เพื่อชีวิตที่ดีกว่าจริงหรือ?

ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนที่เป็นไปอย่างรวดเร็วจนสามารถก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ ย่อมเป็นที่ประจักษ์แก่สายตาชาวโลกว่า ประเทศที่มีประชากรมากที่สุดของโลกแห่งนี้มีศักยภาพในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกที่กำลังอยู่ในช่วงขาลง ไม่เว้นแม้แต่มหาอำนาจตลอดกาลอย่างอเมริกาที่มีอัตราการว่างงานสูงเป็นประวัติการณ์ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา หากเรามองแต่ตัวเลข GDP ของจีน อาจทำให้หลายคนจินตภาพว่า ชีวิตความเป็นอยู่ของชาวจีนส่วนใหญ่เพียบพร้อมไปด้วยสิ่งอำนวยความสะดวก ทว่า คนมีฐานะที่นับวันจะเพิ่มจำนวนอย่างต่อเนื่องนี้ กลับไม่ได้เป็นดัชนีชี้วัดคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าของชาวจีนโดยภาพรวมแต่อย่างใด

แน่นอนว่า ปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางสังคมมีด้วยกันหลากหลายประการ หนึ่งในนั้นคือ ระบบสวัสดิการทางสังคมที่ขาดประสิทธิภาพจนนำไปสู่ความขัดแย้งของคนในสังคม ระบบดังกล่าวถือเป็นส่วนประกอบสำคัญของสังคมใหญ่ที่มีผู้คนหลากหลายชนชั้นอาศัยอยู่รวมกัน ตราบใดที่โอกาสทางสังคมไม่ทัดเทียมกัน ความเป็นอยู่ของมนุษย์ย่อมแตกต่างกันไปตามสภาพ หนทางหนึ่งที่นำไปสู่การเยียวยาให้แก่สภาพร่างกายและจิตใจของผู้ที่ด้อยโอกาสทางสังคมก็คือ ระบบสวัสดิการทางสังคมที่ช่วยชดเชยความรู้สึกของคนกลุ่มนี้ได้บ้างไม่มากก็น้อย

การบริหารจัดการระบบสวัสดิการทางสังคมถือว่ามีความสำคัญมาก ดังเห็นได้จากการแสดงความเห็นต่อเรื่องดังกล่าวของประธานาธิบดี หูจิ่นเทา ที่ว่า “ในฐานะที่ระบบสวัสดิการทางสังคมถือเป็นการรับประกันถึงความเท่าเทียมกันทางสังคมอย่างหนึ่ง เราจึงควรแบ่งสันปันส่วนให้แก่ชาวจีนอย่างถ้วนหน้า ในจำนวนนี้การมอบสวัสดิการทางสังคมให้แก่กลุ่มผู้ด้อยโอกาสถือเป็นหัวใจสำคัญ การยกระดับคุณภาพชีวิตของบรรดาคนชรา ผู้ด้อยโอกาส คนพิการ คนว่างงาน เป็นต้น ให้ดีขึ้นหลังจากที่สังคมจีนเข้าสู่ยุคของสังคมอยู่ดีมีสุข จึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม การสนับสนุนสวัสดิการทางสังคมให้แก่คนกลุ่มนี้ นอกจากจะช่วยสร้างรากฐานที่มั่นคงให้แก่ระบบสวัสดิการของประเทศแล้ว ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเอื้ออาทรระหว่างเพื่อนมนุษย์และพัฒนาการที่กว้างไกลของระบบสวัสดิการทางสังคมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะของจีนได้อีกทางหนึ่ง

ก่อนอื่นเราคงต้องไปทำความรู้จักกับระบบสวัสดิการทางสังคมของจีนสักเล็กน้อย ว่ามีลักษณะโดยสังเขปอย่างไรบ้าง

ระบบสวัสดิการทางสังคมของจีนยุคใหม่เป็นรูปเป็นร่างคู่ขนานไปกับกับการปฏิรูปทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยเริ่มกำหนดเขตปฏิรูประบบสวัสดิการสังคมในเมืองบางแห่ง จากนั้นจึงค่อยๆ ขยายการปฏิรูปไปตามเมืองต่างๆ ทั่วประเทศ ปัจจุบันสามารถจำแนกระบบสวัสดิการสังคมได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ

ประเภทที่ 1 สวัสดิการที่ภาครัฐเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ครอบคลุมถึงเงินช่วยเหลือบรรดาผู้ด้อยโอกาสในสังคม เงินบำรุงขวัญแก่ทหารและครอบครัวทหารที่เสียชีวิตในสงคราม เงินช่วยเหลือบรรดาเด็กกำพร้า ผู้สูงวัย ผู้พิการซึ่งไร้ที่พึ่งพิง รวมถึงหน่วยงานบริการด้านสวัสดิการสังคมที่จัดตั้งโดยมวลชน แน่นอนว่าเงินจำนวนนี้ได้มาจากภาษีของประชาชน และคืนกำไรสู่สังคมด้วยการนำมาแบ่งปันให้แก่ผู้ด้อยโอกาส ถือว่ามีส่วนช่วยในการสร้างความสมัครสมานให้เกิดขึ้นแก่ชนทุกหมู่เหล่า ผ่อนคลายความตึงเครียดของคนกลุ่มนี้ลงบ้างแม้จะไม่มากนักก็ตาม

