เก็บเกี่ยวความทรงจำดีๆที่เวิ้งนาครเขษม

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล ภาพ วิศิษฐ์ แถมเงิน/เสกสรร โรจเมธากุล

ได้ยินมาตั้งแต่สมัยเป็นเด็กแล้วว่าถ้าจะหาซื้อเครื่องดนตรีให้ไปที่เวิ้งนาครเขษม หรือที่ใครๆ นิยมเรียกสั้นๆ ว่าเวิ้ง แหล่งจำหน่ายเครื่องดนตรีราคาย่อมเยาแหล่งใหญ่ที่สุดในเมืองไทย

เวิ้งนาครเขษมในวันวาน

เวิ้งนาครเขษม ทำเลทองบนที่ดินขนาด 14 ไร่ 1 งาน 91 ตารางวา ตั้งอยู่ในเขตสัมพันธวงศ์ กทม. มีประวัติศาสตร์ยาวนานมากกว่า 300 ปีมาแล้ว แต่เดิมที่แห่งนี้ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดสระน้ำขนาดใหญ่ สร้างเป็นสวนหย่อมเขียวขจีไว้สำหรับเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของคนในพระบรมมหาราชวัง และประชาชน ซึ่งบริเวณนั้นเป็นที่อยู่ของชาวจีนแต้จิ๋ว โดยชาวจีนเรียกบึงน้ำใสนั้นว่า วังน้ำทิพย์ (ภาษาจีนแต้จิ๋วว่า จุ้ยเจียเก็ง) ต่อมาจึงได้พระราชทานที่ดินผืนดังกล่าวแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต

 

เมื่อชุมชนขยายตัวอย่างหนาแน่น บรรดาชาวจีนต่างแห่มาจับจองพื้นที่ขายของสารพัด ทั้งแผงลอย ทั้งแบกะดิน จนเคยได้รับการขนานนามว่าตลาดโจร หรือที่ฝรั่งมังค่าเรียกกันติดปากว่า Thief Market เนื่องจากสินค้าส่วนใหญ่เป็นสินค้ามือสองที่ใช้แล้ว ของเก่า หรือของที่ถูกขโมยมาแลกเปลี่ยน ซ่อม ซื้อขายกันในบริเวณนี้

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ หรือทูลกระหม่อมบริพัตร ทรงเห็นว่าที่ดินบริเวณนี้มีความผูกพันกับราษฎรชาวจีนมาหลายชั่วคน จึงดำริให้ถมบึงเป็นเวิ้งกว้างใหญ่ เปิดพื้นที่ให้คนมาอาศัยจับจองอยู่อาศัย ทำมาหากินเลี้ยงชีพ

นครแห่งความสุขเกษมเปรมปรีดิ์

เวิ้ง หมายถึง ที่ที่เปิดเป็นช่องเข้าไป ภายในกว้าง คำว่า เกษม เป็นคำภาษาสันสกฤต แปลว่า ความสุขสบาย ภาษาบาลีว่า เขม (อ่านว่า เขมะ) โบราณเขียนเป็น เขษม (อ่านว่า ขะเสม) ก็มีคำว่า นคร แปลว่าเมือง และนาคร เป็นศูนย์การค้าที่รวมสินค้าจีน ฝรั่ง และไทยไว้ด้วยกัน นับเป็นศูนย์การค้าสากลแห่งแรกของเกาะรัตนโกสินทร์

วิศิษฏ์ เตชะเกษม แกนนำชุมชนเวิ้งนาครเขษม เล่าให้ฟังว่า เวิ้งนาครเขษมถูกจัดเป็นศูนย์การค้าที่มีรูปแบบเป็นห้องแถว แรกเริ่มเป็นอาคารไม้ชั้นเดียว แต่ภายหลังเกิดเหตุการณ์ไฟไหม้ครั้งใหญ่ ก็ได้มีการปรับปรุงเป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทันสมัยสองชั้นและสามชั้นตามลำดับ

 

สิ่งปลูกสร้างที่ถูกกล่าวขานมากที่สุดในยุคหนึ่ง หนีไม่พ้นโรงภาพยนตร์ชื่อว่า “เวิ้งนาครเขษม” เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทันสมัยสองชั้น

