มหัศจรรย์มะพร้าวไทยเฉลิมพระเกียรติ

วันที่ 10-14 ส.ค. 2554 ที่สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เขตจตุจักร มีงานสีสรรพรรณไม้ เทิดไท้บรมราชินีนาถ ครั้งที่ 5

โดย..สมาน สุดโต

เป็นงานที่คนรักต้นไม้ รักธรรมชาติพลาดไม่ได้ เพราะพรรณไม้ที่นำมาจัดแสดงนั้นไม่ใช่เฉพาะมะพร้าวและผลิตภัณฑ์ รวมทั้งลิงแสนรู้ ดารา และลูกมุด หากแต่ยังมีต้นไม้และพืชพรรณสวยงามอื่นๆ อีกมากมายหลายชนิด เช่น กล้วยไม้ หรือถ้ามีเวลามากกว่านั้น ก็หาเวลาชมป่าในเมืองหลวงของสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ที่มีความสมบูรณ์ด้วยพรรณไม้นานาชนิดจากที่ต่างๆ ทั่วประเทศ แต่มาปลูกรวมอยู่ในที่เดียวกัน

ดังนั้น ก่อนที่จะไปชมของที่นำมาจัดแสดง ควรมาทำความรู้จักสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ก่อน

ผู้ที่เข้าไปในสวนแห่งนี้ต้องตื่นตาตื่นใจ อย่างแรกก็คือรูปแบบการจัดสวน ไม่รู้ว่าอะไรอยู่ตรงไหนจะมีป้ายบอกว่าทิศไหนมีอะไร อยู่ตรงไหน

แต่ถ้าเพิ่งเข้ามาครั้งแรก ขอแนะนำให้ไปขอข้อมูลที่ฝ่ายประชาสัมพันธ์ก่อน ท่านจะได้ไม่พลาดชมที่เขาตั้งใจจัดไว้ให้ชม เช่น สวนผู้พิการทางสายตา สวนไม้หอมน้อมเกล้าฯ สวนน้อยในเมืองใหญ่ พันธุ์ไม้อันเกี่ยวเนื่องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ พรรณไม้มงคล 76 จังหวัด และพรรณไม้วงศ์ต่างๆ

ก่อนจะไปถึงอาคารที่แจกจ่ายข้อมูล ก็เดินชมธรรมชาติที่สวยสดงดงามไปพลางๆ เพราะนอกจากพรรณไม้ ดอกไม้แล้ว ก็มีน้ำพุดนตรี และน้ำพุธรรมดาให้เพลินตา ทำให้สภาพสวนธรรมชาติมีชีวิตชีวามากขึ้นไปอีก เมื่อได้ข้อมูลจากฝ่ายประชาสัมพันธ์อ่านศึกษาทิศทางแล้วเลือกชมตามที่ต้องการ

ข้อมูลเบื้องต้นเขาเรียกที่นี่ว่า ป่าเล็กในเมืองใหญ่ จัดสร้างเนื่องในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ 60 พรรษา 12 ส.ค. 2535 บนที่ดิน 200 ไร่ของการรถไฟแห่งประเทศไทย จากนั้นจัดตั้งมูลนิธิขึ้นเพื่อหาทุนจากภาครัฐและเอกชนมาสนับสนุนการจัดสร้างและรับมอบสวนแห่งนี้ ต่อมาในปี 2537 มูลนิธิที่มี พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ เป็นประธาน ได้เชิญกรุงเทพมหานครมาร่วมบริหารจัดการ

ภายใต้การบริหารจัดการของมืออาชีพและพนักงาน 120 คน สวนแห่งนี้จึงสวยงามและสะพรั่งไปด้วยไม้นานาพันธ์ุตามพระราชดำริทุกประการ และเป็นสวนสาธารณะลักษณะพิเศษที่มีระบบนิเวศเช่นเดียวกับผืนป่าธรรมชาติ รูปแบบการจัดสวนจึงมุ่งเน้นปัจจัยจำเป็นพื้นฐานของการดำรงชีวิตในระบบนิเวศ 4 ประเภท ได้แก่ แหล่งน้ำ อาหาร ที่หลบภัย และพื้นที่ว่างจำเป็น

เมื่อปี 2543 นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมได้ทำการสำรวจ พบว่าสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ มีระบบนิเวศที่สมบูรณ์ที่สุด โดยวัดจากความหลากหลายชนิดของนกที่พบในสวน ซึ่งมีถึง 70 ชนิด จากจำนวน 106 ชนิดที่พบทั่วไปในกรุงเทพมหานคร จึงนับได้ว่าสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เป็น “ป่าเล็กในเมืองใหญ่” ที่สมบูรณ์ พร้อมทั้งเป็นแหล่งให้ความรู้ความเข้าใจในธรรมชาติ วิทยาการด้านพืชพรรณและสิ่งแวดล้อม ปลุกจิตสำนึกให้เยาวชนและประชาชนทั่วไปเกิดความรักและตระหนักถึงคุณค่า และความงดงามของทรัพยากรธรรมชาติของไทย เป็นสายใยสานต่อพระราชปณิธานที่ทรงมุ่งหวังให้ประชาชนรักและร่วมกันอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและผืนป่าอันมีค่าของชาติไว้ให้ดำรงสืบไป

สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ได้ปลูกพรรณไม้ชนิดต่างๆ ไว้แล้วกว่า 200 วงศ์ โดยมุ่งเน้นสะสมชนิดพันธุ์ไม้ประจำถิ่นของประเทศไทยและภาคพื้นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากนี้ได้มุ่งเน้นสะสมชนิดของพรรณไม้ในวงศ์ไม้เป็นพิเศษ 6 วงศ์ เพื่อให้ประชาชนมาศึกษา ได้แก่ พรรณไม้วงศ์ปาล์ม (Palmae) วงศ์บัว (Nymphaeaceae, Nelum bonaceae) วงศ์ลั่นทม (Apocynaceae) วงศ์เข็ม (Rubiaceae) วงศ์กล้วย (Musaceae) วงศ์ยาง (Dipterocarpaceae) และในอนาคตอันใกล้นี้จะเพิ่มวงศ์ไม้ที่มุ่งเน้นอีก 2 วงศ์ ได้แก่ วงศ์ขิงข่า (Zingiberaceae) และวงศ์ไผ่ (Bambusaceae)

โครงการเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา

เพื่อเผยแพร่พระเกียรติคุณและรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอันไพศาลต่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 72 พรรษา 12 ส.ค. 2547 มูลนิธิสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ร่วมกับกรุงเทพมหานครจัดสร้าง “โครงการเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา” ขึ้น ประกอบด้วย

1.อาคารเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา เป็นสถานที่จัดแสดงนิทรรศการพระราชกรณียกิจต่างๆ ในด้านที่ทรงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม อันก่อให้เกิดโครงการพระราชดำริต่างๆ อย่างมากมาย

2.อาคารพรรณไม้ไทย เทิดไท้บรมราชินีนาถ ประกอบด้วยอาคาร 3 หลัง จัดปลูกพรรณไม้หายากที่ขึ้นอยู่ในแต่ละภาคของประเทศไทย บ่งบอกถึงพระมหากรุณาธิคุณที่เสด็จฯ ไปทรงช่วยเหลือประชาราษฎร์ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ

3.สวนไม้หอมน้อมเกล้าฯ พบกับพรรณไม้หอมชนิดต่างๆ ทั้งประเภทดอกหอม ใบหอม ผลหอม แก่นไม้หอม เปลือกหอม และยางหอม เปรียบได้กับน้ำพระราชหฤทัยที่เปี่ยมล้นด้วยพระเมตตาที่มีต่อปวงพสกนิกรชาวไทยอย่างต่อเนื่องตลอดมา

4.สวนพระมหากรุณาธิคุณเพื่อผู้พิการทางสายตาแห่งแรกของประเทศไทย เพื่อผู้พิการทางสายตาได้มีโอกาสชื่นชมกับธรรมชาติ บ่งบอกถึงพระมหากรุณาธิคุณที่มีต่อประชาราษฎร์ทุกหมู่เหล่าอย่างเท่าเทียมกัน

5.สวนพรรณไม้อันเกี่ยวเนื่องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ จัดปลูกพรรณไม้พระนาม พรรณไม้พระราชทานนาม ตลอดจนพรรณไม้ที่เกี่ยวเนื่องกับโครงการพระราชดำริต่างๆ

สวนน้อยในเมืองใหญ่

ในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 76 พรรษา 12 ส.ค. 2551 มูลนิธิสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ร่วมกับกรุงเทพมหานครและกรมส่งเสริมการเกษตร ได้จัดสร้างโครงการ “สวนน้อยในเมืองใหญ่” ขึ้น เพื่อเผยแพร่พระมหากรุณาธิคุณที่ทรงห่วงใยคนกรุงเทพฯ ที่มีชีวิตอยู่ท่ามกลางมลภาวะ ให้มีอากาศบริสุทธิ์หายใจ โดยได้พระราชทานแนวพระราชดำริเมื่อปี 2540 ให้กรุงเทพมหานครจัดสร้างพื้นที่สีเขียวบนพื้นที่สาธารณะให้มากขึ้น

