สัมผัสขนบจีนผ่านเทศกาลตรุษจีน (2)

เนื่องจากตรุษจีนเป็นฤกษ์งามยามดีของปี ผู้คนจึงถือเคล็ดความโชคดีมีสุขที่เกิดขึ้นในวันนี้เป็นลางบอกถึงสิ่งที่จะประสบพบเจอในปีที่กำลังจะเวียนมาถึงนี้ จึงเป็นที่มาของข้อห้ามปฏิบัติหลายประการซึ่งอาจมีความแตกต่างในรายละเอียดตามความเชื่อของชาวจีนแต่ละท้องถิ่น แต่โดยภาพรวมแล้ว ชาวจีนจะพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะกล่าวถึงดังต่อไปนี้

งดเอ่ยถึงคำที่ไม่เป็นมงคล เช่น แตก เลว ตาย ผี ฆ่า ไม่สบาย ปวด แพ้ จน ฯลฯ ไม่ปล่อยให้เด็กร้องกระจองอแง เพราะถือเป็นการเบิกฤกษ์ที่ไม่ดี อาจมีสมาชิกในบ้านเกิดอาการเจ็บป่วยหรือประสบกับหายนะก็เป็นได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ หากเด็กเกิดทำอะไรผิดพลาด ก็จะหลีกเลี่ยงที่จะตำหนิหรือลงไม้ลงมืออย่างรุนแรง เพื่อไม่ให้เด็กร้องไห้

ในส่วนของการจัดแจงถ้วยชาม ต้องระวังอย่าให้แตกเป็นอันขาด หรือหากเกิดเหตุสุดวิสัยพลั้งมือจริงๆ ผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์จะกล่าวคำที่มีความหมายเป็นมงคลมาชดเชย เช่น ภาชนะปากแตก ร่ำรวยมหาศาล ฯลฯ

วันนี้ ถังข้าวจะต้องไม่ปล่อยให้ว่างเปล่า เพื่อหลีกเลี่ยงความกังวลใจที่เกิดจากการขาดแคลนข้าวในการหุงต้มอาหาร ทั้งนี้จะไม่สาดน้ำ กวาดขยะ เทขยะ เพราะสิ่งเหล่านี้เปรียบเหมือนโชคลาภ โดยเฉพาะความเชื่อของชาวจีนแต้จิ๋วที่มองว่าน้ำคือ โชคลาภ มองขยะและมูลว่าเป็นปุ๋ย การกวาดและเทสิ่งเหล่านี้ทิ้งเปรียบเหมือนการปล่อยให้โชคลาภเงินทองไหลออกจากบ้านโดยใช่เหตุ

สำหรับผู้ที่เป็นเจ้าหนี้เป็นอันรู้กันว่าในวันนี้จะยอมยกผลประโยชน์ให้ลูกหนี้สักวัน เพราะอาจนำความอัปมงคลมาสู่ทั้งสองฝ่าย พยายามหลีกเลี่ยงการให้คนมาล้วงกระเป๋า เพราะเชื่อว่า หากมีใครมาล้วงกระเป๋าในวันนี้จะโดยเจตนาหรือไม่ก็ตาม อาจทำให้ตลอดทั้งปีประสบกับภาวะกระเป๋าแห้งนั่นเอง ซึ่งคงไม่มีใครอยากเป็นเช่นนั้นอย่างแน่นอน

หากหลีกเลี่ยงได้ ชาวจีนจะไม่ข้องเกี่ยวกับเรื่องงานศพ เพราะอาจนำเรื่องไม่ดีมาสู่คนในบ้าน ขณะเดียวกันก็ไม่นิยมตัดผมในวันตรุษจีนเช่นกัน พื้นที่บางแห่งมักไม่ฆ่าสัตว์ในวันนี้ เพราะอาจนำภัยเกี่ยวกับมีด ภัยที่ทำให้เลือดตกยางออก ฯลฯ มาสู่ตัว

ด้านสุขภาพ จะไม่นิยมทานยาในวันนี้เพราะเกรงว่าอาจเป็นต้นตอของการเจ็บป่วยในช่วงปีที่จะมาถึง นิยมทานอาหารเจในมื้อแรกของปี ซึ่งมีการอธิบายไว้สองอย่าง คือ การทานอาหารเจมื้อนี้มีค่าเท่ากับการทานเจตลอดทั้งปี ส่วนอีกเหตุผลก็คือต้องการให้รู้จักประหยัดอดออม ไม่ใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่ายนั่นเอง

