COP 30 เตรียมเปิดฉากรับโลกร้อนที่บราซิล โดยไร้เงาสหรัฐ

การประชุมว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งสหประชาชาติ (UN Climate Change Conference) หรือ “COP30” จะเปิดฉากขึ้นอย่างเป็นทางการในวันจันทร์ ณ เมืองเบเลง (Belém) ประเทศบราซิล โดยผู้นำจากทั่วโลกจะต้องเผชิญการประเมินจากประชาคมระหว่างประเทศ ว่าสามารถบรรลุข้อตกลงในการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศอย่างเข้มแข็งและเป็นธรรมได้หรือไม่

 

ตามรายงานสังเคราะห์ล่าสุดของสหประชาชาติว่าด้วย “การมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนดขึ้นเอง” (Nationally Determined Contributions: NDCs) พบว่าคำมั่นลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของแต่ละประเทศยังไม่เพียงพอต่อการบรรลุเป้าหมายตามข้อตกลงปารีส (Paris Agreement) 

 

อีกหนึ่งวาระสำคัญของการประชุมคือ การกำหนด “ตัวชี้วัดเป้าหมายโลกด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” (Global Goal on Adaptation) ซึ่งมีความจำเป็นเร่งด่วนท่ามกลางผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรง โดยเฉพาะต่อประเทศรายได้ต่ำ นอกจากนี้ “แผนที่ทางจากบากูสู่เบเลง” (Baku to Belém Roadmap) ตั้งเป้าเพิ่มงบประมาณด้านการเงินเพื่อสภาพภูมิอากาศ (climate finance) เป็นอย่างน้อย 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2035 เพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนาเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

 

ขณะเดียวกัน สหรัฐอเมริกาภายใต้การบริหารของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศว่าจะไม่ส่งคณะผู้แทนอย่างเป็นทางการเข้าร่วมการประชุม COP30 ซึ่งถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของการประชุมดังกล่าว ทั้งนี้ การถอนตัวอย่างเป็นทางการของสหรัฐฯ ออกจากข้อตกลงปารีสจะมีผลในเดือนมกราคม 2026 

 

COP คืออะไร?

“COP” หรือ Conference of the Parties คือการประชุมประจำปีของประเทศภาคีภายใต้กรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ซึ่งเริ่มต้นขึ้นเมื่อปี 1992 โดยมีพันธกิจร่วมกันในการแก้ไขปัญหาภาวะโลกร้อนบนหลักการ “ความรับผิดชอบร่วมแต่แตกต่างกัน” หมายถึง ประเทศพัฒนาแล้วต้องรับผิดชอบมากกว่าในการแก้ปัญหาที่ตนมีส่วนก่อ

 

การเป็นประธานการประชุมหมุนเวียนปีต่อปี ซึ่งปีนี้อยู่ในความรับผิดชอบของบราซิล โดยบราซิลเป็นผู้กำหนดวาระการประชุมและผลักดันความร่วมมือระหว่างประเทศตลอดทั้งปี ก่อนจะเป็นเจ้าภาพการประชุมใหญ่เป็นเวลา 2 สัปดาห์ ซึ่งถือเป็นเวทีสำคัญให้ผู้นำโลกหารือ แลกเปลี่ยนแนวคิด และตรวจสอบความก้าวหน้าของกันและกัน

 

เหตุใด COP30 จึงมีความสำคัญเป็นพิเศษ

การประชุมปีนี้ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากบราซิลเคยเป็นเจ้าภาพ “การประชุมสุดยอดโลกว่าด้วยสิ่งแวดล้อมที่ริโอเดจาเนโร” (Rio Earth Summit) เมื่อ 33 ปีก่อน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของข้อตกลง UNFCCC การจัดประชุมที่เมืองเบเลงในครั้งนี้ บราซิลต้องการตอกย้ำความสำคัญของพื้นที่ป่าโดยเฉพาะผืนป่าแอมะซอน และให้ความสำคัญกับกลุ่มเปราะบาง เช่น ชนพื้นเมือง

 

บราซิลยังเรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ มุ่งเน้นการปฏิบัติตามคำมั่นในอดีต โดยเฉพาะการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลที่เคยตกลงไว้ใน COP28 มากกว่าการตั้งเป้าหมายใหม่เพิ่มเติม

 

ผู้เล่นหลักในเวที COP30

การประชุมมีผู้แทนจากรัฐบาลประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก โดยมักรวมกลุ่มตามผลประโยชน์ร่วม เช่น กลุ่มรัฐเกาะเล็ก (AOSIS) ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น, กลุ่ม G77 + จีน, กลุ่มแอฟริกา และกลุ่ม BASIC ซึ่งประกอบด้วยบราซิล แอฟริกาใต้ อินเดีย และจีน

 

สหรัฐฯ ซึ่งได้ประกาศถอนตัวจากข้อตกลงปารีสตั้งแต่ต้นปี ได้ลดบทบาทนำในเวทีโลกลง เปิดโอกาสให้ประเทศอย่างจีนและบราซิลเข้ามามีบทบาทมากขึ้น

 

กิจกรรมตลอดการประชุมสองสัปดาห์

พื้นที่จัดงาน COP มักเต็มไปด้วยกิจกรรมหลากหลาย ทั้งจากภาคประชาสังคมที่รณรงค์สร้างความตระหนัก ภาคธุรกิจที่ผลักดันนโยบาย และหน่วยงานการเงินที่มองหาโอกาสลงทุน

ปีนี้มีการจัดงานคู่ขนานในเมืองเซาเปาโลและรีโอเดจาเนโร เพื่อสร้างแรงสนับสนุนก่อนเปิดประชุมใหญ่ระหว่างวันที่ 10–21 พฤศจิกายน โดยสัปดาห์แรกจะเป็นการหารือของผู้เจรจาเพื่อกำหนดทิศทางและลำดับความสำคัญ ส่วนสัปดาห์ที่สองจะเป็นช่วงเจรจาระดับรัฐมนตรี เพื่อสรุปข้อตกลงทางเทคนิคและกฎหมาย

ความท้าทายของการประชุม

แม้จะมีเป้าหมายร่วมกัน แต่การเจรจาใน COP มักเต็มไปด้วยความตึงเครียดจากผลประโยชน์ที่แตกต่างกัน หลายครั้งต้องใช้เวลาถกเถียงตลอดคืนเพื่อหาทางออกแบบประนีประนอม และการปิดการประชุมก็มักล่าช้ากว่ากำหนด

 

อย่างไรก็ตาม ทุกสายตาทั่วโลกยังคงจับจ้องไปที่เบเลง ว่าผู้นำโลกจะสามารถนำพาโลกให้เดินหน้าสู่การรับมือกับวิกฤตสภาพภูมิอากาศได้อย่างแท้จริงหรือไม่.