาซ่อมแซม ที่ได้จากสมาชิกและประชาชนที่ทราบข่าวก็ช่วยกันส่งจักรยานมาบริจาค

หลังจากที่เราทำกิจกรรมนี้ไปได้สักระยะโครงการนี้ก็เป็นที่สนใจจากสื่อมวลชลเป็นอย่างมาก จนกระทั่งวันหนึ่งเราได้รับการติดต่อจาก เดวิด ฮุง ประธานสมาคมจักรยานสิงคโปร์ บอกกับเราว่าได้อ่านข่าวโครงการนี้จากหนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์ สนใจอยากจะร่วมโครงการนี้กับเราด้วย จึงรวบรวมจักรยานเก่าแล้วส่งมาให้ทางเรือ มีทั้งเสือหมอบ เสือภูเขา และจักรยานจ่ายตลาดรวมๆ กันก็ได้เกือบๆ 300 คัน ในครั้งแรกที่ทำร่วมกัน จนถึงวันนี้พวกเขาก็ส่งจักรยานมาบริจาคให้ทุกปี”

 

เมื่อได้รับจักรยานมาแล้วสมาชิกจะนำไปเก็บรวบรวมที่โรงงานของอุปนายกสมาคมที่ยินดีให้ยืมสถานที่ เพราะมีความจำเป็นต้องใช้สถานที่ในการเก็บและซ่อมแซมอุปกรณ์ จากนั้นสมาชิกที่มีความรู้ความสามารถในการซ่อมจักรยานมาเป็นอาสาสมัคร หรือไม่มีความรู้ก็สามารถมาเรียนรู้การซ่อมบำรุงจักรยานได้ในตัว ช่วยกันซ่อมแซมจักรยานให้กลับมาอยู่ในสภาพดีเหมือนเดิม หลังจากซ่อมได้จำนวนหนึ่งขั้นตอนต่อไปก็คือการหาโรงเรียนที่จะบริจาค

มงคล เล่าต่อว่าโรงเรียนที่เดินทางไปบริจาคนั้น จะเป็นโรงเรียนที่ทางสมาชิกเสนอและได้รับการติดต่อเข้ามา สมาคมเน้นโรงเรียนที่ขาดแคลนจริงๆ และดูแล้วว่าเด็กๆ มีความจำเป็นในการใช้งานก็จะเดินทางไปบริจาค โดยไม่จำกัดระยะทางใกล้ไกลขอเพียงจักรยานสามารถเข้าถึงได้ก็พอ ซึ่งใน 1 ปีจะบริจาคกันอย่างน้อย 2 ครั้ง แต่ช่วงหลังๆ 23 ปีที่ผ่านมาทางสมาคมจัดกันเกือบจะเรียกได้ว่า 3 เดือนครั้ง หรือเดือนละครั้งกันเลยทีเดียว

“อย่างที่เดินทางไปบริจาคล่าสุดเมื่อเดือน ส.ค. ที่เขาใหญ่ ช่วงแรกจะปั่นจักรยานเที่ยวไปด้วยในตัว ส่วนสัมภาระจะใส่รถตู้ไปพร้อมกับจักรยานที่จะไปมอบให้แก่เด็กๆ พอถึงสถานที่มอบเราก็จะนำจักรยานมาประกอบ ทำกิจกรรมร่วมกันเล็กๆ น้อยๆ มีการสอนและอบรมก่อนส่งมอบ หากนับดูแล้วตั้งแต่เราจัดกิจกรรมมาก็นับได้ 53 ครั้งในช่วง 17 ปีที่ผ่านมา มีทั้งมอบให้เป็นของโรงเรียนเพื่อให้เด็กนักเรียนนำจักรยานไปใช้กันรุ่นต่อรุ่น และมอบให้แก่เด็กๆเองเพื่อให้พวกเขารู้สึกเป็นเจ้าของและดูแลให้ดีที่สุด

แต่เราเองก็ไม่ได้ไปมอบให้เพียงอย่างเดียวเรายังมีจัดอบรมสอนเด็กๆ ถึงการดูแลจักรยานเบื้องต้น ให้พวกเขาได้รู้จักชิ้นส่วนต่างๆ การซ่อมและใส่อุปกรณ์อย่างง่ายๆ เพื่อให้เด็กๆ ได้มีความรู้ในการดูแลจักรยานของพวกเขาเอง”

จนถึงวันนี้น่าจะเรียกได้ว่าเวลา 17 ปีที่ผ่านมาพวกเขาได้มอบจักรยานเป็นความสุขให้แก่เด็กไปแล้วนับไม่ถ้วน และนอกเหนือจากการมอบจักรยานให้กับน้องๆ สิ่งที่พวกเขาทำมากกว่านั้นก็คือการร่วมกันทำความดีตอบแทนสังคม ช่วยกันผลักดันให้การปั่นจักรยานกลับมาเป็นที่นิยมเพื่อความสุขของทุกๆ คนที่รักการปั่นจักรยานนั่นเอง