ญี่ปุ่นคนป่วยแห่งเอเชีย ธุรกิจอับแสง หมดแรงแข่งต่างชาติ

สื่อนอกชี้ญี่ปุ่นคือ “คนป่วยแห่งเอเชีย” ธุรกิจแข่งต่างชาติไม่ได้ เหตุระบบจัดการล้าหลัง ประเทศขาดแรงงานหนุ่มสาว และภาครัฐไม่สนับสนุนเอกชน

รอยเตอร์สเปิดเผยรายงานกึ่งวิเคราะห์ โดยอ้างนักวิเคราะห์หลายสำนักว่า บริษัทญี่ปุ่นจำนวนมากกำลังประสบวิกฤตภายหลังสูญเสียความสามารถในการแข่งขันกับบริษัทต่างชาติ หลังต้องเผชิญกับระบบจัดการที่เชื่องช้าและล้าหลัง การแข่งขันที่ดุเดือดในตลาดโลก การขาดแคลนแรงงานวัยหนุ่มสาวและความไม่มีเสถียรภาพทางการเมืองในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

รายงานระบุว่า ช่วงยุคทศวรรษที่ 60-80 นับว่าเป็นยุคทองของบริษัทญี่ปุ่นอย่างแท้จริง โดยบริษัทหลายแห่งได้ก้าวขึ้นมาเป็นบริษัทชั้นนำของโลก

ความรุ่งเรืองครั้งนี้เป็นผลจากปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมต่างๆ ที่ล้วนแต่เอื้อต่อความสำเร็จทั้งสิ้นไม่ว่าจะเป็นเงินเยนที่อ่อนค่า อัตราค่าจ้างที่ต่ำภายในประเทศ และความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยี ประกอบกับตลาดภายในประเทศที่มีขนาดใหญ่

อย่างไรก็ตาม ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา บริษัทยักษ์ใหญ่หลายแห่งจากแดนปลาดิบต้องเผชิญกับอุปสรรคมากมายจนส่งผลให้ความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกลดลง โดยปัจจุบันอาการป่วยเหล่านี้ก็เริ่มปรากฏเด่นชัดมากขึ้นในหลายบริษัท อาทิ บริษัท โตโยต้า ซึ่งแม้จะเป็นผู้ผลิตยานยนต์รายใหญ่สุดของโลก แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมานั้นต้องเสียส่วนแบ่งตลาดให้กับบริษัทยานยนต์ต่างชาติอย่าง เจนเนอรัล มอเตอร์ส โฟล์คสวาเกน และฮุนได

ในส่วนของบริษัท โซนี่ ซึ่งในช่วงยุคทศวรรษที่ 80 เคยครองตำแหน่งผู้นำด้านสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ก็กำลังขาดทุนติดต่อกันเป็นไตรมาส 4 อีกทั้งยังต้องสูญเสียส่วนแบ่งตลาดให้กับบริษัท แอปเปิล และซัมซุง ซึ่งเป็นสองบริษัทไอทีที่มาแรงในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา

ทาดาชิ นายาอิ ประธานบริษัท ฟาสต์ รีเทลลิง ซึ่งเป็นผู้ผลิตแบรนด์เสื้อผ้าชื่อดังอย่าง ยูนิโคล มองว่าญี่ปุ่นไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ “เราไม่มีทางเลือกอื่น ผู้ที่ไม่ยอมเปลี่ยนแปลงก็จะต้องล้มเหลว” นายาอิ กล่าว

ทั้งนี้ สาเหตุประการหนึ่งที่ส่งผลให้ธุรกิจญี่ปุ่นสูญเสียความสามารถในการแข่งขันก็คือ ระบบบริหารและจัดการภายในที่ล้าหลังและเชื่องช้า ประกอบกับผู้บริหารที่ขาดความกระตือรือร้นและความกล้าที่จะเสี่ยง เพื่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ในบริษัท

“ปัจจุบันเรามีแต่ผู้บริหารประเภทมนุษย์เงินเดือน ซึ่งให้ความสำคัญกับความมั่นคง แต่ในความเป็นจริงแล้วเราต้องการผู้บริหารที่มีความกระตือรือร้นที่จะพัฒนาและเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา” นายาอิ กล่าว

ดังนั้น ระบบการบริหารและจัดการภายในที่ล้าหลัง จึงส่งผลให้บริษัทญี่ปุ่นรายใหม่ๆ ไม่สามารถเติบโตได้ โดยหากพิจารณารายงานของหอการค้าสหรัฐประจำญี่ปุ่น ซึ่งอ้างผลการศึกษาของธนาคารโลกจะพบว่า จำนวนบริษัทญี่ปุ่นที่ได้จดทะเบียนเป็นบริษัทใหม่นั้นมีจำนวนที่น้อยมากหากเทียบกับบริษัทต่างชาติ “โดยทั่วไปแล้วบริษัทญี่ปุ่นราว 5% เท่านั้นที่มีการจดทะเบียนเป็นบริษัทใหม่ ในขณะที่การจดทะเบียนของบริษัทในสหราชอาณาจักรเยอรมนีและสหรัฐจะอยู่ที่ 7%” รายงานของหอการค้าสหรัฐ ระบุ

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นกำลังเผชิญกับการขาดแคลนแรงงานหนุ่มสาว โดยรัฐบาลคาดการณ์ว่า ภายใน 30 ปีข้างหน้าประชากรญี่ปุ่นจะลดลงมากถึง 20 ล้านคน

อเล็กซ์ เคอร์ ผู้เขียนหนังสือเรื่อง “สุนัขและปีศาจ : ด้านมืดของญี่ปุ่น” มองว่าปัญหาการเพิ่มขึ้นของคนสูงวัยและการขาดแคลนแรงงานหนุ่มสาวจะส่งผลกระทบอย่างหนักต่อญี่ปุ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาคการผลิตและส่งออกของประเทศ

ขณะเดียวกัน ญี่ปุ่นไม่ได้มีแรงงานต่างด้าวมากพอที่จะชดเชยแรงงานภายในประเทศที่ลดลง โดยรายงานขององค์กรเพื่อความร่วมมือและพัฒนาทางเศรษฐกิจ (โออีซีดี) ระบุว่า ญี่ปุ่นมีแรงงานต่างด้าวเพียง 0.3% จากแรงงานทั้งหมด ขณะที่ตัวเลขแรงงานต่างด้าวของเกาหลีใต้อยู่ที่ 2.2%

นอกจากนี้ ปัญหาการแข็งค่าของเงินเยน โดยในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมาทำสถิติพุ่งสูงสุดในประวัติศาสตร์ยังส่งผลกระทบต่อภาคส่งออกของประเทศ โดยทำให้ผลกำไรและยอดส่งออกของบริษัทญี่ปุ่นลดลงอย่างมาก

ขณะเดียวกัน ปัญหาเรื่องการขาดการสนับสนุนที่ดีจากภาครัฐยังคงเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่นำไปสู่การถดถอยของบริษัทญี่ปุ่นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดย ฮิโตชิ มิโซโรกิ ซีอีโอและประธานบริษัท ดิสโก คอร์ มองว่าการเปลี่ยนแปลงด้านการเมืองในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ได้ส่งผลให้ประเทศขาดหัวเรือใหญ่ในการขับเคลื่อนประเทศ ซึ่งแน่นอนว่าส่งผลต่อภาคธุรกิจอย่างหนัก