เที่ยวชมกระแสน้ำสายเก่า ณ คลองบางหลวง

โดย...พงศ์ พริบไหว

นับเป็นอีกครั้งที่ได้เดินทางมาสถานที่ท่องเที่ยวแสนสงบริมคลองบางหลวงแห่งนี้ ทว่าก่อนจะเล่าถึงสถานที่ท่องเที่ยวสุดเร้นลับในกรุงเทพฯ ย่านเพชรเกษม 28 แห่งนี้ คงต้องอธิบายก่อนว่าคลองบางหลวงเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ที่เริ่มมีนักเดินทางตบเท้าเข้าหา มากกว่าเมื่อสามปีก่อนครั้นเปิดชุมชนใหม่ๆ แต่ถึงแบบนั้นคลองบางหลวงก็มิได้ถึงกับบูมมากมายอะไรนัก ด้วยเพราะการเดินทางมาค่อนไปทางลำบาก ต้องลัดเลาะเข้าซอยแคบกว่าจะถึงที่หมายตรงวัดคูหาสวรรค์ ปากทางเข้าชุมชนริมคลองบางหลวงตามป้ายบอกทางมาเรื่อยๆ อาจไม่ถึงกับหลงแต่ก็ดูสับสนเอาเรื่อง

หากแนะนำก็คงต้องบอกตรงๆ ว่า ที่นี่จะสะดวกกับคนที่มีรถส่วนตัว และอยากพาครอบครัวมาพักผ่อนวันหยุด หรือหากอยากมาจริงๆ แต่ไม่มีรถส่วนตัว ก็ยังมีวิธีเดินทางอีกอย่างซึ่งให้อารมณ์ย้อนยุคหน่อยๆ ทั้งยังได้ฟีลที่ต่างไป นั่นคือการนั่งเรือ สืบเนื่องด้วยทาง กทม.เพิ่งเปิดเส้นทางเดินเรือโดยสารคลองภาษีเจริญไปหมาดๆ ทำให้ไม่จำเป็นต้องเช่าเหมาลำเรือราคาแพงๆ เหมือนแต่ก่อน หากมาแบบนี้อาจต้องคะเนเวลากันพอสมควร เพื่อให้ได้สัมผัสกับบรรยากาศงามๆ ริมคลองบางหลวงได้เต็มหัวใจ

สถานที่แห่งนี้มักเรียกกันติดปากว่าคลองบางกอกใหญ่ เป็นคลองเก่าแก่ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินโน่นเลยทีเดียว ครั้งที่พระองค์ท่านมาสร้างราชธานีใหม่ที่ชื่อกรุงธนบุรี ต่อมาเหล่าข้าราชการขุนนางชั้นผู้ใหญ่ก็เข้ามาจับจองสร้างบ้านกันอยู่ริมคลองแห่งนี้ เพราะเป็นบริเวณใกล้เคียงกับพระราชวังกรุงธนบุรี ชาวบ้านจึงเรียกคลองแถบนี้อีกชื่อหนึ่งว่า คลองบางข้าหลวง และต่อมาเพี้ยนเหลือเพียง “คลองบางหลวง” เช่นที่เรียกกันในวันนี้

 

ต่อมาชุมชนริมคลองบางหลวง ก็ขยายขึ้นเรื่อยๆ จากที่เคยเต็มไปด้วยกลิ่นอายของอดีต ก็สูญเสียให้วันเวลาไปแทบจะไม่หลงเหลือเค้าเดิมอยู่ แต่ด้วยการเข้ามาของกลุ่มนักอนุรักษ์หลายกลุ่ม ชุมชนแห่งนี้ก็ค่อยๆ ฟื้นฟูสภาพ แม้จะไม่เหมือนเช่นสมัยอดีต แต่ก็ทำให้คนรุ่นหลังได้เห็นวิถีความเป็นอยู่ของคนริมคลองกับสายสัมพันธ์อันดีต่อกัน

หากมาที่คลองบางหลวงเราสามารถพบเห็นวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมของชาวบ้านแถบนี้ ไม่ว่าจะเป็นบ้านไม้ชั้นเดียวรูปทรงเก่าแก่ มีวัดวาอารามที่แสนสงบร่มเย็นให้ได้เข้าไปกราบไหว้ ทั้งจะได้พบเห็นภาพบรรยากาศที่มีชาวบ้านพายเรือมาขายของ ไม่ก็ภาพเด็กๆ ออกมาช่วยพ่อแม่หาเงินจากการขายของเล็กๆ น้อยๆ หรือไม่ก็ภาพของคนเฒ่าคนแก่ยิ้มอย่างมีความสุขเมื่อได้พบกับแขกต่างถิ่น จะเห็นได้ว่าตลอดเส้นทางแคบๆ ในชุมชน จะมีทั้งเรื่องราวและร้านรวงต่างๆ ขายอาหาร ขายของที่ระลึก ขายงานศิลปะ ฯลฯ กระจายอยู่ตลอดริมคลอง ซึ่งก็เป็นการร่วมมือกันพัฒนาของคนในชุมชน เพื่อให้ชุมชนเก่าแห่งนี้กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยว และนี่ก็คือความน่าสนใจ ซึ่งเกิดมาจากคนในชุมชนอย่างแท้จริง

ที่นี่เรียกได้ว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ค่อนข้างสงบ ไม่พลุกพล่าน ตามแบบการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ จุดเด่นของคลองบางหลวงแห่งนี้ นอกจากวิถีชีวิตแล้วยังมี “บ้านศิลปิน” เป็นปลายทางของการมาเยือนก็ว่าได้ โดยที่บ้านศิลปินเองเป็นเสมือนแรงผลักให้คนในชุมชนหันมาสนใจและร่วมมือกันพัฒนาชุมชนและอนุรักษ์สายน้ำแห่งนี้ จนสามารถทำให้เกิดเป็นที่พักผ่อนของคนกรุงได้อย่างที่เห็น