ในช่วงสิบวันแรกของปี ชาวจีนยุคโบราณจะมีกิจกรรมที่แตกต่างกันไปในแต่ละวัน โดยอธิบายให้เข้าใจง่ายๆ ได้ดังนี้

วันตรุษจีน ชาวจีนยุคโบราณมักมีการติดภาพที่มีความหมายแสดงถึงความเป็นสิริมงคลและการปัดเป่าสิ่งเลวร้าย

วันที่สอง จะเดินทางไปอวยพรปีใหม่ยังบ้านของญาติสนิทมิตรสหาย

วันที่สาม เป็นวันเกิดของท้องนา จึงมีการจัดพิธีเซ่นไหว้ขึ้น

วันที่สี่ จะมีการเซ่นไหว้เทพเจ้าแห่งโชคลาภ

วันที่ห้า สามารถปฏิบัติในสิ่งที่เป็นข้อห้ามในช่วงสี่วันที่ผ่านมา เช่น สามารถเทขยะ และเนื่องจากเป็นวันเกิดของเทพแห่งโชคลาภ จึงมีธรรมเนียมการรับเทพเจ้าองค์นี้

วันที่หก สำหรับผู้ที่ทำกิจการค้าขาย ถือเป็นวันเบิกฤกษ์การทำงานของปี

วันที่เจ็ด เป็นวันมนุษย์ มีกิจกรรมการปล่อยดอกไม้ไฟ ชาวจีนโบราณจะงดการประหารชีวิตในวันนี้และไม่ลงโทษเด็กเช่นกัน

วันที่แปด ตามวัดวาอารามจะมีการตั้งตู้บริจาคทานให้ผู้มีจิตศรัทธาร่วมสร้างบุญสร้างกุศล

วันที่เก้า จัดพิธีเซ่นไหว้เง็กเซียนฮ่องเต้ (ราชาแห่งสวรรค์)

วันที่สิบ งดใช้อุปกรณ์ที่ทำจากหิน

อย่างไรก็ดี เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนแปลง ความเชื่อและเรื่องที่เป็นข้อห้ามบางประการก็มีการยกเว้นเพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง เช่น การถือเรื่องการจับไม้กวาดอาจเป็นเรื่องที่เป็นไปได้ยาก เพราะในช่วงที่มีการเฉลิมฉลอง เทศกาลตรุษจีน จะมีการจุดประทัด มีเศษขนม เศษทอฟฟี่ และขยะมากมายกระจายอยู่เต็มท้องถนน หากไม่รีบทำความสะอาดอาจเป็นแหล่งเพาะเชื้อโรคก็เป็นได้ ดังนั้น สุขอนามัยจึงกลายเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม

สำหรับชาวจีนแต้จิ๋วที่อาศัยในเมืองไทยต่างยึดขนบธรรมเนียมในช่วงเทศกาลตรุษจีนที่สืบทอดมาจากชาวจีนแต้จิ๋วในประเทศจีนอย่างเคร่งครัด ซึ่งสามารถพบเห็นธรรมเนียมเหล่านี้ได้จากชาวจีนแต้จิ๋วที่อาศัยอยู่ในเมืองไทยจำนวนไม่น้อย ลองมาดูกันว่าชาวจีนแต้จิ๋วในจีนมีธรรมเนียมปฏิบัติอย่างไรในตรุษจีน

ก่อนวันส่งท้ายปีเก่า พวกเขาจะขะมักเขม้นในการซื้อของที่ใช้ในการเซ่นไหว้บรรพบุรุษอย่างเนื้อสัตว์และวัตถุดิบในการทำขนม มีการตระเตรียมเสื้อผ้าชุดใหม่ไว้ใส่ในวันขึ้นปีใหม่ ซื้อเครื่องเรือนหรือภาชนะใหม่ๆ รวมถึงภาพวาดที่เป็นสิริมงคลและกลอนคู่ที่นำมาติดตรงประตูบ้านทั้งสองด้าน โดยเฉพาะส้มและลูกสมอซึ่งเป็นของที่ขาดไม่ได้ เพราะเป็นสัญลักษณ์บ่งบอกถึงความเป็นสิริมงคลและการต้อนรับญาติสนิทมิตรสหาย ก่อนวันส่งท้าย หนุ่มแต้จิ๋วจะตัดผมให้เรียบร้อย ส่วนสาวแต้จิ๋วก็จะทำการลอกหน้า ในปัจจุบัน ชาวจีนแต้จิ๋วจะเข้าร้านเสริมสวยจัดแต่งทรงผมให้สวยงามตามที่ต้องการ สร้างความเบิกบานใจให้แก่ชีวิต

