กึ่งศตวรรษ

ปี พ.ศ. 2503 คือปีซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการสถาปนากิจการโคนมขึ้นในประเทศไทยอย่างเป็นทางการ โดยในครานั้น เมื่อวันที่ 16 ม.ค. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 9 แห่งประเทศเดนมาร์ก เสด็จฯ ไปทรงเป็นประธานในพิธีเปิดฟาร์มสาธิตและศูนย์ฝึกอบรมการเลี้ยงโคนมไทยเดนมาร์ค ณ อ.มวกเหล็ก จ.สระบุรี นับจนถึงปัจจุบันนี้กิจการโคนมของประเทศไทยได้เจริญรุดหน้ามาเป็นระยะเวลากว่ากึ่งศตวรรษ

สุวรัจน์ หงษ์ยันตรชัย ผู้ช่วยผู้อำนวยการองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย (อ.ส.ค.) เป็นบุคคลหนึ่งที่คลุกคลีอยู่กับกิจการโคนมในประเทศไทยมานาน เล่าให้ฟังว่า การเลี้ยงโคนมในสมัยก่อนคือเมื่อราว 50 ปีที่แล้ว จะพบเห็นแค่เพียงเฉพาะชุมชนชาวอินเดียที่เข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทยเท่านั้น ซึ่งมีวิธีการเลี้ยงด้วยภูมิปัญญาที่สั่งสมกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ หากแต่ว่าเป็นการเลี้ยงยืนโรงในคอกคับแคบ โดยนิยมเลี้ยงโคนมพันธุ์ Red Sindhi และ Sahiwa ซึ่งเป็นโคนมสายพันธุ์เอเชียที่ทนต่อสภาพอากาศร้อนชื้นและแมลง แต่ให้ปริมาณน้ำนมน้อย ในขณะเดียวกัน เวลานั้นกรมปศุสัตว์และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ก็ได้มีความพยายามนำเข้าโคนมสายพันธุ์ยุโรปเพื่อนำมาทดลองเลี้ยงเช่นเดียวกัน แต่โคเหล่านั้นก็ไม่ทนต่อสภาพอากาศร้อนชื้นของเมืองไทย จึงเป็นที่มาของหนึ่งในความสำเร็จของกิจการโคนมไทย นั่นคือการผสมพันธุ์โคนมระหว่างโคนมจากเอเชียและยุโรปจนเป็นผลสำเร็จ ทำให้ได้โคนมที่มีจุดเด่นคือทนต่อสภาพอากาศร้อนชื้นและให้ปริมาณน้ำนมต่อตัวสูง

หนึ่งในบุคคลที่มีคุณูปการต่อกิจการโคนมไทยในยุคบุกเบิก นั่นก็คือ นิลส์ กุนนาส์ ซอนเดอร์กอร์ อดีตผู้อำนวยการฟาร์มสาธิตและศูนย์ฝึกอบรมการเลี้ยงโคนมไทย–เดนมาร์ค คนแรกสุด ซึ่งปัจจุบันได้กลับไปใช้ชีวิตบั้นปลายที่ประเทศเดนมาร์ก คุณนิลส์เล่าให้เราฟังว่า การบุกเบิกกิจการโคนมในประเทศไทยนั้น เริ่มต้นจากการสร้างเกษตรกรโคนมตัวจริงที่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเลี้ยงโคนม จึงเป็นที่มาของการเปิดรับสมัครนักเรียนฟาร์มในขณะนั้น เพื่อเป็นกำลังสำคัญในการวางรากฐานและขยายองค์ความรู้ทางด้านการเลี้ยงโคนมในประเทศไทยให้แพร่หลายออกไป คุณนิลส์ยังเล่าถึงความทรงจำในอดีตเกี่ยวกับนักเรียนฟาร์มแบบติดตลกให้ฟังอีกว่า ในตอนนั้นนักเรียนฟาร์มหลายคนที่มาเรียนที่นี่ไม่มีแม้กระทั่งเงินซื้อรองเท้าบู๊ต แต่ในปัจจุบันพวกเขาเหล่านั้นนำวิชาความรู้ที่ได้รับจากที่นี่ไปบริหารกิจการของตนเองจนกลายเป็นเศรษฐีไปแล้ว

