เตรียมพร้อม สังคมผู้สูงวัย

เรื่อง อณุสรา ทองอุไร, วันวิสา เหมือนศรี ภาพ Pixabay

ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงวัย จำนวนของผู้สูงอายุมีเพิ่มขึ้น อัตราการเกิดที่ลดลง วิวัฒนาการทางการแพทย์ที่มีความก้าวหน้ามากขึ้น การเสียชีวิตจึงลดลงตามไปด้วย คาดว่าอีก 20 ปีข้างหน้า ประชากรกลุ่มนี้จะมีการเติบโตเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 3 เท่า ส่งผลให้ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเป็นอันดับ 2 ในภูมิภาคอาเซียน

สอดคล้องกับข้อมูลจาก World Population Prospects, The 2015 Revision ที่ให้ข้อมูลจำนวนประชากรผู้สูงอายุทั่วโลกในปี 2015 อยู่ที่ 12.3% หรือราว 901 ล้านคน ซึ่งในปี 2030 จะเพิ่มเป็น 16.5% หรือ 1,402 ล้านคน และคาดว่าในปี 2050 จะเพิ่มสัดส่วนเป็น 21.5% หรือมีจำนวนกว่า 2,092 ล้านคน ขณะที่รายงานในเรื่องเดียวกันฉบับล่าสุด คาดว่าจำนวนประชากรผู้สูงอายุทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นมากถึง 3,100 ล้านคน เมื่อเริ่มก้าวเข้าสู่ศตวรรษที่ 21 นับจากปี 2100 เป็นต้นไป

ขณะที่การเติบโตของจำนวนผู้สูงอายุในประเทศแถบเอเชียก็มีการเติบโตในทิศทางที่สูงขึ้นมากเช่นเดียวกัน ตามข้อมูลของ United Nations Department of Economic and Social Affairs คาดการณ์สัดส่วนจำนวนผู้สูงอายุที่จะเพิ่มสูงขึ้นจากปี 2015 ไปจนถึงปี 2030 ในแต่ละประเทศในเอเชีย ที่นอกเหนือจากญี่ปุ่นแล้ว หลายๆ ประเทศก็มีสัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ไม่วาจะเป็นสิงคโปร์ ที่มีสัดส่วนเพิ่มจาก 12% เป็น 23% ไทยสัดส่วนเพิ่มขึ้นจาก 10% เป็น 19% รวมทั้งในจีน ที่มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นจาก 10% เป็น 17% เป็นต้น

การเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้ถือเป็นข้อดีของการเริ่มต้นธุรกิจ เนื่องจากแนวโน้มของการบริโภคมีการเปลี่ยนแปลงเพราะกลุ่มผู้สูงอายุจำนวนนี้มีอำนาจการต่อรองในการซื้อจากเงินเก็บที่การทำงานทั้งชีวิต ปัจจุบันมักจะเกษียณอายุเร็วขึ้นตั้งแต่ 55 ปี จึงมีศักยภาพในการใช้จ่ายที่ค่อนข้างสูง ผู้ประกอบการควรศึกษาช่องทางเพื่อดึงกลุ่มคนเหล่านี้มาเป็นฐานลูกค้า

ธุรกิจที่ได้รับประโยชน์จากกลุ่มลูกค้าผู้สูงอายุ ได้แก่ ธุรกิจ Health Care ที่มีการเติบโตแบบก้าวกระโดด กลุ่มธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว กลุ่มการเงินและประกัน กลุ่มผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ กลุ่มธุรกิจสถานดูแลคนชรา กลุ่มธุรกิจด้านความปลอดภัย กลุ่มธุรกิจการชะลอวัย กลุ่มธุรกิจเหล่านี้ถือเป็นสินค้าและบริการที่ตอบสนองความต้องการพื้นฐานของกลุ่มผู้สูงอายุได้เป็นอย่างดี ธุรกิจเหล่านี้จะไปได้ไกล ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนที่ต้องร่วมมือกันเพื่อพัฒนานวัตกรรมเทคโนโลยี และนโยบายที่เกี่ยวข้อง เพราะกลุ่มคนเหล่านี้ถือเป็นโอกาสของธุรกิจใหม่ๆ ที่จะเกิดขึ้นอีกมากมาย ที่จะช่วยให้เศรษฐกิจของประเทศเติบโตขึ้นในอนาคต