โครงการ “สวนน้อยในเมืองใหญ่” เป็นการจัดสร้างตัวอย่างสวนขนาดเล็กจำนวน 14 สวน ในบริเวณสวนไม้หอมน้อมเกล้าฯ เพื่อเป็นแนวคิดให้ประชาชนนำไปจัดสร้างสวนในบ้านของตนเองแม้มีพื้นที่จำกัด นับเป็นการร่วมกันสร้างพื้นที่สีเขียวให้เมืองตามแนวพระราชดำริ

สวนกล้วย

กล้วยเป็นพืชสวนที่มีประโยชน์อย่างมาก ผูกพันกับชีวิตคนไทย กล้วยบางชนิดใกล้สูญพันธุ์ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หาพันธุ์กล้วยต่างๆ มาอนุรักษ์ไว้ไม่ให้สูญพันธุ์ ปัจจุบันจึงมีกล้วยพันธุ์ต่างๆ 229 ชนิดมาปลูกไว้ กลายเป็นแหล่งรวมพันธุ์กล้วยที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ

จุดเด่นของสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เป็นสระน้ำรูปตัว S และ ส ซึ่งเป็นอักษรตัวแรกในพระนามของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในภาษาอังกฤษและภาษาไทย มีลานบัวเป็นศูนย์กลาง ล้อมรอบไปด้วยสวนพฤกษศาสตร์ที่รวบรวมสายพันธุ์ต่างๆ ของพรรณไม้หลายชนิด เช่น ลีลาวดี (ลั่นทม) ชบา กล้วย นอกจากนี้ยังมีสระบัวและไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดครบทุกจังหวัด ภายในสวนยังเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์เด็ก กรุงเทพมหานครอีกด้วย

มหัศจรรย์มะพร้าวไทย

คงไม่สายเกินไปสำหรับผู้อ่านที่จะไปเที่ยวงานมหัศจรรย์มะพร้าวไทยเฉลิมพระเกียรติ เพราะวันนี้ (14 ส.ค.) เป็นวันสุดท้าย เมื่อวันที่ 10 ส.ค. ผมได้ชมผลิตภัณฑ์ต่างๆ ของมะพร้าว ลูกมะพร้าวชนิดและขนาดต่างๆ กะลามะพร้าวมาแกะสลักสวยงาม ดังเช่นนกยูงทั้งตัวทำจากกะลามะพร้าว ทำเป็นดอกไม้ ทำเป็นเครื่องประดับ และทำเป็นของใช้ในครัวเรือนที่เราคุ้นเคย เช่น กระจ่า ทัพพี และอื่นๆ อีกมากมายหลายชนิด ทั้งนี้โดยไม่รวมกับส่วนผสมอาหารและของหวานที่ทำจากมะพร้าว ตั้งแต่กะทิ น้ำตาลมะพร้าว ขนมต้มแดงต้มขาว ที่ต้องใช้มะพร้าวเป็นส่วนผสม เป็นต้น

 

สำหรับผู้ที่ต้องการเป็นชาวสวน มีนิทรรศการต่างๆ ถึงวิธีการจัดการ ดูแล และเลือกพันธุ์มะพร้าว ที่ฝ่ายจัดงานได้นำมะพร้าวสายพันธุ์ต่างๆ ที่มีในประเทศไทยรวม 48 สายพันธุ์มาจัดแสดงให้ชมด้วย

เพื่อเป็นกำลังใจและส่งเสริมผู้ที่ยึดอาชีพทำสวนมะพร้าว ได้มีการจัดประกวดสิ่งประดิษฐ์จากกะลามะพร้าวประเภทของประดับและของชำร่วย ซึ่งมีผู้ส่งประกวดหลายราย ผลการตัดสิน รางวัลที่ 1 ประเภทสิ่งประดิษฐ์จากกะลามะพร้าว ได้แก่ นกยูง ของนายเพทาย วงษ์พา จาก อ.ห้างฉัตร จ.ลำปาง ประเภทของเครื่องประดับเป็นผลงานของ น.ส.พัทยา เจริญยิ่ง จาก อ.ห้างฉัตร จ.ลำปาง

อย่างไรก็ตาม ที่ได้รับความสนใจจากผู้ชมงาน คือ การแสดงการทำงานและทำตามคำสั่งของลิง 2 ตัว ชื่อ ดารา อายุ 12 ปี และลูกมุด อายุ 2 ปี ซึ่งเป็นลิงกังหางหมู (Pigtail Monkey) จากศูนย์ฝึกลิงกระแดะแจะเพื่อการเกษตร จ.สุราษฎร์ธานี

ความสามารถของลิงที่ฝึกแล้ว คือ เก็บมะพร้าว วิดพื้น ยกมือไหว้ และปั่นจักรยาน

การไปชมงานนี้นอกจากได้ความรู้ ความบันเทิง ยังรู้สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้น ที่มีพระราชดำริให้มีป่าเล็กในเมืองใหญ่เช่นสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ แห่งนี้