จะยั่งยืน มันต้องสมดุลระหว่าง Hard Skills และ Soft Skills (ตอนที่ 1)
โดย ภก.ดร.จันทรชัย ถวิลพิพัฒน์กุล สถาบันอินทรานส์ Hipot – การปฏิรูปศักยภาพมนุษย์อย่างบูรณาการ ศาสตร์ชีวิตองค์รวมเพื่อความมั่นคงยั่งยืน
ปัญหา
โลกมีความสลับซับซ้อน สังคมเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ไม่เคยหยุดนิ่ง ไม่แน่นอน และคลุมเครือ โครงสร้างประชากรเปลี่ยน การศึกษา วัฒนธรรม ความเชื่อไม่เหมือนเดิม เทคโนโลยีทันสมัย ก้าวกระโดดในอัตราเร่ง ระบบเก่าถูกทำลาย นวัตกรรมใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมายทุกวัน แต่ก็ล้าสมัยชั่วข้ามคืน ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างและทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น สังคมทุกระดับเกิดการสั่นคลอน มีทิศทางสู่วิกฤติ การบริหารงานขององค์กรมีความเสี่ยง ไม่แน่นอน องค์กรจึงต้องปรับตัวเพื่อความอยู่รอด เพราะแนวทางการดำเนินงานแบบเดิมๆ ไม่ได้ผล ไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงจริง และกำลังเผชิญกับภาวะล่มสลายหรือ Disruption ท่านคิดว่าเพราะอะไร ปัญหาเหล่านี้มันยิ่งกว่าความท้าทาย เรามาถึงจุดนี้ได้อย่างไร
สาเหตุ
จากสถานการณ์เหล่านี้ เราลงทุนเพื่อพัฒนาบุคลากร แต่ผลที่ได้ไม่คุ้มค่า การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นก็ไม่ยั่งยืน เหตุผลหนึ่ง ก็เพราะเรายังยึดติดอยู่กับการพัฒนา Hard Skills เพียงด้านเดียว แต่มองข้ามคุณสมบัติบางอย่างที่อยู่เบื้องหลังของทักษะการบริหารจัดการทั้งปวง มันคือ Soft Skills
ทำไมต้อง Soft Skills มันคืออะไร มันสำคัญอย่างไร
หลายคนคิดว่า Soft Skills ไม่เกี่ยวกับการพัฒนาบุคลากร แต่ว่าไปแล้ว ในใจลึกๆ ก็รู้ว่าสำคัญ แต่เพราะไม่เข้าใจมัน ไม่รู้ว่ามันคืออะไร มีขั้นตอนการพัฒนาอย่างไร เลยมองข้ามไป
Hard Skills คือวิชาทักษะการบริหารจัดการทั้งปวงที่เราเรียนมาส่วนใหญ่ในมหาวิทยาลัย วิชาเหล่านี้ มักให้ความสำคัญต่อการแก้ปัญหาที่เป็นประจักษ์เหนือน้ำ ซึ่งก็คือปัญหาส่วนใหญ่ที่ปรากฏตามหน้าสื่อต่างๆ แต่ก็ตระหนักว่าลำพังความรู้ด้าน Hard Skills ไม่สามารถจัดการกับมันได้อย่างยั่งยืน มันแก้ได้เพียงบางส่วนจริง แต่ต้นตอของปัญหาที่แท้จริงอีกส่วนยังไม่ได้รับการดูแล รู้ว่ามันมี แต่ไม่เข้าใจว่ามันคืออะไร เลยซุกไว้ใต้พรม หมกเอาไว้ รู้อยู่แก่ใจ รู้ว่ามันเป็นประเด็นที่เจ็บปวด แต่ไม่รู้ว่าจะจัดการกับมันอย่างไร
การพัฒนาทุกวันนี้จึงเป็นเรื่องฉาบฉวย ผิวเผิน ไม่มีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริง แต่แก้ปัญหาไปตามสภาพ เอาแค่รอดไปวันๆ แต่รากของปัญหายังไม่ได้รับการแก้ไข มันถึงเวลาที่เราต้องมาให้ความสนใจ เพราะว่ามันสำคัญ เราเสียเวลามามากแล้วกับการพัฒนาที่ขาดสมดุล แล้วจะมัวรออะไร เรามาวางรากฐานชีวิตให้มั่นคง ไม่ดีกว่าหรือ หากคิดว่าตนเองไม่จำเป็น แล้วบุตรหลานของท่าน มันจำเป็นไหม อะไรคือรากของความสำเร็จอย่างแท้จริง และนี่คือตัวแปรหลักที่เป็นต้นเหตุของปัญหาสังคมทุกวันนี้ เรามาค่อยๆ กะเทาะเปลือกมันออก แล้วจัดการทีละประเด็นดีไหม ก่อนที่จะสายเกินไป
