บันไดแห่งความสุข (จบ)

โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย

ท่ามกลางรถติดถ้าเรามองเห็นทุกข์ เราก็นำสิ่งเหล่านี้มาใช้เพื่อการปฏิบัติธรรมได้ สำหรับคนทั่วไปมันเป็นการฝึกขันติคือความอดทน แต่สำหรับผู้มีปัญญา นั่นคือการฝึกทำความเข้าใจสัจธรรมของชีวิต

เมื่อเจอรถติด เราต้องอดทน เพราะเราเปลี่ยนอะไรไม่ได้ แต่ถ้าเจอบ่อยๆ มันอาจปะทุออกมาเป็นความโกรธความแค้นความเครียด แต่สำหรับผู้มีปัญญาไม่ต้องอดทน เราเข้าใจมัน ขอให้เราเข้าใจมัน เราทำความเข้าใจว่า อ๋อ...มันเป็นเหตุอย่างนี้ มันเป็นปัจจัยอย่างนี้ ที่รถติดมากเพราะวันนี้เป็นวันศุกร์คนจะออกต่างจังหวัด นี่คือการทำความเข้าใจเหตุปัจจัย เมื่อเราเข้าใจเหตุปัจจัยต่างๆ แล้วเราจะมีแต่ความสุข พอเรามีความเข้าใจแล้ว เรายิ้มให้กับทุกสิ่งทุกอย่างได้ หนักมาแค่ไหนเราก็ยิ้มได้ ทุกข์แค่ไหนเราก็ยอมได้ ทำให้นึกถึงคำคำหนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า ตถตา มันเป็นของมันอย่างนั้นเอง

ถ้าเรามีปัญญาเราจะไม่ต้องอดทนกับอะไรเลย เราแค่เข้าใจมัน เช่น แก้วน้ำ เราหยิบขึ้นมา แล้วมันตกจากมือแตก ถ้าไม่มีธรรมะเราก็โกรธ โกรธใครไม่ได้ก็โกรธตัวเอง แต่ถ้าเรามีธรรมะเราก็บอกตัวเองได้ว่า ของมันแตกได้ ไม่แตกวันนี้ก็แตกวันหน้า ไม่แตกเพราะเรา ก็แตกเพราะคนอื่น เมื่อเรามีความเข้าใจ ใครมาด่าเราเราก็ไม่โกรธ ของมันแตกกันได้ ต่อไปก็ระมัดระวังมากขึ้น เราจะตีโพยตีพายน้อยลง เราจะด่าคนน้อยลง มีอะไรเกิดขึ้นเราจะมีแต่ความเข้าใจ

ทุกครั้งที่เราไปวัดเราจะเห็นพระพุทธรูปทรงแย้มพระสรวลน้อยๆ อยู่ที่ริมฝีปาก รอยแย้มพระสรวลน้อยๆ เป็นปริศนาธรรมว่า คนที่เข้าใจทุกสิ่งทุกอย่างแล้ว ไม่มีอะไรที่ทำให้ท่านต้องวิตกอกไหม้ เกิดอะไรขึ้นมาท่านก็ยิ้ม มันเป็นอย่างนั้น ทุกข์หนักหนาพระองค์ท่านก็ยิ้ม ยิ้มรับกับทุกสถานการณ์เพราะเข้าใจทุกสิ่งทุกอย่าง ว่ามันเป็นไปตามเหตุตามปัจจัย

ถ้าเราเข้าใจความเป็นเหตุเป็นปัจจัยของสรรพสิ่ง เท่ากับเราเข้าใจแก่นของพุทธศาสนา เมื่อมีความเข้าใจก็ไม่ต้องอดทนต่อสิ่งใดๆ เราทำความเข้าใจแล้ว เราก็เข้าไปจัดสรรเหตุปัจจัย อยากให้สิ่งดีๆ เกิดขึ้นก็ไปสร้างเหตุปัจจัยดีๆ ค่อยๆ แก้กันไปตามลำดับขั้นตอน เหมือนที่พระพุทธองค์ตรัสว่า เวลาที่เราปฏิบัติธรรม ให้ปฏิบัติเหมือนแม่ไก่กกไข่

