ทรัมป์ลั่นเซ็นข้อตกลงสันติภาพอิหร่านอาทิตย์นี้ แต่เตหะรานยังไม่ยืนยัน

สัญญาณยุติสงครามตะวันออกกลางเริ่มชัดเจนขึ้น หลังประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ และรัฐบาลปากีสถานในฐานะคนกลางเจรจา เปิดเผยเมื่อวันที่ 14 มิถุนายนว่า ข้อตกลงเบื้องต้นเพื่อยุติสงครามระหว่างสหรัฐฯ อิสราเอล และอิหร่าน อาจได้รับการลงนามในวันที่ 15 มิถุนายนนี้ อย่างไรก็ตาม ฝ่ายอิหร่านยังแสดงท่าทีระมัดระวังและปฏิเสธที่จะยืนยันกรอบเวลาดังกล่าว

 

นายเชห์บาซ ชารีฟ นายกรัฐมนตรีปากีสถาน ระบุว่าทั้งสองฝ่ายได้บรรลุกรอบข้อตกลงสันติภาพในหลักการแล้ว โดยกรุงอิสลามาบัดกำลังเตรียมการสำหรับการลงนามในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ในวันอาทิตย์ ก่อนเข้าสู่การหารือระดับเทคนิคในสัปดาห์ถัดไป

 

ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดีทรัมป์โพสต์ข้อความผ่านสื่อสังคมออนไลน์ว่า ข้อตกลงกับอิหร่านมีกำหนดลงนามในวันอาทิตย์ และหลังจากนั้นช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลกและถูกอิหร่านปิดกั้นมาหลายเดือน จะกลับมาเปิดใช้งานได้อย่างเต็มรูปแบบทันที

 

อย่างไรก็ตาม นายเอสมาอิล บาเกอี โฆษกกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน กล่าวว่า ยังไม่สามารถยืนยันวันลงนามบันทึกความเข้าใจได้ โดยระบุว่า “จะไม่เกิดขึ้นในวันพรุ่งนี้” แม้จะยอมรับว่าการลงนามอาจเกิดขึ้นได้ภายในไม่กี่วันข้างหน้า แต่ยังต้องรอความชัดเจนจากอีกฝ่ายหนึ่ง

 

สงครามที่ปะทุขึ้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ จากปฏิบัติการโจมตีร่วมของสหรัฐฯ และอิสราเอลต่อเป้าหมายในอิหร่าน ส่งผลให้ราคาพลังงานโลกพุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรง และมีผู้เสียชีวิตหลายพันราย โดยส่วนใหญ่อยู่ในอิหร่านและเลบานอน ซึ่งความขัดแย้งได้ลุกลามไปสู่การเผชิญหน้าระหว่างอิสราเอลกับกลุ่มเฮซบอลเลาะห์ที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน

 

ช่องแคบฮอร์มุซและมาตรการคว่ำบาตร คือหัวใจของข้อตกลง

 

แหล่งข่าวจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับการเจรจาเปิดเผยว่า ร่างบันทึกความเข้าใจฉบับปัจจุบันกำหนดให้อิหร่านเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง ขณะที่สหรัฐฯ จะยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลและผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรบางส่วน รวมถึงเริ่มทยอยปล่อยทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกอายัดไว้ในต่างประเทศ ซึ่งมีมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐ

 

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่า การเปิดช่องแคบฮอร์มุซถือเป็นเงื่อนไขสำคัญของข้อตกลง และเมื่ออิหร่านดำเนินการ สหรัฐฯ ก็จะยุติมาตรการปิดล้อมทางทะเลเช่นกัน โดยขั้นตอนถัดไปจะเป็นการกวาดล้างทุ่นระเบิดในพื้นที่ ซึ่งอาจมีประเทศสมาชิกกลุ่ม G7 เข้ามามีบทบาทสนับสนุน

 

อย่างไรก็ดี สำนักข่าวฟาร์สของอิหร่านรายงานคำกล่าวของนายบาเกอีว่า แม้อิหร่านจะเห็นด้วยกับการปลดล็อกทรัพย์สินที่ถูกอายัด แต่ยังคงยืนยันสิทธิในการเรียกเก็บค่าบริการจากเรือที่ใช้เส้นทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซ นอกจากนี้ยังเรียกร้องให้มีการยุติการตั้งฐานทัพต่างชาติในภูมิภาค

 

ปมโครงการนิวเคลียร์ยังเป็นอุปสรรคสำคัญ

 

อีกประเด็นสำคัญของข้อตกลงคือโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน ซึ่งจะถูกนำเข้าสู่กระบวนการเจรจาระยะเวลา 60 วัน หลังการลงนามเบื้องต้น

 

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เปิดเผยว่า เป้าหมายสุดท้ายของข้อตกลงคือการยุติโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านอย่างถาวร รวมถึงการทำลายและขนย้ายยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงออกจากประเทศ

 

อย่างไรก็ตาม นายอับบาส อารักชี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน ระบุว่า อิหร่านยังไม่ยอมรับเงื่อนไขการรื้อถอนโครงการนิวเคลียร์ทั้งหมด และต้องการเก็บรักษายูเรเนียมไว้ในรูปแบบที่เจือจางแล้ว

 

แหล่งข่าวหลายรายยังเปิดเผยว่า ข้อเสนอในปัจจุบันครอบคลุมถึงการหารือเรื่องค่าชดเชยความเสียหายจากสงครามให้แก่อิหร่าน รวมถึงการยกเลิกข้อเรียกร้องเดิมของสหรัฐฯ ที่ต้องการจำกัดโครงการขีปนาวุธของอิหร่าน แม้เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ จะออกมาปฏิเสธว่าประเด็นดังกล่าวยังไม่ได้รับการตกลงอย่างเป็นทางการก็ตาม

 

แม้ทั้งสองฝ่ายจะยังมีความเห็นต่างในหลายประเด็น แต่การประกาศของผู้นำสหรัฐฯ และปากีสถานสะท้อนว่ากระบวนการเจรจากำลังเข้าใกล้จุดเปลี่ยนสำคัญ โดยนายกรัฐมนตรีปากีสถานระบุว่า “ขณะนี้เราเข้าใกล้ข้อตกลงสันติภาพมากกว่าช่วงเวลาใดที่ผ่านมา” ท่ามกลางความหวังของตลาดพลังงานโลกและประชาคมระหว่างประเทศที่ต้องการเห็นความขัดแย้งยุติลงโดยเร็ว