ชัยชนะวันไหว้พระจันทร์

โดย...กาญจน์ อายุ

บ้านทุ่งยาว เดิมชื่อ ปาดังด้า อยู่ใน อ.ปะเหลียน จ.ตรัง เป็นชุมชนชาวจีนแต้จิ๋วที่อพยพมาจากจีนแผ่นดินใหญ่ และมาขึ้นที่ท่าเรือทุ่งหญ้าคาหรือทอนนาหมูในปัจจุบัน ที่ชุมชนนี้ได้สืบสานประเพณีไหว้พระจันทร์มาจากจีน แต่ลักษณะงานผิดเพี้ยนไปบ้างตามสมัย

งานไหว้พระจันทร์ทุ่งยาวสมัยนี้ขยายออกมานอกบ้าน จัดเป็นงานรื่นเริงขนาดใหญ่ มีเวทีการเต้นรำ งานประกวด นางงาม โต๊ะจีน พลุ และร้านค้า ผู้คนมีความสุขกับอาหารและสิ่งสวยๆ งามๆ บนเวที ซึ่งอาจลืมไปแล้วว่ากำลังอยู่ในงานไหว้พระจันทร์

งานไหว้พระจันทร์จริงๆ จะอยู่ตามหน้าบ้านของชาวบ้านแถวนั้น โต๊ะไหว้พระจันทร์ถูกจัดเต็มไปด้วยขนมไหว้พระจันทร์ ต้นอ้อย โคมไฟ อาหารเจ ขนมเปี๊ยะ ของใช้สำหรับผู้หญิง (เพราะเป็นการไหว้เจ้าแม่กวนอิม) ธูปเทียน กระดาษเงิน กระดาษทอง ผลไม้มงคล แจกันดอกไม้ หรือของประดับประดาอื่นๆ แล้วแต่การสร้างสรรค์ของแต่ละบ้าน และดูจากของที่อยู่บนโต๊ะแล้ววันไหว้พระจันทร์ก็คือวันไหว้เจ้าแม่กวนอิมนั่นเอง

แต่เมื่อค้นดูประวัติงานไหว้พระจันทร์เรื่องราวมันช่างแตกต่างจากวันนี้ วันไหว้พระจันทร์ได้ถูกบันทึกในประวัติศาสตร์จีน “ว่ากันว่า” ในยุคที่มองโกลยังยึดครองจีน คนจีนถูกกดขี่อย่างมาก เช่นว่าออกกฎให้คนจีนสามครอบครัวเลี้ยงดูคนมองโกลหนึ่งคน หรือห้ามชาวจีนพกอาวุธ ยกเว้นมีดหั่นผักเพียงหนึ่งเล่มที่ต้องใช้ร่วมกันสามครอบครัว

ความกดขี่ทำให้ชาวจีนคิดแผนกู้ชาติ โดยได้แอบตั้งขบวนการใต้ดินและคิดแผนให้จัดงาน “ไหว้พระจันทร์” ชาวจีนจะทำขนมไหว้พระจันทร์และขนมเปี๊ยะก้อนหนาเพื่อใช้เป็นที่ซ่อนจดหมาย แล้วให้มีธรรมเนียมแลกขนมเปี๊ยะระหว่างญาติมิตร เพื่อสื่อสารข่าวกู้ชาติได้อย่างแนบเนียน

ชาวจีนตกลงกันว่า เวลาเที่ยงคืนของวันเพ็ญเดือน 8 ทุกบ้านจะพร้อมใจจัดงานไหว้พระจันทร์ และเมื่อได้ยินเสียงสัญญาณเคาะไม้ให้ทุกครอบครัวพร้อมใจกันรุมฆ่าคนมองโกลด้วยมีดหั่นผักที่มีนั้น ด้วยความสามัคคีทำให้ชาวจีนกู้เอกราชมาจากคนมองโกลได้ในที่สุด และยึดถือวันเพ็ญเดือน 8 เป็นวันไหว้พระจันทร์

เหตุการณ์เกิดขึ้นที่จีน แต่ประเพณีไหว้พระจันทร์ก็มาอยู่ในไทย สำหรับที่ทุ่งยาวชาวจีนแต้จิ๋วได้เข้ามาอาศัยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2444 หรือ 112 ปีที่แล้ว พระจันทร์ที่ไทยกลมโตและคนยังไม่ลืมไหว้พระจันทร์ แต่ไม่แน่ใจว่ายังคิดถึงมีดหั่นผักเล่มนั้นอยู่หรือเปล่า เพราะคนจีนในไทยมีเอกราชและผสมเป็นหนึ่งเดียวกับคนไทยแล้ว

ขอขอบคุณ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานตรัง

และข้อมูลจากเทศบาลตำบลทุ่งยาว