
ทุนใหญ่กำไรโต คนไทยได้อะไรกลับคืน ?
เมื่อบริษัทขนาดใหญ่สร้างผลกำไรเติบโตต่อเนื่อง คำถามที่สังคมควรตั้งไม่ใช่เพียงธุรกิจทำเงินได้มากแค่ไหน แต่คือความมั่งคั่งที่เกิดขึ้นได้ส่งต่อกลับคืนสู่ประเทศและประชาชนอย่างไร จากการสร้างอาชีพให้ชุมชน ยกระดับการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำด้านสาธารณสุข จนถึงการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม เพราะความสำเร็จของธุรกิจที่แท้จริง ไม่ควรสะท้อนอยู่แค่ตัวเลขกำไรในงบการเงิน แต่ต้องมองเห็นได้จากคุณภาพชีวิตของคนไทย
KEY
POINTS
- เมื่อบริษัทขนาดใหญ่สร้างผลกำไรเติบโตต่อเนื่อง คำถามที่สังคมควรตั้งไม่ใช่เพียงธุรกิจทำเงินได้มากแค่ไหน
- แต่คือความมั่งคั่งที่เกิดขึ้นได้ส่งต่อกลับคืนสู่ประเทศและประชาชนอย่างไร จากการสร้างอาชีพให้ชุมชน ยกระดับการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำด้านสาธารณสุข
- จนถึงการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม เพราะความสำเร็จของธุรกิจที่แท้จริง ไม่ควรสะท้อนอยู่แค่ตัวเลขกำไรในงบการเงิน แต่ต้องมองเห็นได้จากคุณภาพชีวิตของคนไทย
ในโลกธุรกิจที่การแข่งขันรุนแรงขึ้นทุกวัน เป้าหมายของบริษัทจดทะเบียนไม่ได้หยุดอยู่แค่การสร้างรายได้ เติบโตของกำไร และเพิ่มผลตอบแทนให้ผู้ถือหุ้นอีกต่อไป
แต่ยังต้องเผชิญกับความคาดหวังที่เพิ่มขึ้นจากสังคม โดยเฉพาะบทบาทของบริษัทขนาดใหญ่ที่มีทั้งเงินทุน เทคโนโลยี บุคลากร และเครือข่ายทางธุรกิจ ซึ่งสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับประเทศได้มากกว่าการทำธุรกิจตามปกติ
คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า เมื่อทุนใหญ่เติบโต คนไทยได้ประโยชน์อะไรกลับคืน ?
โจทย์นี้กำลังกลายเป็นบททดสอบสำคัญของแนวคิด ESG (Environmental, Social and Governance) และ CSR (Corporate Social Responsibility) เพราะการดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืนไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการจัดกิจกรรมเพื่อสังคมเป็นครั้งคราว หรือการบริจาคเงินเพื่อสร้างภาพลักษณ์องค์กร แต่ต้องสามารถเปลี่ยนศักยภาพของบริษัทให้กลายเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคมที่ประชาชนสัมผัสได้จริง
โดยเฉพาะบริษัทจดทะเบียนขนาดใหญ่ที่มีผลประกอบการและขนาดธุรกิจระดับประเทศ ยิ่งมีศักยภาพมากเท่าไหร่ ความคาดหวังต่อความรับผิดชอบที่มีต่อสังคมยิ่งเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
เปลี่ยน CSR จากการให้ สู่สร้างโอกาสที่ยั่งยืน
หากมองภาพรวมของการทำ CSR ในประเทศไทย จะเห็นพัฒนาการที่น่าสนใจ จากเดิมที่หลายองค์กรเน้นการบริจาค การมอบทุนการศึกษา การสร้างโรงเรียน หรือการปลูกป่า ปัจจุบันเริ่มขยับไปสู่การสร้างคุณค่าร่วมระหว่างธุรกิจกับสังคม หรือ Creating Shared Value (CSV)
แนวคิดดังกล่าวคือการนำความเชี่ยวชาญและความสามารถหลักของธุรกิจเข้าไปแก้ไขปัญหาสังคม เช่น บริษัทพลังงานเข้าไปสนับสนุนพลังงานสะอาด บริษัทอาหารช่วยยกระดับเกษตรกร บริษัทเทคโนโลยีช่วยลดช่องว่างการเข้าถึงบริการสาธารณสุข และบริษัทค้าปลีกช่วยเปิดตลาดให้กับผู้ประกอบการรายย่อย