Smart Life 4.0

ดร.นรี ภิญญาวัฒน์ ที่ปรึกษา บริษัท แมกโนเลีย ควอลิตี้ ดีเวล็อปเม้นต์ ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของครอบครัวเป็นสมบัติลํ้าค่าในชีวิตคนเรา ยิ่งครอบครัวที่มีผู้สูงวัยด้วยแล้ว การออกแบบที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมถือเป็นเรื่องสำคัญ โดยได้ให้เหตุผลว่า วันหนึ่งๆ คนเราใช้ชีวิตอยู่ภายในอาคารมากกว่า 90% นอกจากนี้ ยังมีประเภทของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ติดบ้านหรือติดเตียงเป็นจำนวนมาก การออกแบบอาคารควรคำนึงถึงการป้องกันสุขภาวะของผู้อาศัยในอาคาร อยู่อย่างมีความสุข สุขภาพแข็งแรง และการป้องกันอันตรายด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นหลักการพื้นฐานในการนำมาตรฐาน WELL Building Standard ที่มุ่งเน้นไปที่สุขภาพ เพื่อให้ผู้อยู่อาศัยได้อยู่ในสังคมที่ดี อยู่อย่างมีความสุข ซึ่งจะส่งผลให้สุขภาพยั่งยืนไปด้วย

ดร.สฤกกา พงษ์สุวรรณ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ ฝ่ายวิจัยและนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน บริษัท แมกโนเลีย ควอลิตี้ ดีเวล็อปเม้นต์ กล่าวว่า จำนวนผู้สูงอายุในประเทศไทยเพิ่มขึ้นต่อเนื่องจนแซงกลุ่มเด็กอายุ 18 ปี และมีอัตราเพิ่มขึ้นต่อเนื่องไปจนถึงปี 2593 รวมถึงสถิติการฆ่าตัวตายของผู้สูงอายุที่สูงรองจากสถิติของคนวัยทำงาน เนื่องจากผู้สูงอายุไม่สามารถปรับตัวได้เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงด้านร่างกายและอยู่ท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการใช้ชีวิต โดยที่การเปลี่ยนแปลงของผู้สูงอายุสามารถแบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ ฮอร์โมน สายตา ร่างกาย (การเคลื่อนไหว หรือสภาพร่างกาย) การได้ยิน

 

การออกแบบที่อยู่อาศัยเพื่อผู้สูงอายุ ได้ยึด 11 ตัวแปรในการสร้างที่อยู่อาศัยที่น่าอยู่ มีความสุข Well-Being ได้แก่ ระยะการเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุ การมองเห็นสี โดยออกแบบรูปแบบของพื้นที่มองเห็นได้ง่าย ความสว่างของแสงไฟที่มีผลต่อการรับรู้ของผู้สูงอายุ การได้ยินและการลดเสียงรบกวนจากสภาพแวดล้อม โดยการสร้างแนวต้นไม้กันเสียง และการออกแบบผนังกั้นเสียง การออกแบบระยะกระตุ้นการสนทนา การออกแบบที่รองรับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนของผู้สูงวัย เช่น การออกแบบให้สามารถนอนหลับได้ง่ายขึ้น การสร้างสภาพแวดล้อมให้มีความใกล้ชิดกับเพื่อน อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี

รู้ทันเทคโนโลยี

ผู้สูงอายุในยุค Thailand 4.0 และ 5.0 ต้องรู้เท่าทันเทคโนโลยี เข้าถึงสิทธิ และสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างงานสร้างรายได้ ให้กับตนเองและครอบครัว รวมถึงใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรมเพื่ออำนวยความสะดวกในการดำรงชีวิตให้กับตนเองได้ เพื่อลดการพึ่งพาต่อไป ดังนั้นการเตรียมความพร้อมเพื่อเข้าสู่วัยสูงอายุของคนทุกช่วงวัยจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะอย่างน้อยจะทำให้บุคคลมีหลักประกันที่มั่นคงในยามสูงวัย

เตรียมพร้อมสุขภาพกายและจิตใจ ด้านการเงิน บุคคลควรมีการวางแผนทางการเงินล่วงหน้า เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 5-10 ปี เพื่อให้มีเวลาเก็บออมเงินให้เพียงพอไว้ใช้จ่าย ในยามสูงอายุ ด้านที่อยู่อาศัย เหมาะสมกับสภาพของวัยสูงอายุ ด้านผู้ดูแล การเข้าสู่วัยสูงอายุทำให้สภาพร่างกายเสื่อมถอย และต้องการการดูแลในยามเจ็บป่วยที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ อย่างไรก็ตามผู้สูงอายุ หรือประชาชนที่อยากเตรียมพร้อมรับมือสังคมสูงวัย สามารถปรึกษาได้ฟรีติดต่อได้ที่ 1300 ตลอด 24 ชั่วโมง

