ปรากฏการณ์แห่งสำนึกของสัตว์ประเสริฐ...ที่ควร (ตอน ๑๑)

ปุจฉา : ขอกราบอาราธนาพระอาจารย์

โดย..พระอาจารย์อารยะวังโส

ได้กรุณาขยายความและยกตัวอย่าง กรณีการออกแบบกฎหมายที่ต้องเป็นไปอย่างควบคู่กับศีลธรรม เพื่อให้กฎหมายนั้นสามารถรักษากลไกของสังคมให้ดำเนินไปอย่างสงบสุข

จึงขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมกันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วิสัชนา : สังคมในสมัยนั้นจึงให้คุณค่าความสำนึกทางธรรมสูงมาก... มากพอที่จะรู้จักการให้อภัยทาน มากกว่าการมุ่งสู่การเบียดเบียนทำลายกัน การฆ่าฟันกัน... การให้ความหมายธรรมที่อภัยทานจึงเป็นเอกลักษณ์ทางสังคมอารยธรรมของพระพุทธศาสนา และเป็นไปตามหลักคุรุธรรมของชาวชมพูทวีปในยุคนั้น ที่ถือปฏิบัติกันอย่างเข้มแข็งสืบเนื่องมายาวนาน ด้วยจิตสำนึกภาคสังคมที่มั่นคงโดยธรรม... ด้วยเห็นคุณค่าของธรรมเป็นสำคัญ... เป็นธงชัยแห่งการดำเนินชีวิต จึงไม่ผิดพลาดต่อการตัดสินใจใดๆ ดังเช่น หากนำอหิงสกะไปประหารชีวิต ซึ่งขณะนั้นสู่ความเป็นพระอรหันต์เจ้าแล้ว ก็คงเป็น อนันตริยกรรมที่ยิ่งใหญ่ต่อผู้กระทำ... ผู้ร่วมรู้ ผู้สั่งการ ที่สำคัญเมื่อศรัทธาเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา ก็ต้องยอมรับว่า บุคคลเหล่านั้นที่เคยประพฤติผิดกฎหมาย บัดนี้สู่ความเป็นคนดีแล้ว และเป็นความดีขั้นสูงสุด ได้แก่ อริยบุคคลขั้นพระอรหันต์ จึงเป็นการนิรโทษกรรมโดยปริยาย เมื่อผู้เคยกระทำผิดเหล่านั้นมุ่งเข้าสู่เขตอภัยทาน เพื่อมุ่งพัฒนาชีวิตให้มีความเจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้นไปในธรรม จนถึงที่สุด แห่งที่สุดของการประพฤติธรรม ดังคำกล่าวที่อาตมาเคยอุทานเมื่อพบความอัศจรรย์ของธรรม ณ โพธิมณฑลสถาน พุทธคยา อินเดีย ครั้งวันวิสาขบูชา ปี ๒๕๔๘ ว่า

ที่สุด... ของที่สุด เส้นทางมรรค

ที่สุด... ของที่สุด ปรากฏผล

ที่สุด... ของที่สุด พ้นบ่วงกล

ปรากฏผล เมื่อถึงที่สุดจริง!!!