บ้านศิลปินมีที่มาจากการนำบ้านเก่าของ “ตระกูลรักสำรวจ” ตระกูลช่างทองเก่าแก่ในถิ่นนี้ มารีโนเวทให้คงเดิมที่สุด ซึ่งจะมีโครงสร้างเป็นอาคารไม้ทรงมะนิลารูปตัวแอลที่สร้างล้อมรอบเจดีย์เก่า โดยตามหลักฐานคาดว่าเป็นเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสองเป็นหนึ่งใน 4 ของเจดีย์แต่ละทิศที่มีไว้กำหนดเขตพื้นที่ของวัดในสมัยนั้น

 

แรกเริ่มเจ้าของบ้านศิลปินเองหลงเสน่ห์ที่นี่ เมื่อครั้งเดินทางมาศึกษาโครงสร้างอาคารเก่า เมื่อต้องความรู้สึกจึงตั้งใจหาซื้อบ้านริมคลองบางหลวงจนมาพบที่นี่ แล้วจึงปรับปรุงให้เป็นสถานที่แสดงงานศิลป์ ทั้งเป็นที่รวมตัวของกลุ่มศิลปินที่รักงานศิลปะเช่นเดียวกัน โดยแรกเริ่มก็มิได้คิดการใหญ่ถึงขนาดทำเป็นสถานที่ท่องเที่ยวอย่างเช่นในปัจจุบัน

บ้านหลังนี้แบ่งเป็นสองชั้น ด้านล่างเปิดเป็นร้านอาหารและเครื่องดื่มและที่ทำกิจกรรมนั่งชิลชิล ชมวิวแม่น้ำ อีกส่วนที่เหลือของพื้นที่ด้านล่างเป็นมุมขายของที่ระลึกและโปสต์การ์ด ร้านหนังสือ ทั้งยังจัดมุมพักไว้ให้แขกนั่งรับลมเย็นๆ พลางนั่งมองวิถีชีวิตของคนริมคลอง มีบริเวณลานการแสดงอยู่ถัดออกมาข้างๆ ส่วนด้านบนเปิดเป็นแกลเลอรี่แสดงงานศิลปะทั้งภาพวาดและภาพถ่ายให้ได้ชม โดยบ้านศิลปินแห่งนี้ถือเป็นที่รวมตัวของนักเชิดหุ่นคณะคำนาย ซึ่งทั้งหมดต่างเคยเป็นส่วนหนึ่งของคณะหุ่นละครเล็กโจหลุยส์ จนกระทั่งคณะหุ่นดังกล่าวปิดตัวลง นักเชิดแต่ละคนต่างก็แยกย้ายกันไปคนละทิศทาง ก่อนจะกลับมารวมตัวกันอีกครั้ง และปักหลักทำการแสดงภายใต้ชายคาบ้านศิลปิน

ปัจจุบันการแสดงจะมีขึ้นในบ่ายสองโมงของทุกวัน ยกเว้นวันพุธเพียงวันเดียว ส่วนวันเสาร์และอาทิตย์จะเพิ่มรอบการแสดงตามจำนวนผู้เข้าชม เพราะเป็นช่วงที่นักท่องเที่ยวจะมาเยอะเอามากๆ ถือเป็นสีสันอีกอย่างของสถานที่แห่งนี้ อีกทั้งบ้านศิลปินเองทุกวันอาทิตย์จะมีการฝึกอบรมเรื่องของศิลปะแขนงต่างๆ ให้กับผู้มาเยือนกันแบบฟรีๆ

 

หากสนใจอยากมาเยี่ยมชุมชนคลองบางหลวง ที่นี่เปิดทุกวันไม่มีวันหยุดโดยเฉพาะบ้านศิลปิน ส่วนร้านค้าต่างๆ หากอยากแวะมาดูแนะนำช่วงวันเสาร์อาทิตย์จะมีร้านเปิดอยู่มาก มีอะไรให้เลือกชมเลือกดูมากหน่อย ที่นี่อาจเรียกว่าเป็นสถานที่เที่ยวตามใจเจ้าถิ่นไปเสียหน่อย เพราะคนในชุมชนส่วนใหญ่ก็มักไปทำงานกันในวันธรรมดา จะสะดวกเปิดร้านแค่วันหยุด แต่ทว่าเสน่ห์แบบนี้มิใช่หรือที่ทำให้การเดินทางมีความหมาย

สำหรับคนที่สนใจแวะมาเยี่ยมชมชุมชนคลองบางหลวง สามารถเดินทางได้หลายวิธี หากขับรถมาเองให้จอดรถที่วัดคูหาสวรรค์ ซึ่งอยู่สุดซอยเพชรเกษม 28 หรือจะจอดรถที่วัดกำแพง ซึ่งอยู่สุดซอยเพชรเกษม 20 ก็สามารถทำได้ ถ้าใช้บริการขนส่งมวลชนให้มุ่งหน้ามายัง ซอยจรัญสนิทวงศ์ 3 จากนั้นใช้บริการนั่งรถสองแถวสีแดงจากปากซอย หรือนั่งมอเตอร์ไซค์เข้ามาจนสุดซอยจะสะดวกมาก ส่วนใครที่สนใจมาทางเรือก็สามารถนั่งเรือจากท่าเรือท่าช้างมายังคลองบางหลวงได้เลย ทั้งในอนาคตอันใกล้นี้จะสามารถมาเที่ยวได้สะดวกด้วยรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน