หัวอกคนแก่

ช่วงชีวิตที่มนุษย์เราต้องการความรักและความเอาใจใส่จากคนรอบข้างอย่างมาก น่าจะเป็นการก้าวย่างเข้าสู่วัยใกล้เกษียณอายุ หรือพูดกันติดปากว่า “วัยแก่” นั่นเอง คนในวัยนี้มักมีสมรรถภาพทางร่างกายถดถอย และมักเกิดความรู้สึกเหงาจับใจหลังจากที่ลูกหลานแต่งงานเป็นฝั่งเป็นฝาและแยกตัวไปสร้างครอบครัวใหม่ ผู้สูงวัยชาวจีนจำนวนไม่น้อยจึงต้องอยู่บ้านอย่างเดียวดาย ไร้คนปรนนิบัติและเสียงหัวเราะอย่างมีความสุขของสมาชิกในบ้าน ยิ่งถ้าเป็นผู้สูงวัยที่ครองตัวโสดจากการสูญเสียคู่ชีวิตหรือการหย่าร้างมาเป็นเวลานานด้วยแล้ว มักเกิดอาการซึมเศร้าและใช้ชีวิตอย่างซังกะตาย บางรายทำใจยอมรับสภาพชีวิตที่เป็นอยู่ไม่ได้ ถึงกับเลือกวิธีการจบปัญหาด้วยการฆ่าตัวตายก็มี กลายเป็นปัญหาที่สังคมเริ่มหันมาทบทวนถึงการดูแลความรู้สึกของคนกลุ่มนี้อย่างใกล้ชิดให้มากขึ้นกว่าที่เป็นอยู่

ตัวเลขล่าสุดของจำนวนผู้สูงอายุมีมากกว่าร้อยละ 10 ของพลเมืองทั่วประเทศ และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เมืองหลายแห่งมีอัตราผู้สูงอายุมากกว่าวัยอื่นๆ เป็นเท่าตัว สังคมที่มีความเจริญก้าวหน้าแห่งนี้จึงคลาคล่ำไปด้วยผู้สูงวัย ดังเห็นจากภาพการออกกำลังกายนานารูปแบบของผู้สูงวัยตามริมฝั่งถนนในยามเช้า คนกลุ่มนี้มักจะทำกิจกรรมร่วมกันอีกครั้งในช่วงเย็น ถือเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขและมีสีสันของชีวิต ในรายที่โชคดีสามีภรรยาอยู่กันพร้อมหน้าก็มีความสุขกันไปตามประสาคนแก่เฒ่า แต่ใช่ว่าชีวิตรักของคนทุกคนจะยืนยาวและราบรื่นไปตลอด

หลายปีมานี้ ความรักครั้งใหม่ของผู้สูงวัยที่ผ่านการหย่าร้าง หรือคู่ชีวิตตายจากกันไปเริ่มเป็นที่ยอมรับในสังคมมากขึ้น ทว่าปัญหาที่ตามมาก็มีด้วยกันหลายประการเช่นกัน

เรื่องราวผู้สูงวัยชาวจีนที่ครองตัวโสดพบรักครั้งใหม่กับนางในดวงใจและตัดสินใจใช้ชีวิตคู่อีกครั้งไม่ได้เป็นเรื่องแปลกใหม่ของสังคมจีนยุคนี้ แต่ความรักครั้งใหม่ของพวกเขามักไม่ค่อยราบรื่นนัก เพราะมีอุปสรรคนานัปการที่คอยทดสอบว่ารักครั้งนี้จะเป็นรักแท้หรือรักหลอกๆ กันแน่ ไม่ว่าจะเป็นแนวความคิดแบบดั้งเดิมของชาวจีนบางกลุ่ม โดยเฉพาะชาวชนบทที่ปฏิเสธการแต่งงานใหม่ของคนวัยนี้ ด้วยคิดว่าเป็นการขัดต่อขนบธรรมเนียมและความเชื่อเรื่องการแต่งงานที่ว่า “มีผัวเดียวเมียเดียว” “การซื่อสัตย์ต่อคู่ชีวิตเพียงคนเดียว” หรือจะเป็นกรณีพิพาทเรื่องมรดกที่บรรดาลูกหลานเกรงว่าสมาชิกใหม่ของครอบครัวมีเป้าหมายหลักในการแย่งชิงส่วนแบ่งมรดก และกลายเป็นเหตุให้คู่รักใหม่หลายคู่ไม่สามารถลงเอยกันได้ในที่สุด