สุพรรณ เรืองกระโทก หนึ่งในนักเรียนฟาร์มรุ่นที่ 1 ซึ่งปัจจุบันมาใช้ชีวิตอยู่ที่ประเทศเดนมาร์ก เล่าให้เราฟังว่า ในขณะที่กำลังเป็นนักเรียนฟาร์มก็ได้รับการคัดเลือกจากโครงการ DANIDA ให้มาฝึกงานที่ฟาร์มโคนมในประเทศเดนมาร์ก และได้มีโอกาสเข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เมื่อครั้งเสด็จประพาสประเทศเดนมาร์ก ในขณะนั้นกิจการโคนมในประเทศเดนมาร์กมีความก้าวหน้าอย่างมาก ทั้งในเรื่องขององค์ความรู้ วิทยาการและเทคโนโลยีเครื่องจักรกล ซึ่งนักเรียนฟาร์มจากประเทศไทยที่ได้รับการคัดเลือกให้มาฝึกอบรมที่นี่ เมื่อกลับไปประเทศไทยแล้วก็ได้นำเอาความรู้ที่ได้รับจากที่นี่กลับไปเผยแพร่และต่อยอดจนกระทั่งประสบความสำเร็จในอาชีพ ถึงแม้ว่าในปัจจุบันจะไม่มีนักเรียนฟาร์มอีกแล้ว แต่ด้วยความร่วมมือระหว่างประเทศไทยและประเทศเดนมาร์กเกี่ยวกับการเลี้ยงโคนมที่สั่งสมร่วมกันมานาน ทำให้กิจการโคนมของประเทศไทยในวันนี้มีความแข็งแกร่ง และพร้อมที่จะแบ่งปันองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงโคนมไปสู่ประเทศเพื่อนบ้านอาเซียนต่อไป

นพดล ตันวิเชียร รองผู้อำนวยการ ทำการแทนผู้อำนวยการ อ.ส.ค. กล่าวว่า ทุกวันนี้อาชีพเกษตรกรโคนมในประเทศไทยถือเป็นหนึ่งในอาชีพเกษตรกรรมแนวหน้าที่มีความยั่งยืน เพราะโคนม 1 ตัวนั้นสามารถให้น้ำนมได้ยาวนานถึง 10 ปี ด้วยเหตุนี้เกษตรกรจึงต้องมีการวางแผนในระยะยาว ต่างจากอาชีพเกษตรกรรมอื่นๆ ที่จะต้องวางแผนตามฤดูกาล ด้วยเหตุนี้เกษตรกรโคนมมากกว่าร้อยละ 80 จึงยึดถืออาชีพการเลี้ยงโคนมเป็นอาชีพถาวร

คุณลุงสุดใจ จำปา คือหนึ่งในเกษตรกรโคนมที่ยึดถืออาชีพนี้มากว่า 41 ปี คุณลุงเล่าให้ฟังว่า จุดเริ่มต้นในการเข้าสู่อาชีพนี้คือการเป็นนักเรียนฟาร์มรุ่นที่ 4 หลังจากสำเร็จหลักสูตรแล้วก็ได้รับทุนจากกรมประชาสงเคราะห์ในการเป็นทุนตั้งต้นบริหารฟาร์มโคนมของตนเอง พร้อมกันนั้นก็ต้องทำหน้าที่เผยแพร่องค์ความรู้การเลี้ยงโคนมให้กับผู้ที่สนใจอีกด้วย แต่อย่างไรก็ตาม 2 ปีแรกนั้น คุณลุงบอกว่าอาชีพเลี้ยงโคนมก็ล้มลุกคลุกคลานอยู่ไม่น้อย แต่อาศัยความอดทน ขยันและประหยัด เพราะอาชีพเลี้ยงโคนมเป็นอาชีพที่ต้องทุ่มเทเวลาให้กับโคนมทุกตัว ไม่มีวันหยุด เพราะโคให้น้ำนมทุกวัน ซึ่งคุณลุงยังเผยอีกว่า ถึงแม้ว่าจะสำเร็จหลักสูตรนักเรียนฟาร์มมาก็ตาม แต่ก็ยังไม่หยุดที่จะเรียนรู้และศึกษาเพิ่มเติม ด้วยการเข้ารับการอบรมหรือสัมมนาทุกครั้งที่มีการจัด จึงทำให้ทุกวันนี้รายได้จากการเลี้ยงโคนมทำให้คุณลุงสามารถส่งเสียให้ลูกทุกคนเรียนจบปริญญา และมีชีวิตบั้นปลายที่สุขสบายและมีพร้อมทุกอย่าง