การก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุของประเทศจะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคมครั้งใหญ่ การผลิตสินค้าและบริการเพื่อตอบสนองต่อผู้บริโภคกลุ่มดังกล่าวเพิ่มสูงขึ้น ทั้งภาครัฐและเอกชน ได้มีการเตรียมความพร้อมของประเทศในเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ด้วยการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการอำนวยความสะดวกให้ผู้สูงอายุมากขึ้น เช่น การใช้ GPS ในการนำทางผู้สูงอายุหลงลืมเส้นทางกลับบ้าน การใช้โทรศัพท์ระบบหน้าจอสัมผัสช่วยให้ผู้สูงอายุได้มีโอกาสพูดคุยกับลูกหลานได้อย่างง่ายขึ้น เครื่องช่วยฟัง ถูกสร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาการได้ยินในผู้สูงอายุ ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุดีขึ้น

ยังมีความพยายามที่จะผลิตหุ่นยนต์ดูแลผู้สูงอายุ รวมถึงการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและติดตามการเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุระยะไกลอีกด้วย พยาบาลก็ต้องทันกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงก้าวหน้า ใส่ใจสนใจเพื่อนำเทคโนโลยีมาดูแลผู้สูงอายุ

โอกาสธุรกิจ Silver Age

เมื่อทั้งโลกกำลังจะก้าวสู่ Aging Society พร้อมการปรับตัวจาก 8 กลุ่มธุรกิจในญี่ปุ่น ผู้ประกอบการในประเทศญี่ปุ่นได้ขึ้นชื่อว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญในการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการให้มีฟังก์ชั่นที่ตอบโจทย์ประชากรผู้สูงวัยได้อย่างครอบคลุม และเป็นต้นแบบให้กับหลายๆ ประเทศนำไปใช้

มีตัวอย่างจาก 8 อุตสาหกรรมหลักๆ ในญี่ปุ่น ว่ามีการปรับตัวให้สามารถตอบโจทย์ความต้องการและยกระดับคุณภาพชีวิต ที่ครอบคลุมไปถึงเรื่องของการให้ความสะดวกและปลอดภัยแก่ประชากรสูงวัยในประเทศได้อย่างไร ต้องถือว่าประเทศญี่ปุ่นได้ก้าวเข้าสู่การเป็นผู้สูงอายุอย่างเต็มตัว อยู่ในภาวะ Super-aged Society

การเติบโตของจำนวนผู้สูงอายุในประเทศแถบเอเชียก็มีการเติบโตในทิศทางที่สูงขึ้นมากเช่นเดียวกัน ตามข้อมูลของ United Nations Department of Economic and Social Affairs คาดการณ์สัดส่วนจำนวนผู้สูงอายุที่จะเพิ่มสูงขึ้นจากปี 2015 ไปจนถึงปี 2030 ในแต่ละประเทศในเอเชีย ที่นอกเหนือจากญี่ปุ่นแล้ว หลายๆ ประเทศก็มีสัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น

เมื่อก้าวเข้าสู่ภาวะผู้สูงวัย ย่อมเกิดความเปลี่ยนแปลงทั้งทางด้านกายภาพ สภาพจิตใจ ทำให้มีรายละเอียดในการใช้ชีวิตที่แตกต่างไปจากวัยหนุ่มสาว การทำงานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นความเคลื่อนไหว การได้ยิน การมองเห็น ระบบการหายใจ การย่อยอาหารล้วนด้อยประสิทธิภาพลง

การพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์และเหมาะสมกับประชากรสูงวัยจึงมีรายละเอียดที่ค่อนข้างซับซ้อน แตกต่างไปจากเดิมและในฐานะที่ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีจำนวนประชากรสูงวัยมากที่สุดในโลก และมีความพร้อมในการรับมือต่อการก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงวัยมามาก ภาคธุรกิจต่างๆ ที่มีความเชี่ยวชาญในการ Create & Design เพื่อให้สามารถนำเสนอโซลูชั่นที่ตอบโจทย์กลุ่มเป้าหมายสูงวัยได้อย่างครอบคลุม มีธุรกิจเพื่อผู้สูงวัยเพิ่มจำนวนมากขึ้นและในหลากหลายธุรกิจใน 8 กลุ่มตัวอย่างต่อไปนี้

1.Residential กลุ่มธุรกิจบ้านและที่อยู่อาศัย ญี่ปุ่นมีความเชี่ยวชาญในการออกแบบบ้านและที่อยู่อาศัยให้เหมาะสมกับผู้สูงวัยให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างสะดวกและปลอดภัย

2.Amusement การจัดกิจกรรมเพื่อมอบความบันเทิงต่างๆ สันทนาการ เล่นเกม เล่นกีฬา การจัดทริปท่องเที่ยว หรือการจัดเวิร์กช็อปต่างๆ สำหรับกลุ่มผู้สูงอายุ

