ชาวเคิร์ดคือใคร?

ตัวแสดงหนึ่งที่สำคัญในสงครามและความขัดแย้งในตะวันออกกลางขณะนี้ คือ กลุ่มชาติพันธุ์ที่เรียกว่า "เคิร์ด" กลุ่มติดอาวุธของชาวเคิร์ดปัจจุบันกำลังต่อสู้กับกลุ่มไอเอสทั้งในซีเรียและอิรัก เป็นพันธมิตรกับสหรัฐแต่เป็นฝ่ายตรงข้ามกับตุรกี มีอำนาจปกครองตนเองอย่างอิสระในภาคเหนือของอิรักมาตั้งแต่สงครามอิรักปี 2003 ขณะที่ชาวเคิร์ดในซีเรียก็สู้รบเพื่อให้ได้ความเป็นรัฐอิสระ ตุรกีเป็นประเทศที่เผชิญกับภัยคุกคามจากกลุ่มติดอาวุธชาวเคิร์ดมากที่สุด

กลุ่มคนเหล่านี้คือใคร? มีประวัติอย่างไร? ขอชี้แจงแถลงไขอย่างนี้ครับ

ชาวเคิร์ดเป็นกลุ่มชนที่มีอยู่ประมาณ 26 ล้านคน ถือเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ใหญ่ลำดับสองรองจากชาวอาหรับในตะวันออกกลาง ชาวเคิร์ดราว 90% อาศัยอยู่ในอิรัก ตุรกี และอิหร่าน ส่วนที่เหลือจะพบได้ในซีเรียราว 1 ล้านคน ในอดีตสหภาพโซเวียต 5 แสนคน และอีกกว่า 7 แสนคน กระจายอยู่ในประเทศต่างๆ

ชาวเคิร์ดเป็นกลุ่มที่สืบเชื้อสายมาจากเผ่าพันธุ์อินโด-ยูโรเปียน ที่อาศัยอยู่ตามเทือกเขาซากรอสในหลายช่วงเวลา แต่ที่เด่นชัดที่สุดคือ ช่วง 2000 ปีก่อนคริสตกาล พื้นที่นี้เป็นเทือกเขาซึ่งเป็นพรมแดนของอิหร่าน อิรัก และตุรกีเชื่อมต่อกัน แม้จะไม่ได้มีชาวเคิร์ดเพียงกลุ่มเดียว แต่ก็ถือว่าพวกเขาเป็นชนกลุ่มใหญ่ซึ่งมีความสำคัญที่สุดในบรรดากลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ชาวเคิร์ดเรียกมาตุภูมิของพวกเขาว่า "เคอร์ดิสถาน" (Kurdistan) แต่ภายหลังดินแดนดังกล่าวตกอยู่ใต้อิทธิพลของอาณาจักรเปอร์เซียและอาณาจักรออตโตมาน

เคอร์ดิสถาน ซึ่งหมายถึง "ดินแดนของชาวเคิร์ด" ในอดีตมีพื้นที่ราว 3.92 แสนตารางกิโลเมตร (กม.) ปัจจุบันอยู่ในตุรกี 1.9 แสนตาราง กม. ในอิหร่าน 1.25 แสนตาราง กม. ในอิรัก 6.5 หมื่นตาราง กม. และในซีเรีย 1.2 หมื่นตาราง กม.

เคอร์ดิสถานเป็นคำที่ใช้กันมากในช่วงต้นศตวรรษที่ 13 ต่อมาในศตวรรษที่ 16 หลังจากที่ชาวเคิร์ด (จากการอพยพของเผ่าต่างๆ จำนวนมาก) ได้เคลื่อนย้ายไปทางทิศเหนือและทิศตะวันตก มุ่งหน้าสู่ที่ราบสูงอนาโตเลีย คำว่า เคอร์ดิสถาน จึงกลายเป็นเพียงคำที่แสดงถึงระบบผู้นำของชาวเคิร์ด หรือรัฐนครเล็กๆ ซึ่งปรากฏอยู่ในบางแผนที่เท่านั้น โดยไม่มีเขตพรมแดนที่ชัดเจน

นับจากการล่มสลายของอาณาจักรเคอร์ดิสถาน ชาวเคิร์ดต่างก็มุ่งมั่นที่จะสถาปนารัฐอิสระของตนขึ้นมาใหม่ ต่อมาเมื่ออาณาจักรออตโตมานล่มสลาย อังกฤษและฝรั่งเศสจึงกดดันให้สุลต่านแห่งอาณาจักรออตโตมานลงนามในสนธิสัญญา Sevres เมื่อปี 1920 โดยตั้งเงื่อนไขสำคัญไว้ว่าดินแดนของชาวเคิร์ดทางตะวันออกของแม่น้ำยูเฟรติสจะถูกแยกให้เป็นรัฐอิสระ

หากแผนดังกล่าวถูกนำมาปฏิบัติจริงตั้งแต่ตอนนั้น ดินแดนบางส่วนทางตะวันออกเฉียงใต้ของตุรกีและตอนเหนือของอิรักก็คงถูกเฉือนออกไปเป็นประเทศเคิร์ด แต่ในความเป็นจริงกลับไม่ได้เป็นเช่นนั้น เนื่องจากสนธิสัญญาถูกอังกฤษบิดพลิ้ว ประกอบกับ กามาล อตาเติร์ก ผู้นำชาตินิยมและบิดาแห่งตุรกีสมัยใหม่ ปฏิเสธสนธิสัญญาฉบับนี้ พร้อมขับไล่กองทัพอิตาลี ฝรั่งเศส และกรีก ออกไปจากตุรกีในปัจจุบัน ทำให้แผนก่อตั้งรัฐเคอร์ดิสถานต้องชะงักลง

นับจากนั้นมาชาวเคิร์ดก็ต่อสู้เพื่อฟื้นฟู "เคอร์ดิสถาน" ของตัวเองขึ้นมาใหม่