ในส่วนของคนหนุ่มสาวในเมืองที่หัวสมัยใหม่ไม่ได้ให้ความสลักสำคัญกับแนวคิดแบบดั้งเดิมมากนัก แต่ไปติดตรงที่การยอมรับพ่อหรือแม่ใหม่ต่างสายเลือด ความคิดของลูกหลานยุคใหม่ที่ว่า “ผู้สูงวัยในบ้านมีกินมีใช้ก็น่าจะเพียงพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องเพิ่มภาระให้แก่ตัวเองด้วยการแต่งงานใหม่” ถือเป็นแนวคิดที่เป็นอุปสรรคต่อชีวิตรักครั้งใหม่ของผู้สูงวัยในบ้านอย่างมาก

ใครเลยจะรู้บ้างว่าความว้าเหว่ทางใจของคนที่อยู่เดียวดาย ไม่สามารถหาสิ่งใดมาทดแทนกันง่ายๆ

ความรู้สึกของผู้สูงวัยที่ขาดคู่ชีวิตมาเป็นเวลานาน ย่อมอาทรและปรารถนาที่จะมีใครมาคอยดูแลอยู่ข้างกาย สภาพสังคมเมืองที่ลูกหลานแยกตัวไปสร้างครอบครัวใหม่ ทำให้ไม่ค่อยมีเวลาดูแลพวกเขาเท่าที่ควร แต่ถึงแม้ว่าลูกหลานจะสามารถดูแลและยังให้ความเคารพต่อบุพการีดังเช่นที่ผ่านมา อย่างไรเสียช่องว่างระหว่างวัย ความต้องการ ตลอดจนรูปแบบการดำเนินชีวิตของคนต่างวัย ก็ทดแทนภรรยาหรือสามีที่ตายจากไปไม่ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ ที่น่าสนใจก็คือ คนกลุ่มนี้มักไม่ค่อยระบายความรู้สึกอึดอัดใจออกมาให้ลูกหลานรับรู้ และไม่ค่อยไหว้วานให้ลูกหลานช่วยเหลือในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ความคับแค้นใจเหล่านี้ค่อยๆ สะสมอยู่ภายใน ทำให้พวกเขาอยู่อย่างไร้ความสุข การได้อยู่กับคู่ชีวิตใหม่ที่ตนชื่นชอบ จึงเปรียบเหมือนน้ำทิพย์ที่คอยชโลมใจให้ชุ่มฉ่ำ

แนวโน้มการแต่งงานใหม่ของผู้สูงวัยกับหญิงสาวที่มีอายุรุ่นราวคราวลูกค่อยๆ ปรากฏให้เห็นมากขึ้นในสังคม แต่ก็มักไม่ประสบความสำเร็จ เพราะถูกมองว่าเป็นรักจอมปลอมที่หวังเงินทองของฝ่ายชาย และมักถูกลูกหลานขัดขวางทุกวิถีทาง ผลการสำรวจความรักในลักษณะดังกล่าวร้อยละ 30 มีชีวิตคู่ที่มีความสุข ส่วนที่เหลือจบลงด้วยการแยกทางกัน การแต่งงานของคนกลุ่มนี้ถือเป็นรูปแบบที่มาแรงในยุคนี้ โดยมากมักมีอายุต่างกันหลายสิบปี