3.Food & Beverage ธุรกิจอาหารและเครื่องดื่ม ให้ความสำคัญกับการคำนวณความเหมาะสมในเรื่องของอาหารและเครื่องดื่มที่ผู้สูงวัยควรได้รับในแต่ละมื้อ เพื่อให้ได้รับสารอาหารที่เหมาะสม รวมไปถึงขนาดของชิ้นอาหารหรือวัตถุดิบที่ใช้ปรุง ให้เหมาะสมกับทั้งสภาพฟันและระบบการย่อยตามวัย

4.Service ธุรกิจให้บริการต่างๆ เนื่องจากผู้สูงอายุในญี่ปุ่นส่วนใหญ่มักจะอยู่ด้วยตัวเอง ทำให้ค่อนข้างเหงา ทำให้ธุรกิจบริการต่างๆ การพาไปเที่ยวนอกบ้าน การไปรับประทานอาหารเป็นเพื่อน ไปเป็นเพื่อนช็อปปิ้ง หรือผู้ช่วยดูแลสุขภาพ

5.Community การสร้างกิจกรรมเพื่อให้ผู้สูงอายุที่มีความชื่นชอบในเรื่องเดียวกันมีโอกาสได้มาทักทาย พบปะ พูดคุยแลกเปลี่ยนกับเรื่องของสุขภาพ กีฬา การทำงานอดิเรก รวมไปถึงการทำงานด้านจิตอาสา ได้เพื่อนใหม่ รู้สึกเติมเต็ม คุณค่ามากขึ้น

6.Furniture Design การออกแบบเฟอร์นิเจอร์ต่างๆ ที่ต้องมองถึงความเหมาะกับสรีระที่เปลี่ยนแปลงไปของผู้สูงวัย และมีฟังก์ชั่นในการใช้งานที่หลากหลายและตอบโจทย์ผู้ใช้งานได้มากยิ่งขึ้น การมีที่นอนหรือฟูกที่ออกแบบมาให้รองรับสรีระและป้องกันการกดทับ

7.Law & Regulation ข้อกฎหมายและกฎระเบียบที่เอื้ออำนวยต่อคุณภาพชีวิตที่ดีของผู้สูงวัย ซึ่งญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับการดูแลประชากรสูงวัยอย่างมาก ทำให้ดูแลการออกกฎและข้อบังคับต่างๆ เพื่อคุ้มครองและดูแลสิทธิในการดำเนินชีวิตของผู้สูงวัยอย่างครอบคลุม การจ่ายเงินบำนาญเพื่อให้ทุกคนสามารถใช้ชีวิตหลังเกษียณได้อย่างมีความสุข จะรวยหรือจนก็มีคุณภาพชีวิตที่ไม่ได้แตกต่างกันมากนัก

8.Renovation ธุรกิจรับปรับปรุงและแต่งเติมที่อยู่อาศัย ทั้งการให้คำปรึกษาแก่เจ้าของบ้านที่อยู่มาตั้งแต่วัยหนุ่มสาวจนเข้าสู่ช่วงสูงวัย แม้แต่การเข้าไปฟื้นฟูสภาพบ้านภายหลังจากเจ้าของบ้านรายเดิมซึ่งเป็นผู้สูงอายุได้เสียชีวิตลงจนทำให้บ้านหลายหลังกลายเป็นบ้านร้าง

ออมไว้ไม่ลำบาก

เชื่อว่ารัฐบาลมองเห็นภาพแนวโน้มประชากรในวัยต่างๆ ในอนาคตแล้ว และทางหนึ่งที่รัฐบาลพยายามผลักดันเพื่อรองรับผลในระยะยาว คือ สนับสนุนการออม ทั้งการสร้างความรู้ ความเข้าใจ เพิ่มช่องทางในการเข้าถึงการออมผ่านเครื่องมือที่ทันสมัยต่างๆ สนับสนุนให้เกิดการออมในรูปแบบที่แตกต่างกันออกไป และกระตุ้นให้เกิดการออมตั้งแต่อายุยังน้อย เพราะการเริ่มออมตั้งแต่อายุยังน้อยจะช่วยให้มีเงินเพียงพอที่จะใช้ในวัยเกษียณนั่นเอง

ออมในปัจจุบัน มีค่อนข้างหลากหลาย ทั้งการออมกับภาครัฐ ภาคเอกชน การออมแบบภาคบังคับ หรือภาคสมัครใจ เช่น กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ประกันสังคม กองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หรือกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) เพียงแต่ให้ประชาชนรู้จักการออม ก็เป็นช่องทางหนึ่งที่จะช่วยแบ่งเบาภาระของรัฐบาลในการจัดสรรงบประมาณดูแลประชากรผู้สูงอายุที่กำลังจะเพิ่มมากขึ้นในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นนั่นเอง