จึงไม่แปลกหากในสมัยพุทธกาล หรือก่อนหน้านั้น ในชมพูทวีปจึงมีข้อยุติโดยธรรมเป็นเครื่องตัดสิน และถือปฏิบัติตามหลักคุรุธรรมอย่างเคร่งครัดและสืบเนื่อง ทั้งนี้เพื่อการดำรงภาคจิตสำนึกของสังคม ที่นำไปสู่การให้คุณประโยชน์ต่อการสัมพันธ์กันในสังคม การยึดถือปฏิบัติตามจารีตประเพณีและวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่องไม่สูญสลาย จึงเป็นเครื่องแสดงออกให้ประจักษ์แจ้ง ดังเช่น ป่าอิสิปตนมฤคทายวันอันเป็นที่ตั้งของธัมเมกขสถูป สถานที่ซึ่งพระผู้มีพระภาคทรงแสดงปฐมเทศนา ที่เรียกว่า ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร ซึ่งเป็นเขตอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่า ซึ่งพระเจ้าพรหมทัตแห่งเมืองพาราณสี ทรงประกาศให้เป็นเขตอภัยทาน ห้ามประชาชนหรือใครๆ ฆ่าสัตว์ในเขตพื้นที่ดังกล่าวนั้นมาตั้งหลายหมื่นปี ก็ยังถือปฏิบัติกันอยู่จนถึงทุกวันนี้... นี่คือความสำนึกของภาคสังคม อันหมายถึงมวลรวมความสำนึกจากสมาชิกในสังคม ที่แสดงถึงความมั่นคงเข้มแข็งในคุรุธรรม ซึ่งเป็นเนติฉบับของกฎระเบียบ... หลักนิติธรรมทั้งปวงของสังคม... ที่สำคัญคือความเป็นบทธรรมของทุกศาสนา แม้ศาสนาพุทธของเราก็มิได้ปฏิเสธหลักคุรุธรรม อันมีคุณานุปการต่อชาวโลกมาแต่ดั้งเดิม โดยปฏิรูปแนววิถีธรรมดังกล่าวให้เป็นไปสอดคล้องกับแนวพระธรรมคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนาที่ยึดหลัก มัชฌิมาปฏิปทา อันมีองค์ธรรม ๘ ประการ บนเส้นทางธรรมที่เรียกว่า อริยมรรคดังกล่าว

นอกเหนือจากเขตอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี ที่แสดงธาตุความสำนึกของภาคสังคมที่ดำรงอยู่บนหลักคุรุธรรมแล้ว ก็ยังมีอีกหลายตัวอย่างที่แสดงการสนับสนุนถึงความมั่นคงแห่งเจตนคติโดยรวมของภาคสังคมในชมพูทวีปที่ไม่เปลี่ยนแปลง แม้จะส่งสืบกันมายาวนานหลายพัน หลายหมื่นปี ถึงปัจจุบัน ดังอีกตัวอย่างหนึ่งที่ชาวพุทธทั่วโลกรู้จักกันดี ได้แก่ สวนป่าเวฬุวันในปัจจุบัน หรือวัดเวฬุวันมหาวิหารแห่งพระนครราชคฤห์ในอดีต ซึ่งปัจจุบันกำกับดูแลในฐานะสวนป่าอุทยานแห่งชาติของรัฐบาลอินเดีย โดยในอดีตก่อนจะได้รับการยกฐานะเป็นวัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา สมัยพระเจ้าพิมพิสารแห่งแคว้นมคธ สถานที่ดังกล่าวก็เป็นสวนวนอุทยานของพระนครราชคฤห์เช่นเดียวกัน และดูเหมือนว่าจะเป็นสวนอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าอีกฐานะหนึ่งเช่นเดียวกัน จากตำนานที่กล่าวถึงว่าเป็นสวนป่าที่กษัตริย์แห่งแว่นแคว้นนี้ทรงพระราชทานเหยื่อให้กับกระแต โดยเหตุแห่งความสัมพันธ์กันทางสิ่งแวดล้อมระหว่างบุคคลกับสัตว์ที่เคยช่วยเหลือเกื้อกูลกันมา ดังปรากฏหลักฐานเรื่องราวในพระชาดก ซึ่งสามารถยืนยันความสืบเนื่องแห่งความเชื่อที่เกิดจากจิตสำนึกที่มีธรรม โดยหลักคุรุธรรมของชาวชมพูทวีป จึงยังเห็นการสืบเนื่องแห่งจารีตประเพณี วัฒนธรรมและความเชื่ออีกมากมาย ที่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปตามเงื่อนไขกาลเวลา และสภาพสิ่งแวดล้อมของสังคมที่เป็นไปตามยุคสมัย นี่คือความอัศจรรย์แห่งจิตสำนึกของภาคสังคมที่เข้มแข็ง ภายใต้อำนาจคุรุธรรมที่สามารถทำให้เกิดการยอมรับเงื่อนไขกฎเกณฑ์ระเบียบการปฏิบัติ หรือกฎหมายที่เป็นไปในเส้นทางเดียวกับคุรุธรรม ซึ่งต่อมาถูกบูรณาการเข้าสู่ความเป็นหลักศีลธรรมในพระพุทธศาสนานั่นเอง...

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้