
วิกฤตสารพิษปราจีนบุรี-แม่สาย ข้าวเข้าโรงสีแล้ว จี้รัฐรับผิดชอบ
วิกฤตสารพิษลามจากแหล่งน้ำสู่พื้นที่เกษตร ปราจีนบุรีพบข้าวหลายร้อยตันเข้าโรงสีแล้ว ขณะที่แม่สายเสี่ยงสารหนูสะสมในนาปรัง จี้รัฐเร่งตรวจสอบ
KEY
POINTS
- ปราจีนบุรี: พบคราบสารเคมีในแหล่งน้ำและนาข้าวหลายร้อยไร่ ข้าวถูกเก็บเกี่ยวส่งเข้าโรงสีแล้วหลายร้อยตัน ขณะที่ผลตรวจสารตกค้างยังไม่ชัดเจน
- เชียงราย: พบสารหนูในแม่น้ำสายสูงกว่ามาตรฐาน 25–28 เท่า พื้นที่นาปรังแม่สายและลุ่มน้ำกกรวมกว่า 1.23 แสนไร่เผชิญความเสี่ยง
- จี้รัฐรับผิดชอบ: นักวิชาการและภาคประชาชนเรียกร้องให้กำหนดเขตมลพิษ ตรวจสารพิษในอาหาร และกำหนดมาตรการคุ้มครองเกษตรกร
วิกฤตสารเคมีและโลหะหนักปนเปื้อนในจังหวัดปราจีนบุรีและอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย กำลังสร้างคำถามถึงประสิทธิภาพการจัดการมลพิษของภาครัฐ โดยเฉพาะเมื่อสารปนเปื้อนไม่ได้จำกัดอยู่ในแหล่งน้ำ แต่มีความเสี่ยงเข้าสู่พื้นที่เกษตรและห่วงโซ่อาหารของประชาชน
สุนทร คมคาย นักปกป้องสิ่งแวดล้อมภาคตะวันออก จากเครือข่ายปราจีนบุรีเข้มแข็ง เปิดเผยว่า บริเวณรอบบริษัท กรีนฯ อำเภอศรีมโหสถ ยังเผชิญปัญหาน้ำท่วมกองขยะสารเคมี ส่งกลิ่นเหม็นรุนแรง ขณะที่ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอกบินทร์บุรี พบคราบน้ำมันสีรุ้งกระจายในคลองและนาข้าวหลายร้อยไร่
สิ่งที่น่ากังวลคือ ข้าวจากพื้นที่เขาไม้แก้วถูกเก็บเกี่ยวและส่งเข้าโรงสีแล้วหลายร้อยตัน เนื่องจากยังไม่มีคำสั่งห้ามเก็บเกี่ยวจากภาครัฐ และผลตรวจสารปนเปื้อนยังไม่ออก
เครือข่ายภาคประชาชนจึงประสานกรรมาธิการวุฒิสภาและผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อสุ่มเก็บรวงข้าวตรวจหาสารไฮโดรคาร์บอน
สุนทรระบุว่า บริเวณรอบบริษัท กรีนฯ เคยตรวจพบสารไฮโดรคาร์บอนในน้ำสูงกว่า 100,000 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่วนที่สะพานหนองหอย ตำบลวังตะเคียน ตรวจพบอลูมิเนียม 3.475 มิลลิกรัมต่อลิตร
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีผลตรวจที่ยืนยันว่าข้าวหลายร้อยตันดังกล่าวมีสารพิษตกค้างเกินเกณฑ์ความปลอดภัยหรือไม่
ขณะที่จังหวัดเชียงราย ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่า ปัญหาสารหนูและตะกอนในแม่น้ำสายส่งผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปา จนบางช่วงต้องลดกำลังการผลิตหรือหยุดผลิตชั่วคราว
ความกังวลสำคัญอยู่ที่การทำนาปรังในเดือนธันวาคม โดยพื้นที่อำเภอแม่สายประมาณ 65,500 ไร่ และพื้นที่ลุ่มแม่น้ำกกอีก 58,000 ไร่ ต้องพึ่งพาน้ำจากแม่น้ำทั้งสองสาย
หากเกษตรกรนำน้ำปนเปื้อนไปใช้ต่อเนื่อง อาจทำให้สารหนูและตะกั่วสะสมในดิน ต้นข้าว และเมล็ดข้าว
ด้าน รศ.นพ.วีรศักดิ์ จรัศชัยศรี แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านนิติเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ระบุว่า ผลตรวจสารหนูในแม่น้ำสายอยู่ที่ 0.25–0.28 มิลลิกรัมต่อลิตร สูงกว่ามาตรฐาน 25–28 เท่า
แม้ระดับดังกล่าวยังไม่ถึงขั้นก่อพิษเฉียบพลันจนเสียชีวิตทันที แต่การได้รับสารหนูสะสมเป็นเวลานานอาจกระทบระบบประสาท หลอดเลือดหัวใจ ผิวหนัง และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง
อีกปัญหาที่ภาคประชาชนตั้งคำถามคือ ข้อจำกัดการทำงานของหน่วยงานรัฐ โดยกรมวิชาการเกษตรตรวจสารเคมีทางการเกษตรได้ แต่ไม่สามารถตรวจสารไฮโดรคาร์บอนในข้าว ขณะที่หน่วยงานสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ตรวจดินและน้ำ แต่ไม่สามารถตรวจผลผลิตทางการเกษตรได้
รศ.นพ.วีรศักดิ์ เห็นว่า การตรวจเฉพาะคุณภาพน้ำไม่เพียงพอ รัฐต้องตรวจสารตกค้างในสัตว์น้ำและเมล็ดข้าว เพื่อประเมินความเสี่ยงที่สารพิษจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร
ด้าน ดร.สืบสกุล เสนอให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์กำหนดมาตรการตรวจโลหะหนักในพื้นที่ทำนาปรัง 3 รอบ ตั้งแต่ก่อนเพาะปลูก ระหว่างปลูก และก่อนเก็บเกี่ยวอย่างน้อย 7 วัน
หากพบสารหนูอนินทรีย์ในข้าวเกินระดับปลอดภัย ต้องสั่งงดเก็บเกี่ยว พร้อมจัดมาตรการชดเชยเกษตรกร
ข้อเรียกร้องร่วมกันของนักวิชาการและภาคประชาชนคือ รัฐต้องกำหนดเขตเฝ้าระวังมลพิษให้ชัดเจน แจ้งจุดที่ห้ามใช้น้ำหรือจับสัตว์น้ำ ตรวจสอบผลผลิตก่อนเข้าสู่ตลาด และสื่อสารความเสี่ยงอย่างตรงไปตรงมา
สำหรับปัญหาแม่น้ำสาย ยังมีข้อเสนอให้หยุดการปล่อยน้ำเสียจากกิจกรรมเหมืองแร่ที่ต้นทาง และสร้างฝายดักตะกอนเพื่อลดการแพร่กระจายของโลหะหนัก
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการค้นหาว่าสารพิษมาจากที่ใด แต่รวมถึงการกำหนดว่า หน่วยงานใดต้องตรวจสอบ แจ้งเตือน ตัดสินใจระงับการใช้ประโยชน์จากพื้นที่เสี่ยง และรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น
เพราะเมื่อผลผลิตเข้าสู่ระบบจำหน่ายไปแล้ว การตรวจพบสารปนเปื้อนภายหลังอาจไม่ทันต่อการป้องกันความเสี่ยงของผู้บริโภค.