ทางออก
การนำเสนอทางออกของปัญหาด้าน Soft Skills จะแบ่งเป็น 5 หัวข้อ คือ กรอบความคิด การคิดเชิงระบบ ตัวตน อารมณ์ และภาวะผู้นำ ก่อนจะมาพูดถึงทางออก เรามาดูกันชัดๆ อีกครั้งว่า ประเด็นด้าน Soft Skills มันคืออะไร แล้วขอเสนอแนวทางการจัดการไปทีละประเด็น ดังนี้
ประการแรก คำสำคัญคือ กรอบความคิด หรือ Mindset ปัญหาหลักในประเด็นนี้คือ บุคลากรยังยึดติดกับกรอบแนวคิดเดิมๆ ขาดเป้าหมายชีวิต ขาดความสามารถในการนำตนเอง ไม่เล่นเชิงรุก ขาดแรงบันดาลใจ ขาดแรงขับจากภายใน ขาดความมุ่งมั่น ทัศนคติติดลบ ไปคนละทาง มองคนละภาพ ไม่เป็นหนึ่งเดียว ทางออกคือ ก่อนลงมือทำอะไร วาดภาพเป้าหมายให้ชัด เป้าหมายดังกล่าวคือ ภาพ ภาพที่ว่านี้คือ ภาพที่ว่าตนมีเป้าหมายอะไรส่วนตัว ถามลึกๆ ตนเกิดมาเพื่ออะไร ทำไม เพื่อใคร ภาพที่สองคือ ภาพเป้าหมายของงานที่จะทำ ถามตนเองว่าสุดท้ายแล้ว หน้าตาผลลัพธ์จะเป็นอย่างไร และที่สำคัญถามทีมงานดูว่าภาพเป้าหมายดังกล่าวนั้น มันเป็นภาพเดียวกันหรือไม่ มันมีรายละเอียดอย่างไร เพื่อให้แน่ใจว่าเข้าใจตรงกัน
ประการที่สอง คำสำคัญคือ แนวคิดเชิงระบบ หรือ System Thinkingปัญหาหลักในประเด็นนี้คือ เวลาจะแก้ปัญหา มันคิดไม่ออก หาคำตอบไม่ได้ คิดวนไปมา สับสน แก้ปัญหาหนึ่งได้ ทำไมถึงมีปัญหาอื่นๆ พ่วงเข้ามาทุกครั้ง ทำไมมันไม่จบ การหาทางออกของปัญหา คิดทีไรก็ได้แต่แนวทางเดิมๆ ไม่มีอะไรใหม่ จึงขาดนวัตกรรม ทางออกของปัญหาคือ การพัฒนาแนวคิดเชิงระบบ การมองภาพเชิงองค์รวม เวลาจะแก้ปัญหา ถามตนองว่าอะไรคือคำสำคัญ อะไรคือตัวแปรหลัก และในตัวแปรหลักนั้น มันมีตัวแปรรองอะไรบ้าง แล้วอะไรอีกนั่นคืออะไรคือปัญหาหลัก ในปัญหาหลักนั้น อะไรคือประเด็นรองๆ แล้วตัวแปรเหล่านั้นมันสัมพันธ์กันอย่างไร มันมีลำดับความเชื่อมโยงกันอย่างไร การแก้ปัญหาต้องหาคำตอบที่หลากหลาย มิใช่คำตอบเดียวที่ดีที่สุด การหาทางออกอย่างสร้างสรรค์ก็คือ การเชื่อมโยงที่หลากหลายขององค์ประกอบที่แตกต่าง
ฉบับนี้ ขอเสนอเพียงสองประเด็นนี้ เพราะเชื่อว่ามันมีความสำคัญในการพัฒนาศักยภาพระดับบุคคล เพราะกรอบความคิดคือฐานรากของชีวิต มันเป็นมิติภายในของบุคคล มันสะท้อนว่าบุคคลมีมุมมองอย่างไรต่อเป้าหมายและความสำเร็จของตนเอง จากนั้น ในการแก้ปัญหา เราจึงต้องพัฒนาแนวคิดเชิงระบบ การมองภาพเชิงองค์รวม เพื่อการแก้ปัญหาเชิงซ้อน และการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ที่แตกต่างที่แปลกใหม่ ทั้งสองคือ Soft Skills ที่จำเป็นต่อการพัฒนาในระดับบุคคลทั้งภายในและภายนอก ที่สำคัญศักยภาพทั้งสองเชื่อมโยงกันอย่างอาจแยกออกจากกันได้
...สัปดาห์หน้าจะต่อด้วยเรื่อง การพัฒนาด้านตัวตน อารมณ์ และภาวะผู้นำ