ธรรมบรรยายจากมุมไบ มงคลสูตร...สู่การเจริญวิปัสสนา (ตอน ๑๖)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

เมื่อถึงขั้นความสัมพันธ์กับสังคมแล้ว ก็จะประชุมรวมอยู่ในมงคลข้อต่อไป คือ ข้อที่ ๑๘ “อะนะวัชชานิ กัมมานิ” แปลว่า กรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นโทษ ก็คือทำกรรมที่สุจริต เห็นหรือไม่ว่าทั้งหมดที่อธิบายมารวมลงในข้อนี้ คือ กรรมที่สุจริต กรรมไม่เป็นโทษ ก็คือกุศลกรรมทั้งหมดที่กล่าวไปแล้วนั่นเอง ฉะนั้นเมื่อเข้าถึงข้อนี้ได้ ก็แสดงว่าคุณเดินมาถูกทางแล้ว

ต่อไปเป็นการเข้าสู่การยกระดับจิตอันสูงขึ้น ด้วยการ “งดเว้นการทำบาปทั้งปวง” การไม่ดื่มสุราเมรัยเพื่อทำลายสติตัวเอง นั่นหมายความว่า ตั้งตนไม่ประมาทอยู่ในธรรม ซึ่งมารวมอยู่ในข้อที่ ๒๑ “อัปปะมาโท จะ ธัมเมสุ” คือ ไม่ประมาทในธรรมแล้ว นี่เป็นขั้นของจิตที่สูงแล้ว

ผู้ตั้งความไม่ประมาทได้ จึงเป็นผู้ที่มีสติปัญญาในระดับที่เต็มสมบูรณ์พร้อมในความเป็นสัตว์ที่ประเสริฐ พวกนี้จะไปข้างหน้าส่วนเดียว คือ ความสุขความเจริญ ไม่มีต่ำอีกแล้ว ผู้ที่ไม่ประมาทในธรรมจึงกลับมาหาความหมายว่า เป็นสัตว์ชั้นสูงแล้ว ประเสริฐโดยธรรมแล้ว

ฉะนั้น อะไรเป็นตัวแสดงว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในความไม่ประมาทในธรรม ก็ให้เข้าสู่มงคลอีก ๕ ข้อต่อไปนี้ คือ ข้อที่ ๒๒, ๒๓, ๒๔, ๒๕ และ ๒๖

ข้อที่ ๒๒ “คาระโว จะ” คือ การให้ความเคารพ

ข้อที่ ๒๓ “นิวาโต จะ” คือ ความไม่จองหอง

ข้อที่ ๒๔ “สันตุฏฐี จะ” คือ ความยินดีในของที่มีอยู่ คือ สันโดษ

ข้อที่ ๒๕ “กะตัญญุตา” เป็นการแสดงคุณธรรมขั้นสูงของสัตว์ประเสริฐ หรือความกตัญญูรู้คุณผู้มีคุณ อันหาได้ยากยิ่งในสัตว์ทั้งหลาย

และที่สำคัญจะมีความประพฤติต่อเนื่อง คือ “การรู้จักการฟังธรรมะตามกาลอันควร” ข้อที่ ๒๖ “กาเลนะ ธัมมัสสะวะนัง” ดังเช่นท่านทั้งหลายมานั่งฟังธรรมตรงนี้ รู้จักการฟังธรรมตามกาล ซึ่งผู้ที่จะเข้ามาในส่วนนี้ได้จะต้องเป็นผู้ไม่ประมาทในธรรม “อัปปะมาโท จะ ธัมเมสุ” คือข้อที่ ๒๑ ต้องเป็นตัวตั้งขึ้น

เมื่อถึงขั้นนี้จึงมีสติปัญญาที่สมบูรณ์พร้อม มีความเคารพ รู้จักความเคารพ รู้จักความไม่จองหอง รู้จักความสันโดษ รู้จักความกตัญญู รู้จักฟังธรรมตามควร รู้จักใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า เพื่อพัฒนาชีวิตนี้ เพื่อยกระดับจิตให้สูงสุด ฉะนั้นการเข้าสู่วิถีธรรมอันสูงสุด คือ พระนิพพาน ต้องเข้าสู่กระบวนธรรมะปฏิบัตินี้

ถ้าถึงพร้อมแล้วด้วยมงคลทั้ง ๕ คือ ข้อที่ ๒๒๒๖ จิตใจก็จะพรั่งพร้อมด้วยสติปัญญาตามที่กล่าว และเข้าสู่มงคลในข้อต่อไปก็คือ ข้อที่ ๒๗

ข้อที่ ๒๗ “ขันติ” คือ ความอดทนอดกลั้น ตรงนี้คือกระบวนการปฏิบัติทางจิตวิญญาณขั้นสูงแล้ว “มีความอดทนอดกลั้น” ก็คือต้องมีสติปัญญาแล้ว ให้สังเกตว่าเราสร้างความอดทนหรือขันติมาจากการเจริญสติปัญญาอย่างแก่กล้า ขันติถึงจะมีได้

อ่านต่อฉบับหน้า