ลายแทงแห่งปัญญา (1)

โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย

“ปัญญาของมนุษย์นั้น เมื่อถูกพัฒนาแล้ว จะทำให้สถานภาพทางจิต ทางบุคลิกภาพ ทางปัญญา รวมทั้งทางสังคม ของบุคคลคนนั้นเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น ประณีตขึ้น สูงส่งขึ้นตามลำดับ เหมือนหนึ่งบัวที่เกิดแต่ตมและน้ำอันเป็นของสกปรก แต่เมื่อเติบโตขึ้นก็ลอยพ้นตมและน้ำขึ้นไป”

1.รักในการศึกษา

2.จดจำสาระไว้ได้

3.ท่องให้คล่องปาก

4.วิพากษ์จนเข้าใจ

5.ประยุกต์ใช้ให้ช่ำชอง

อรรถาธิบายลายแทง

ปัญญา คือ มณีล้ำค่าของมนุษย์

“ปัญญา” เป็นคุณสมบัติพิเศษที่มีอยู่อย่างเอกอุในหมู่มนุษย์ จริงอยู่สัตว์หรือสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นก็มีปัญญาเหมือนกัน แต่ปัญญาที่มีในสิ่งมีชีวิตอื่นเหล่านั้นยังไม่อาจพัฒนามาถึงขีดสูงสุดเหมือนปัญญาที่มีอยู่ในหมู่มนุษย์ทั้งหลาย

ลองสังเกตดูเถิด สัตว์ทั้งหลายเกิดมาในสภาพชีวิตอย่างไร ก็อาจตายไปในสภาพชีวิตอย่างนั้น ช้างเกิดมาก็เป็นช้าง ตายไปก็เป็นช้าง หรืออาจเป็นพระยาช้างเพราะได้รับการสถาปนาจากพระราชามหากษัตริย์อยู่บ้างบางตัว แต่นั่นก็เป็นกรณียกเว้นที่มีน้อยเสียยิ่งกว่าน้อย อย่างไรก็ตามแม้ช้างบางตัวจะมีอิสริยยศ แต่ก็ไม่ได้ส่งผลต่อไปถึงความก้าวหน้าทางปัญญาที่สูงส่งไปกว่านั้น เช่น ช้างไม่สมารถเป็นเจ้าเมืองได้ ไม่สามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมได้ ไม่สามารถเปลี่ยนตัวเองไปเป็นสายพันธุ์อื่นที่ดีไปกว่านั้นได้

สุนัข แมว ไก่ ม้า ที่มาอาศัยอยู่ใกล้ชิดกับคนก็คงเหมือนกัน เกิดมาอย่างไร ก็ตายไปในสภาพอย่างนั้น ไก่ แมว สุนัข ม้า ไม่สามารถเปิดบริษัทใหญ่โต หรือเป็นเจ้าของธุรกิจอะไรได้ เพราะปัญญาเขามีจำกัด

ส่วนมนุษย์นั้น เมื่อแรกเกิดมาอาจมาพร้อมกับกิเลส หรือสัญชาตญาณ เต็มไปด้วยความโลภ ความโกรธ ความหลง ความริษยา ความรุนแรง ความเกลียดชัง แต่ต่อมาเมื่อได้รับการศึกษา พัฒนาปัญญาเป็นอย่างดีแล้ว ก็อาจพัฒนาศักยภาพทางกายทางจิตให้แกล้วกล้าขึ้นไป

จากปุถุชน พัฒนาต่อไปกลายเป็นกัลยาณชน

กัลยาณชน พัฒนาต่อไปกลายเป็นอริยชน

จากผู้ที่เกิดมาแล้วถูกคนอื่นสอน แต่เมื่อโตขึ้นอาจมีปัญญากลายมาเป็นสอนผู้อื่น หรือเหนือขึ้นไปกว่านั้นอาจบรรลุถึงความเลิศล้ำทางปัญญากลายเป็นศาสดาของมนุษย์และเทวดาอย่างพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้

ความแตกต่างทางปัญญาระหว่างคนและสัตว์นี้ พระพุทธองค์ทรงตรัสรับรองไว้ในพระไตรปิฎกว่า “ม้าอัสดร หรือพญาช้างที่ผ่านการฝึกมาดีแล้ว นับว่าเป็นสัตว์ประเสริฐ แต่คนที่ฝึกแล้วประเสริฐยิ่งกว่านั้นหลายเท่านัก...”