นิยามความรักของแต่ละคนก็มีความหมายที่แตกต่างกัน ในจำนวนนี้มีการตีความความหมายของคำว่า “รัก” ในวัยต่างๆ ไว้อย่างน่าฟังว่า ความรักสำหรับหนุ่มสาว คือความรู้สึกซู่ซ่า หอมหวาน ความรักสำหรับคนวัยกลางคน คือความเคยชินและหน้าที่รับผิดชอบ ส่วนความรักของคนสูงวัย คือการมีเพื่อนใจคอยเติมกำลังใจให้แก่กันและกัน ไม่ว่ามนุษย์เราจะใช้ชีวิตอยู่ในช่วงชีวิตใด ย่อมต้องการความรักทั้งสิ้น เพียงแต่ความรักที่เกิดขึ้นอาจแตกต่างกันไปตามอายุที่มากขึ้น ในส่วนของความรักของผู้สูงวัย โดยเฉพาะกลุ่มคนที่ผ่านการสูญเสียคู่ชีวิตหรือผ่านการหย่าร้างมาเป็นเวลานาน การมีเพื่อนใจคนใหม่ถือว่ามีความจำเป็นไม่แพ้ความต้องการด้านอื่นๆ ในการดำเนินชีวิต เพราะความเดียวดายย่อมบ่อนทำลายความรู้สึกคนวัยนี้อย่างหาที่สุดมิได้

ลองคิดดูว่าหากเราต้องใช้ชีวิตอยู่บ้านเพียงลำพังในสภาพร่างกายที่ไม่อำนวยจะเกิดความรู้สึกอ้างว้างเพียงใด เสียงสนับสนุนและกำลังใจสำหรับคนกลุ่มนี้จากผู้คนในสังคมจีนสะท้อนผ่านการจัดทำรายการโทรทัศน์จับคู่ ที่พบเห็นแต่คนสูงวัยที่ปรารถนาจะพบคู่ใจมาร่วมรายการ ถือเป็นการสร้างโอกาสและชดเชยความรู้สึกที่ขาดหายให้แก่พวกเขาได้อีกทางหนึ่ง มีอยู่หลายคู่ที่จูงมือกันออกจากรายการและสามารถสร้างชีวิตใหม่ที่เต็มไปด้วยความสุข แต่ก็มีหลายคู่ที่ไม่สามารถลงเอยกันได้ ซึ่งก็เป็นเรื่องธรรมดาของการใช้ชีวิตคู่ที่ต้องมีความลงตัวในหลายๆ ด้าน ชีวิตรักจึงจะยืนยาว แม้จะมีรายการทำนองนี้ไม่มากนัก แต่ก็เป็นเวทีที่ช่วยสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่คนกลุ่มนี้

แม้ว่าสังคมยุคใหม่จะเปิดกว้างทางความคิดและยอมรับการแต่งงานใหม่ของคนกลุ่มนี้มากขึ้น แต่ความรักของพวกเขาก็มักประสบกับความล้มเหลวอันเกิดจากเหตุนานัปการ ที่สำคัญคือปัญหาเรื่องเพศสัมพันธ์ แน่นอนว่าความต้องการเช่นนี้ย่อมเป็นส่วนประกอบหนึ่งของการมีชีวิตคู่ที่มีความสุข หากไม่สามารถประสานกันได้อย่างลงตัวก็สร้างปัญหาให้ชีวิตคู่ได้เช่นกัน อัตราการหย่าร้างของคนกลุ่มนี้มีสาเหตุหลักจากความไม่ลงตัวของเรื่องดังกล่าว

การแต่งงานใหม่ของคนวัยนี้จึงควรดำเนินการอย่างค่อยเป็นค่อยไป ศึกษาความต้องการของทั้งสองฝ่ายให้แน่ชัด ทำความเข้าใจกันระหว่างคนของสองครอบครัว เพราะเหลือเวลาไม่มากนักให้แก่ความผิดพลาดที่เกิดขึ้น ที่สำคัญความรู้สึกทางใจที่เกิดขึ้นจากความล้มเหลวของรักใหม่ อาจสะเทือนใจจนบั่นทอนสุขภาพคนวัยนี้อย่างน่าสะพรึงกลัว

ความรักครั้งใหม่ของคนวัยดังกล่าว จึงเปรียบเหมือนดาบสองคมที่ให้ทั้งคุณและโทษได้ในเวลาเดียวกัน อยู่ที่เราเตรียมตัวเตรียมใจรับมือกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นมากพอหรือยัง