ประเภทที่ 2 สวัสดิการที่เกิดขึ้นจากการเจียดเงินบางส่วนของหน่วยงานและพนักงาน โดยมีภาครัฐเป็นผู้ให้เงินสมทบรวมทั้งสิ้น 3 ส่วน ครอบคลุมถึงประกันสังคมด้านต่างๆ ทั้งค่ารักษาพยาบาล การว่างงาน อุบัติเหตุในระหว่างปฏิบัติงาน การคลอดบุตรและการเกษียณอายุ เป็นต้น ระบบสวัสดิการทางสังคมประเภทนี้มีรากฐานอยู่บนความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานและพนักงานในหน่วยงานต่างๆ เป็นหลัก

ช่วงปฏิรูปทางเศรษฐกิจและสังคมซึ่งกินเวลานานกว่า 30 ปีมานี้ เศรษฐกิจที่พัฒนาไปอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้คุณภาพชีวิตของชาวจีนดีขึ้นกว่าเดิมมาก เม็ดเงินในการลงทุนเรื่องระบบสวัสดิการทางสังคมก็มีมากขึ้น ระบบดังกล่าวจึงค่อยๆ มีบทบาทในการช่วยเหลือผู้ที่ด้อยโอกาสทางสังคมมากกว่าที่ผ่านมา

อย่างไรก็ดี ในขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว ความเหลื่อมล้ำทางรายได้ของกลุ่มคนหลายชนชั้นในสังคม ก็รังแต่จะมากขึ้น โดยเฉพาะผู้สูงวัย เด็ก คนพิการ เกษตรกร คนว่างงาน รวมถึงคนยากคนจนที่ต้องพึ่งพาระบบสวัสดิการทางสังคม แม้ว่าจะมีการรณรงค์ให้เกิดการบูรณาการทางรูปแบบของระบบสวัสดิการให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ผู้คนในสังคม แต่ปัญหานานัปการก็ยังคงปรากฏให้เราเห็น

ผลการสำรวจของกรมสถิติแห่งชาติ ชี้ให้เห็นว่า ในบรรดาผู้ที่ได้รับสวัสดิการทางสังคมนั้น ผู้ที่อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะดีจะมีโอกาสได้รับสิทธิประโยชน์มากกว่าผู้ที่อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะยากจนถึงร้อยละ 87 ผลตอบแทนที่แตกต่างกันมีมากกว่า 4.2 เท่า ในส่วนของค่ารักษาพยาบาลนั้นแตกต่างกันมากกว่าร้อยละ 62 หากรวมถึงสวัสดิการในการซื้อบ้านและสวัสดิการด้านต่างๆ แล้ว ช่องว่างของความเหลื่อมล้ำในเรื่องดังกล่าวนับวันจะกว้างขึ้นเรื่อยๆ

ชาวจีนหลายคนรู้สึกว่าชาวตะวันตกโชคดีที่อาศัยอยู่ในประเทศที่ระบบสวัสดิการที่มั่นคงและเป็นหลักประกันชีวิตในยามยาก

คนกลุ่มนี้จึงพยายามเรียกร้องให้เกิดการยกระดับการพัฒนาระบบสวัสดิการทางสังคมของประเทศให้ทัดเทียมกับประเทศพัฒนาแล้วเหล่านี้ แต่สิ่งหนึ่งที่พวกเขาไม่เคยรับรู้ก็คือ สวัสดิการของผู้ที่ทำงานในธุรกิจผูกขาดจำนวนหนึ่งของภาครัฐ ยังมีมาตรฐานสูงกว่าสวัสดิการของบรรดาชาวตะวันตกเสียอีก นี่ก็เป็นปัญหาอีกประการหนึ่งของความบกพร่องในเรื่องระบบสวัสดิการทางสังคมของประเทศนับวันจะกลายเป็นความขัดแย้งทางสังคมในอีกรูปแบบหนึ่ง

เป็นที่ยอมรับว่า ระบบสวัสดิการทางสังคมถือเป็นเครื่องมือในการปรับสภาพที่ช่วยสร้างเสถียรทางสังคม สร้างความสมัครสมานสามัคคีให้แก่ชนในชาติและสร้างความยุติธรรมให้แก่ผู้คนที่อาศัยรวมกันในสังคมใหญ่ ดังนั้นระบบสวัสดิการทางสังคมที่เป็นระบบ เป็นเหตุเป็นผล ย่อมกระตุ้นให้สังคมเกิดความสงบสุข ในทางกลับกัน การขาดความตระหนักถึงระบบดังกล่าว ย่อมสร้างรอยร้าวให้แก่ผู้คนในสังคมอย่างหลีกเลี่ยงมิได้

ความขัดแย้งนานัปการที่เกิดขึ้นในสังคมจีนวันนี้ ส่วนหนึ่งเป็นผลจากความเหลื่อมล้ำของระบบสวัสดิการที่กลายเป็นปัญหาที่รอการแก้ไขอย่างเร่งด่วน ก่อนที่จะสายเกินแก้!