พิธีกรรมในวันตรุษจีน เริ่มด้วยการเตรียมถาดส้มสีแดงไว้รับรองแขกที่จะมาเยือน เพราะคำว่าส้มในภาษาจีนมีเสียงพ้องกับคำว่า สิริมงคล นั่นเอง นอกจากนี้ยังมีการเตรียมลูกกวาดหลากสีอีกด้วย โดยมีการประดับประดาโคมสีแดงไว้ตรงประตูและหน้าต่าง ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะแสดงความเคารพผู้ที่มีอาวุโสมากกว่าด้วยการรินน้ำชาให้ ชาวแต้จิ๋วนิยมทานอาหารเจในวันนี้ หลังรับประทานอาหารเช้าเสร็จ ก็จะพาลูกหลานเดินทางไปสวัสดีปีใหม่ยังบ้านของเพื่อนสนิทมิตรสหายพร้อมกับนำส้มติดตัวไปด้วย เมื่อพบหน้ากัน ทั้งสองฝ่ายต่างกล่าวอวยพรปีใหม่ให้แก่กันและกัน พร้อมกับนำส้มมามอบให้กัน เอาเคล็ดว่าเป็นการส่งมอบความเป็นสิริมงคลให้เกิดขึ้นกับทั้งผู้ให้และผู้รับ แต่ต้องห้ามลืมว่าส้มที่มอบให้ต้องเป็นจำนวนคู่ เพราะถือว่าเรื่องมงคลต้องเป็นเลขคู่

ในเช้าวันตรุษจีนนี้เอง คณะเชิดสิงโตและคณะกลองจำนวนหลายสิบชีวิตในแต้จิ๋วจะเดินทางไปสวัสดีปีใหม่ตามบ้านต่างๆ ที่อยู่ในละแวกเดียวกันด้วยเสียงกลองที่ดังสนั่นหวั่นไหว เจ้าบ้านจะต้อนรับคนกลุ่มนี้ด้วยการจุดประทัด วันนี้เด็กๆ จะรู้สึกดีใจเป็นพิเศษเพราะจะได้ของรางวัลเป็นเงินสดจากผู้ใหญ่หรือรู้จักกันในนามอั่งเปานั่นเอง ชาวจีนแต้จิ๋วจะไม่กะเปิ๊บกะป๊าบให้เงินจากมือผ่านมือ แต่จะพิถีพิถันด้วยการบรรจุเงินไว้ในซองสีแดง ซึ่งอาจมีอักษรมงคลบนซองเขียนไว้ว่า มีเงินทองใช้ตลอดทั้งปี ชาวจีนแต้จิ๋วบางพื้นที่ในจีน มีธรรมเนียมการเอาธนบัตรไปวางไว้บนท้องของลูกก่อนจะเข้านอน และหยิบออกมาหลังจากที่ตื่นนอนแล้ว

สำหรับลูกสาวที่แต่งออกไปจะมีโอกาสกลับมาเยี่ยมเยียนพ่อแม่ในช่วงวันที่สองและสาม การนำขนมปังแห้ง ผลไม้กลับมามอบให้กับคนในบ้านเป็นเรื่องที่ปฏิบัติกันมาช้านาน การทำเช่นนี้แสดงถึงความหวนคะนึงถึงบ้านเกิดและญาติมิตร แต่สามารถร่วมรับประทานเฉพาะอาหารกลางวันเท่านั้น ส่วนอาหารเย็นต้องกลับไปทานที่บ้านสามี

เรื่องราวเกี่ยวกับขนบปฏิบัติในวันตรุษจีนมีด้วยกันหลากหลายและแตกต่างกันไปตามความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น ทว่า สิ่งที่ทำให้เทศกาลตรุษจีนยังคงเป็นวันสำคัญของครอบครัวจวบจนทุกวันนี้ คงเป็นกิจกรรมต่างๆ ที่สมาชิกทุกคนในครอบครัวต่างมีส่วนช่วยกันสรรค์สร้างให้อยู่คู่สังคมจีนตลอดไป

เพราะวันตรุษจีนมีนัยสำคัญทางจิตใจมากไปกว่าวันขึ้นปีใหม่ที่ทุกคนเข้าใจกัน!