เวลาแม่ไก่กกไข่ แม่ไก่จะนั่งทับไข่ กกอย่างนั้น ทำตามเหตุตามปัจจัย แม่ไก่ไม่ต้องอธิษฐานว่า สาธุ...พรุ่งนี้ขอให้ลูกไก่ออกมาจากฟองไข่เสียที แม่ไก่ก็แค่ทำหน้าที่กกไข่ให้ดีที่สุดคือสร้างความอบอุ่นให้ไข่ สร้างเหตุปัจจัย ทำเหตุให้มากแล้ว ปล่อยวางในผล ถ้าอุณหภูมิพอเหมาะ ลูกเจี๊ยบก็จะออกมาเอง นี่เรียกว่าเป็นไปตามเหตุตามปัจจัย

เหมือนเรารดน้ำต้นไม้ เราสร้างเหตุ เราปลูก เราพรวนดิน เราใส่ปุ๋ย เรารดน้ำ ไม่ต้องอธิษฐาน เหตุปัจจัยพร้อมมันก็ผลิดอกออกมาเอง ชีวิตของคนที่เข้าใจสิ่งต่างๆ ว่ามันเป็นไปตามเหตุตามปัจจัยเป็นชีวิตที่พร้อมจะรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ ได้อย่างสงบ ได้อย่างมีความสุข และเป็นต่อ แต่ถ้าเราไม่เข้าใจ สิ่งต่างๆ ตามเหตุตามปัจจัย เราจะเป็นคนที่โกรธง่าย หงุดหงิดง่าย ฉุนเฉียวง่าย อารมณ์เสียง่าย แล้วก็ไม่พอใจกับทุกสิ่งทุกอย่างไปเสียทั้งหมด ถ้าเราเข้าใจทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปตามเหตุตามปัจจัย เราจะยอมรับสิ่งต่างๆ ได้อย่างสบายใจ

นี่คือธรรมที่ผู้เขียนได้พบบนท้องถนน เมื่อเข้าใจเหตุปัจจัยของรถติด แล้วก็ไม่ต้องปรับอะไรข้างนอก ปรับใจตัวเองข้างใน พอรถติดเราก็มีธรรมะ อย่าไปคิดว่าการปฏิบัติธรรมจะต้องปฏิบัติในวัดเสมอไป ในชีวิตจริงนี่แหละเป็นเวทีของการปฏิบัติธรรม เกิดปัญหาขึ้นมานั่นแหละเป็นโอกาสทองของการปฏิบัติธรรม ถ้าปัญหาไม่เกิดขึ้นเราจะไม่รู้หรอกว่าธรรมะที่เราเรียนมานั้นใช้ได้ผลหรือไม่ได้ผล เวลาที่เกิดปัญหานั่นแหละเป็นเวลาที่พิสูจน์คุณค่าของธรรมะได้ดีที่สุด

ฉะนั้นอย่าไปกลัวทุกข์ อย่าไปกลัวปัญหา ทุกครั้งที่ทุกข์เกิดขึ้นหรือมีปัญหา ให้ถือว่าเป็นวันเวลาพิสูจน์ผลของการปฏิบัติธรรม ขอให้มองสิ่งต่างๆ พินิจพิจารณาสิ่งต่างๆ ที่ผ่านเข้ามาในชีวิตของเราให้เป็นอุปกรณ์สอนธรรม ใครมีวิธีคิดแบบนี้ มองทุกอย่างเป็นครู มองทุกอย่างเป็นอุปกรณ์สอนธรรม เขาจะมีชีวิตที่ไม่ขาดทุน ได้กำไรจากทุกๆ เรื่อง ได้กำไรจากทุกๆ คน ได้กำไรจากทุกๆ ประสบการณ์