ว่าด้วย..การเติบโต (2/3)
กาลครั้งนานมาแล้ว มีฤๅษีท่านหนึ่งอาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์
กาลครั้งนานมาแล้ว มีฤๅษีท่านหนึ่งอาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์
โดย...ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ
ท่านบำเพ็ญเพียรมาหลายสิบปี กระทั่งพระอินทร์ได้รับรู้ และพระองค์ไม่สามารถอยู่นิ่งเฉยได้ (สาเหตุใด ไม่แจ้ง) จึงต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าฤๅษีเพื่อให้พรตามแต่ที่ฤๅษีจะร้องขอ ฤๅษีแจ้งว่าไม่มีสิ่งใดที่ต้องการ ขอให้พระอินทร์กลับไปเสีย พระอินทร์ก็อ้อนวอนว่า ได้โปรดขอพรสักข้อเถิด ฤๅษีน่าที่จะมีความต้องการอะไรบางอย่างอยู่บ้าง ฤๅษีนิ่งเงียบไปสักพักจึงนึกถึงความต้องการข้อหนึ่งได้ เป็นความปรารถนาสูงสุดและเป็นมูลเหตุสำคัญที่ทำให้ตนบำเพ็ญเพียรมาหลายสิบปี จึงต้องพระอินทร์ว่า ตนนึกได้แล้ว ความต้องการที่อยากให้พระอินทร์บันดาลพรก็คือ ขอให้ตนเองนั้นไม่มีความโกรธ ไม่มีความโลภ และไม่มีความหลง พระอินทร์ได้ฟังคำขอร้องเช่นนี้จากฤๅษีก็นิ่งเงียบ คอตก และตอบด้วยความผิดหวังว่า พรที่ฤๅษีร้องขอนั้น ไม่สามารถมีผู้ใดบันดาลให้ได้ นอกเหนือจากฤๅษีจะต้องลงมือกระทำด้วยตนเอง จากนั้นพระอินทร์ก็หายลับไปไม่สามารถมารบกวน ขัดขวาง หรือให้อะไรกับฤๅษีได้อีก
แต่ละเวลานาทีที่ผ่านไป เซลล์ต่างๆ ในร่างกายมีการเสื่อมสภาพและตายจากไป พร้อมๆ กับเซลล์จำนวนมากก็มีการกำเนิดขึ้นใหม่อยู่ตลอดเวลา ในทางร่างกายแล้ว เราเติบโตอยู่ตลอดเวลา เพียงด้วยอัตราความเร็วที่แตกต่างกันไป ในวัยเยาว์ การเติบโตมีอัตราเร่งที่สูงกว่าวัยผู้ใหญ่หรือวัยชรา แต่ในทางจิตใจ การเติบโตหรือเปลี่ยนแปลงไม่ได้ขึ้นกับวันเวลาที่ผ่านไป แต่ขึ้นกับอาหารสมอง อาหารใจ และการออกกำลังกายผ่านสติปัญญา ผ่านการเรียนรู้ และผ่านการฝึกฝนทางจิตใจ สำหรับหลายๆ คน ไม่ยากนักกับการเรียนรู้ในเรื่องการคิดนึก วิเคราะห์ หรือการทำความเข้าใจ ระบบการศึกษาที่เป็นอยู่มุ่งเน้นการพัฒนาด้านสติปัญญา การมีความรู้ ข้อมูล แต่สำหรับการพัฒนาและเติบโตทางจิตใจมีเรื่องละเอียดอ่อนและต้องใช้เวลา ความตั้งใจ บทเรียนประสบการณ์ชีวิตเป็นเครื่องนำทาง และยิ่งหากเป็นเรื่องการเปลื่ยนแปลงภายในด้วยแล้ว ภารกิจนี้มีแต่ตัวเราที่เป็นเจ้าของชีวิตที่สามารถลงมือได้ด้วยตนเอง เหมือนกับความปรารถนาของฤๅษีที่มี แต่ฤๅษีจะสร้างสรรค์พรอันนี้ให้กับตนเองได้
หลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมถึงประเทศไทย พุทธศาสนา นิกายเถรวาท มีอิทธิพลสำคัญต่อแนวคิดเรื่องการทำบุญ การเจริญสติ การภาวนาเพื่อฝึกฝนทางจิตใจ ปางพระพุทธรูปที่สำคัญ มักเป็นปางนั่ง เช่น ปางปฐมเทศนา ปางสมาธิ ปางมารวิชัย สะท้อนถึงอุดมคติการหลุดพ้นผ่านการบำเพ็ญ ภาวนา อย่างไรก็ดีสำหรับหลายประเทศที่พุทธศาสนา นิกายมหายาน มีอิทธิพลสำคัญ อุดมคติของการบรรลุธรรม หรือการหลุดพ้นมีความสำคัญน้อยกว่าอุดมคติพระโพธิสัตว์ การบำเพ็ญบารมีเมตตากรุณา ประสบการณ์ที่ผู้เขียนได้เข้าใจมุมมองนี้ชัดเจนขึ้น เมื่อมีโอกาสได้เยี่ยมเยียนโรงพยาบาลที่ไต้หวัน ภายใต้การบริหารงานของมูลนิธิฉือจี้ ศิลปกรรมภาพวาดขนาดใหญ่ที่ปรากฏแก่สายตาทุกท่านที่มาอยู่ ณ โรงพยาบาลแห่งนี้ คือ ภาพเหตุการณ์ที่พระพุทธเจ้าและพระสาวกจำนวนหนึ่งกำลังบริบาลพระภิกษุท่านหนึ่งที่กำลังป่วยไข้ สะท้อนอุดมคติสำคัญและเป็นเครื่องเตือนใจถึงบทบาทหน้าที่ของบุคลากรในสถานพยาบาลให้ทำงานด้วยความเมตตากรุณา และที่สำคัญคือ การได้ประพฤติปฏิบัติธรรมผ่านการทำงานช่วยเหลือผู้อื่นตามอุดมคติพระโพธิสัตว์ และอุดมคตินี้จับต้องได้และอยู่ในชีวิตจริง
ฤๅษีปรารถนาให้ตนเองก้าวข้ามภาวะที่จิตใจภายในยังเจือปนด้วยกิเลสความโลภ ความโกรธ และความหลงสู่ภาวะที่เป็นอิสระจากกิเลสเหล่านี้ หนทางที่ฤๅษีหรือนักบวชมักเลือก คือ การบำเพ็ญเพียรผ่านการปฏิบัติธรรมในรูปแบบ แต่หนทางที่อาจช่วยให้เราได้เรียนรู้และเติบโตในอีกลักษณะ คือ การออกไปสู่โลกภายนอกเพื่อเรียนรู้ตนเอง และผู้อื่นผ่านการกระทำ อาจเป็นกิจกรรมทางสังคม งานอดิเรก หรือการทำงาน สิ่งสำคัญคือ การเรียนรู้ และเติบโตภายในต้องอาศัยภาพสะท้อนที่คนอื่นมองเห็นตัวเรา ความหลงเกิดขึ้นง่ายมากกับการคิดนึกและเข้าข้างตนเอง เราสามารถมองเห็นตนเองได้ชัดเจนจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างเรากับคนอื่นว่า “น้ำใจ” ระหว่างกัน เราหยิบยื่นและมอบให้ระหว่างกันเพียงใด
รูปธรรมน้ำใจที่เราสัมผัสได้ เช่น การคิดนึกถึงผู้อื่นในฐานะ “เพื่อนมนุษย์ที่มีชีวิต มีคุณค่า มีศักดิ์ศรี” ไม่ใช่ในฐานะกลไกการทำงาน หรือผลประโยชน์ การเลือกที่จะปล่อยวางมุมมองเดิมๆ ที่ปิดกั้นการเติบโตภายใน เช่น มุมมองความเชื่อที่มีตัวเราเป็นศูนย์กลาง มุมมองความเชื่อในเรื่องใดๆ ก็ตามที่ตายตัว ไม่ยืดหยุ่น พร้อมกับ “น้ำใจ” ทั้งกับตนเองและผู้อื่น เช่น การให้อภัย การยอมรับความจริงที่รับได้ยาก เช่น ความผิดพลาด ล้มเหลว ความทุกข์ที่มีอยู่จริง แล้ว “น้ำใจ” สามารถเป็นสิ่งที่จับต้องสัมผัสได้ก็ต่อเมื่อสิ่งนี้เป็นรูปธรรม กระนั้นการลงมือกระทำ ก็ไม่ใช่การมุ่งกระทำในเชิงเทคนิควิธีการ (How to) สิ่งสำคัญคือ น้ำใจ เป็นการกระทำที่แสดงออกผ่านความรู้สึกภายใน หมายถึงการบ่มเพาะจิตใจ เช่น การฝึกฝนที่จะรอคอยความพากเพียรอดทน การอดทนอดกลั้น
ชีวิตให้บทเรียนเพื่อให้เราเติบโตตลอดเวลา ขึ้นกับการหยิบฉวยและอ่านสัญญาณต่างๆ ที่เข้ามาในชีวิต “เปิดตา เปิดใจ และการเรียนรู้เพื่อตีความสัญญาณที่เข้ามาเพื่อนำพาชีวิตให้เติบโต”