ถอดความเป็นกวีนิพนธ์ว่า

“อัสดรหัตถีปักษีชาติ

แม้เปรื่องปราดปรีชาไวอยู่ไพรสณฑ์

หากคนไม่ฝึกหัดไม่ดัดตน

ก็เก่งวนแต่กินอยู่สมสู่กัน

ครั้นมนุษย์นำมาพากันฝึก

สัตว์สำนึกเปลี่ยนไปใฝ่สร้างสรรค์

ปลาโลมาเปิดแสดงโชว์แข่งกัน

แต่ละวันหาเงินได้ไม่น้อยเลย

อัสดรหัตถีดียิ่งกว่า

เป็นดาราในหนังบ้างละเหวย

ดีเด่นดังอย่างโดดเด่นเสียจนเคย

บางตัวเลยได้ยศช้างอย่างฤาชา

สัตว์ประเสริฐเพราะคนฝึกสำนึกใหม่

จึงเติบใหญ่แตกต่างอย่างสัตว์สา

บัณฑิตชนฝึกตนบ้างสร้างวิชชา

พัฒนายิ่งกว่านั้นนับพันนัย

จากปุถุชนคนต่ำนำมาฝึก

ค่อยค่อยตรึกพัฒนาอัชฌาศัย

จากเห็นผิดเป็นเห็นถูกปลูกวินัย

จากพงศ์ไพร่เป็นพงศ์ปราชญ์ฉลาดชนม์

จากคนป่าเป็นคนเมืองผู้เรืองฤทธิ์

จากมืดมิดเป็นสว่างกระจ่างหน

จากกิเลสเกรอะกรังค่อยล้างตน

จึงหลุดพ้นเหนือกิเลสวิเศษไป

บัณฑิตชนเฝ้าฝึกตนทุกเวลา

จึงปรีชาประโชติดวงอย่างช่วงใส

ส่องสว่างกว่าดวงจันทร์ตะวันไว

เป็นเลิศไร้ผู้ปานเปรียบเทียบไม่ทัน

ปัญญาของมนุษย์นั้นเมื่อถูกพัฒนาแล้ว จะทำให้สถานภาพทางจิต ทางบุคลิกภาพ ทางปัญญา รวมทั้งทางสังคม ของบุคคลนั้นเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น ประณีตขึ้น สูงส่งขึ้นตามลำดับ เหมือนหนึ่งบัวที่เกิดแต่ตมและน้ำอันเป็นของสักปรก แต่เมื่อเติบโตขึ้นก็ลอยพ้นตมและน้ำนั้นขึ้นไป

เป็นต้นว่า บางคนอาจเกิดมาในบ้านนาป่าดง แต่พอได้รับการศึกษาอย่างดี ก็กลายเป็นนักคิด นักปราชญ์ นักการเมือง นักบวช ศาสดา หรืออาจกลายมาเป็นผู้นำประเทศ ที่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทั้งแก่ตัวเองและแก่มหาชนอย่างมากมาย เช่น อับราฮัม ลินคอล์น อดีตประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกา ท่านเกิดมาในบ้านป่าดงดอย ได้เรียนหนังสือในห้องเรียนเพียงไม่กี่วัน ในยุคนั้นกระดานก็ยังไม่มี เวลาจะสะกดประโยคยังต้องใช้มือเขียนกันกลางอากาศ แต่ท่านเป็นคนฉลาดมาก มีพื้นฐานทางปัญญาดีมาแต่เดิม ทั้งยังเป็นบุคคลที่ใฝ่เรียนใฝ่รู้อย่างยิ่ง ขยันทำการงาน มีความปรารถนาอย่างแรงกล้าในการพัฒนาตนเอง มีแม่ที่มีอุปนิสัยใฝ่รักในการอ่านหนังสือดีๆ จึงทำให้ท่านได้รับอิทธิพลจากการอ่านหนังสือดีตั้งแต่เด็ก โตขึ้นมาก็ใช้ความวิริยะอุตสาหะศึกษาด้วยตนเองอยู่ตลอดเวลา ในที่สุดจากอดีตเด็กบ้านป่าพัฒนาต่อไปอย่างไม่หยุดยั้ง กระทั่งลงเล่นการเมืองและประสบความสำเร็จจนกลายเป็นประธานาธิบดีผู้ยิ่งใหญ่ของสหรัฐอเมริกาตลอดกาล

***หมายเหตุ บทความนี้มาจากหนังสือ ลายแทงแห่งความสำเร็จ สำนักพิมพ์ทำทันที