มีโถงบันไดที่ดูสง่างามมาก เป็นศิลปะแบบ “อาร์ตเดโก” (Art Deco) แบบขึ้นสองฝั่ง ต่อมาถูกเพลิงไหม้จนราบเรียบในปี พ.ศ. 2508 เมื่อผนวกรวมกับอาคารบ้านเรือนที่เก่าแก่ มีเรื่องราวความเป็นมา ทั้งหมดจึงทำให้เวิ้งนาครเขษม กลายเป็นแหล่งการค้าอันเจริญรุ่งเรืองที่มีอายุเก่าแก่ยาวนานจวบจนบัดนี้

ย่านการค้าที่ไม่เคยหลับใหล

สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 กระแสนิยมตะวันตกกำลังแพร่หลาย เวิ้งนาครเขษมถือเป็นแห่งแรกที่นำเข้าเครื่องดนตรีสากลทุกชนิดจากต่างประเทศมาขายส่งและขายปลีก ราคาประหยัดแต่คุณภาพเกินคุ้ม ร้านที่มีชื่อเสียง อาทิ ย่งเส็ง ฮงเซ้ง จิ้นเฮงหลี ไทยพัฒนสิน (จิ้นเส็ง) แต้เซ่งฮง เอเซียมิวสิค ล้วนสืบทอดกิจการจากรุ่นปู่จนถึงรุ่นเหลน นอกจากนี้ยังมีเครื่องมือช่าง เครื่องใช้ไฟฟ้า ร้านเฟอร์นิเจอร์ ร้านจำหน่ายเครื่องทองเหลือง โรงพิมพ์เก่าแก่ ต้นกำเนิดนิยายชื่อดังอย่างสามเกลอ พล นิกร กิมหงวน เสือดำเสือใบ และตำราโหราศาสตร์

 

ยังไม่นับตลาดที่ขายสินค้าสดๆ ของดีคุณภาพในยามเช้าและเย็น ชื่อว่าตลาดปีระกา ร้านอาหารอร่อยเลื่องชื่อที่ผู้คนในละแวกนั้นฝากกระเพาะไว้ยามหิว เช่น ต้มเลือดหมูเวิ้งนครเขษม หมี่หวาน ก๋วยเตี๋ยวเนื้อตุ๋นเจ๊ผอม เกาเหลาไร้เทียมทาน ตือฮวนจุกบี้ ข้าวมันไก่สะพานเหล็ก ฯลฯ ล้วนเก่าแก่มีชื่อเสียงมาหลายชั่วอายุคน

ว่ากันว่าเวิ้งนาครเขษมเป็นย่านการค้าที่สามารถมาจับจ่ายสินค้าได้เกือบทุกชนิด จนมีใครบางคนกล่าวอย่างมั่นใจว่ามาที่นี่ที่เดียวก็ซื้อของได้ครบทุกชนิดแล้ว

“จุดเด่นของการค้าในเวิ้งนาครเขษมคือการซื้อขายด้วยความเชื่อถือ และร้านค้าต่างใส่ใจต่อความต้องการของลูกค้า หากต้องการซื้อสินค้าหลากหลายอย่าง ก็สามารถสั่งซื้อได้ที่ร้านค้าเพียงร้านเดียว เพราะเจ้าของร้านจะรับหน้าเสื่อไปจัดการหามาให้ นับเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของที่เวิ้ง” แกนนำชุมชนเวิ้งนาครเขษม บอก

 

ประวัติศาสตร์ที่กำลังสั่นคลอน

ในวันที่รถไฟใต้ดินกำลังแล่นเข้ามารุกคืบเวิ้งนาครเขษม และนโยบายของเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินที่ต้องการจะเปลี่ยนให้เป็นศูนย์การค้า ท่ามกลางเสียงคัดค้านของชาวชุมชนที่เช่าที่ดินผืนนี้อยู่อาศัยต่อเนื่องมานาน

ล่าสุด เมื่อค่ำคืนของวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ได้มีการจัดเทศกาลไหว้จันทรา รักษาเวิ้งฯ มรดกรัตนโกสินทร์ 2556 ดื่มด่ำกับบรรยากาศการไหว้พระจันทร์แบบรักษาประเพณีดั้งเดิมจากชาวชุมชน มีนิทรรศการความรู้เกี่ยวกับการไหว้ ตำนานต่างๆ ของวันไหว้พระจันทร์ รู้จักชุมชนเวิ้งนาครเขษม และชิมอาหารอร่อย

ไฮไลต์สำคัญของงานคือการแสดงเจตนารมณ์ แสดงพลังของชาวบ้าน จะขอร่วมมือร่วมใจเป็นหนึ่งเดียว เพื่อรักษาพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ผืนนี้ไว้ต่อไป