ทิศทางการค้าไทย ในบริบทการค้าโลก

โดย...ชลธิชา ภัทรสิริวรกุล

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในบริบทต่างๆ อย่างรวดเร็ว ส่งผลต่อการค้าและการพัฒนาของโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (องค์การมหาชน) หรือไอทีดี จึงได้ทำการศึกษาวิเคราะห์แนวโน้มทิศทางการค้าเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนขึ้นมา เพื่อนำเสนอแนวโน้มสถานการณ์การค้าของไทยในอนาคต รวมถึงการเตรียมความพร้อมเพื่อก้าวให้ทันบริบทการค้าโลกที่เปลี่ยนไป

กมลินทร์ พินิจภูวดล ผู้อำนวยการไอทีดี เปิดงานวิจัยว่า แนวโน้มสถานการณ์การค้าโลกขณะนี้จะมุ่งเน้นไปที่การสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม โดยมีเทคโนโลยีเป็นกลไกสำคัญในการสร้างสมดุลและขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงในมิติด้านต่างๆ ของโลก ซึ่งความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีที่สร้างความพลิกผันจะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญต่อรูปแบบการดำเนินชีวิต การประกอบธุรกิจและเศรษฐกิจของประเทศ

ขณะเดียวกันประเด็นการเจรจาความตกลงทางการค้าระดับพหุภาคีมีแนวโน้มยากขึ้น เนื่องจากข้อจำกัดและมาตรฐานทางการค้าที่สูงของประเทศที่พัฒนาแล้ว ประกอบกับรูปแบบการค้าที่มีความซับซ้อนและดุลอำนาจทาง การค้าและภูมิรัฐศาสตร์ที่เปลี่ยนไป เหตุนี้จึงทำให้การเจรจาการค้าระดับทวิภาคีและภูมิภาคจึงมีบทบาทสำคัญมากขึ้น ซึ่งในส่วนของไทยความร่วมมือทางเศรษฐกิจในภูมิภาคของอาเซียน (อาร์เซ็ป) จะมีความสำคัญมากขึ้น

นอกจากนี้ รูปแบบการค้าผ่านระบบดิจิทัล (ดิจิทัล เทรด) จะมีบทบาทสำคัญต่อภาคธุรกิจการค้ามากขึ้น และถือเป็นความจำเป็นที่ธุรกิจในยุคโลกาภิวัตน์ต้องพยายามนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาใช้เพื่อลดต้นทุน ซึ่งในประเทศไทยรูปแบบการค้าผ่านระบบดิจิทัลจะเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงประเทศ สู่ห่วงโซ่มูลค่าโลก

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การค้าผ่านระบบดิจิทัลของประเทศไทยขยายตัวอย่างต่อเนื่องคือ การเติบโตและความนิยม ของธุรกิจด้านเทคโนโลยีการสื่อสาร ทั้งสมาร์ทโฟนและโซเชียลมีเดีย ดังนั้น ภาครัฐจึงจำเป็นต้องสร้างความเชื่อมั่นในเรื่องของความมั่นคงทางไซเบอร์และต้องมีการปรับปรุงกฎหมายรองรับ

ขณะที่การค้าภาคบริการก็มีแนวโน้มเติบโตตามภาพรวมเศรษฐกิจโลก โดยภาคธุรกิจและผู้ประกอบการจะมุ่งเน้นการสร้างมูลค่าของสินค้าผ่านรูปแบบการบริการมากขึ้น และรูปแบบของธุรกิจภาคบริการจะได้รับผลกระทบจากความก้าวหน้าในด้านดิจิทัล เนื่องจากธุรกิจภาคบริการจะมีรูปแบบธุรกิจใหม่เกิดขึ้น ทำให้ภาคธุรกิจและผู้ประกอบการควรปรับรูปแบบธุรกิจให้หันมามุ่งเน้นการบริการที่ใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ในการขับเคลื่อนธุรกิจมากขึ้น

อีกแนวโน้มหนึ่งที่มีความสำคัญต่อการค้าของประเทศไทยคือ การค้าชายแดนที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ซึ่งในส่วนของรายได้จากการจัดเก็บภาษีเกี่ยวกับการค้าชายแดนจะทยอยลดบทบาทลง เนื่องจากมีการเปิดเสรีการค้า ขณะที่การค้าชายแดนด้านผลิตภัณฑ์ทางการเงินยังคงต้องพัฒนาให้มีความพร้อมมากขึ้น ด้วยการอำนวยความสะดวกทางการค้า และการพัฒนามาตรฐานสินค้าให้อยู่บนมาตรฐานเดียวกัน

จากแนวโน้มการค้าโลกทั้ง 4 ด้าน ทำให้เห็นว่า มีสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้คือ เรื่องของการค้าดิจิทัล (ดิจิทัล เทรด) ที่จะเข้ามามีบทบาทในทุกๆ ธุรกิจมากขึ้น รวมถึงการเชื่อมโยงเข้ากับห่วงโซ่มูลค่าโลก (โกลบอล ซัพพลาย เชน) ซึ่งจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมรับมือให้สอดคล้องกับบริบทโลกที่เปลี่ยนไปให้ได้