ไม่เพียงแค่เกษตรกรโคนมเท่านั้นที่อยู่เคียงข้างกิจการโคนมมากว่ากึ่งศตวรรษ หากแต่อาชีพตัวแทนจำหน่ายนมทั้งปลีกและส่ง ก็เป็นส่วนสำคัญในการทำหน้าที่ส่งต่อผลิตภัณฑ์นมถึงมือผู้บริโภค ทำให้อุตสาหกรรมนมไทยดำเนินได้อย่างครบวงจร ซึ่ง สุรชัย เดชศิริอุดม ประธานบริษัท เล้งเส็ง ตัวแทนจำหน่ายนมไทย เดนมาร์ค ในภาคอีสานมากว่า 30 ปี เล่าให้ฟังว่า ในยุคที่คนไทยเริ่มหันมาดื่มนมนั้น นมรสหวานถือเป็นนมที่ได้รับความนิยมสูงสุด โดยเฉพาะกลุ่มเป้าหมายที่เป็นเด็ก แต่เมื่อรัฐบาลพยายามส่งเสริมให้ดื่มรสจืด พฤติกรรมการบริโภคก็เปลี่ยนแปลงไป ทำให้นมรสจืดครองความนิยมมาจนถึงปัจจุบัน ส่งผลให้เด็กๆ ในภาคอีสานมีอัตราการขาดสารอาหารลดน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด นอกจากนั้นอาชีพการเลี้ยงโคนมก็เริ่มได้รับความนิยมแพร่หลายทางภาคอีสานอีกเช่นเดียวกัน ทั้งนี้ ถึงแม้ทางบริษัท เล้งเส็ง จะเป็นส่วนของปลายน้ำในอุตสาหกรรมนมไทย แต่คุณสุรชัยก็มีความภาคภูมิใจว่าได้มีส่วนในการสนับสนุนอาชีพการเลี้ยงโคนม ซึ่งเป็นอาชีพพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ส่วนคุณสมหวัง เดชศิริอุดม กรรมการผู้จัดการ เสริมว่า นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณที่พระราชทานอาชีพการเลี้ยงโคนมให้กับชาวไทย เพราะถือเป็นอีกหนึ่งอาชีพที่เสริมสร้างรายได้ให้กับคนไทยเป็นอย่างดี นอกจากนั้นแล้วยังทำให้คนไทยได้มีโอกาสเข้าถึงนม ซึ่งเป็นอาหารที่ได้รับการยอมรับจากคนทั้งโลกว่าเป็นอาหารที่มีคุณค่าสูงต่อการเจริญเติบโตและร่างกายของมนุษย์ ทำให้ทุกวันนี้ผลิตภัณฑ์นมเติบโตในตลาดอย่างต่อเนื่อง ซึ่งทุกๆ การเติบโตนั้นหมายถึงรายได้ที่เพิ่มพูนของเกษตรกรโคนมไทย สุขภาวะสมบูรณ์แข็งแรงที่เพิ่มขึ้นของคนไทย และที่สำคัญคือกิจการโคนมของประเทศไทยก็จะเติบโตไปพร้อมๆ กันอีกด้วย