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่แค่การให้ความช่วยเหลือ แต่เป็นการสร้างระบบเศรษฐกิจที่ทำให้ชุมชนสามารถเติบโตไปพร้อมกับบริษัทได้
กรณีศึกษาที่น่าสนใจมีทั้งกลุ่มพลังงาน ปิโตรเคมี อาหาร เครื่องดื่ม และวัสดุก่อสร้าง ซึ่งต่างมีโครงการที่เชื่อมโยงกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในหลายมิติ
“ไทยเบฟ” สร้างรายได้ชุมชนทั่วประเทศ
“บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) หรือ ThaiBev” วางแนวทางการพัฒนาชุมชนผ่านการสร้างรายได้และส่งเสริมให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยไม่ได้จำกัดบทบาทอยู่เพียงการสนับสนุนเงินทุนหรือสิ่งของ
ตัวอย่างสำคัญคือโครงการ “ชุมชนดีมีรอยยิ้ม” ที่ใช้แนวทางพัฒนาชุมชนแบบมีส่วนร่วม ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทั้งการส่งเสริมการเกษตร การแปรรูปผลิตภัณฑ์ และการท่องเที่ยวโดยชุมชน
ข้อมูลผลการดำเนินงานปี 2568 ระบุว่า ตลอดระยะเวลา 6 ปี โครงการดำเนินงานใน 33 จังหวัด ครอบคลุม 105 ชุมชน มีผู้ได้รับประโยชน์ 6,538 ราย สร้างรายได้ให้ชุมชนสะสม 93.8 ล้านบาท โดยเฉพาะปี 2568 สร้างรายได้ 26.6 ล้านบาท
นอกจากนี้ ยังมีเครือข่ายรู้รักสามัคคี วิสาหกิจเพื่อสังคม ซึ่งเชื่อมโยงวิสาหกิจเพื่อสังคม 76 จังหวัด ดำเนินโครงการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากกว่า 1,836 โครงการ สร้างรายได้ให้ชุมชนสะสมกว่า 3,020 ล้านบาท และสร้างงานให้ประชาชนกว่า 153,013 ครัวเรือน ใน 5,153 ชุมชน
อีกหนึ่งตัวอย่างคือโครงการโรงพยาบาลอาหารปลอดภัย ซึ่งเชื่อมโยงเกษตรกรในพื้นที่กับโรงพยาบาล โดยมีเครือข่าย 42 จังหวัด และโรงพยาบาลเข้าร่วม 61 แห่ง สร้างรายได้ให้ชุมชนกว่า 406 ล้านบาท
นี่เป็นตัวอย่างของการใช้เครือข่ายธุรกิจและตลาดขนาดใหญ่สร้างโอกาสให้เกษตรกรมีช่องทางจำหน่ายสินค้า ขณะเดียวกันโรงพยาบาลก็สามารถเข้าถึงวัตถุดิบอาหารปลอดภัยได้มากขึ้น
ความน่าสนใจจึงไม่ได้อยู่แค่ตัวเลขรายได้ที่เพิ่มขึ้น แต่อยู่ที่การสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจที่ทำให้เกษตรกร ผู้ประกอบการรายย่อย และชุมชนมีส่วนร่วมในระบบเศรษฐกิจมากขึ้น
SCG ใช้นวัตกรรมลดเหลื่อมล้ำสาธารณสุข
อีกบริษัทที่น่าสนใจคือ “เอสซีจี” หรือ บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) ผู้ซึ่งนำความสามารถด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาช่วยแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคม
หนึ่งในโครงการสำคัญคือ “แพทย์ดิจิทัล ดูแลผู้ป่วยทางไกล” หรือ Digital Doctors ที่พัฒนาระบบ DoCare เชื่อมโยงการให้บริการทางการแพทย์ระหว่างโรงพยาบาลกับหน่วยบริการสุขภาพในชุมชน
แนวคิดของโครงการมาจากปัญหาที่ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลต้องเผชิญ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง และผู้ที่มีข้อจำกัดในการเดินทางไปโรงพยาบาล
ระบบดังกล่าวช่วยให้บุคลากรสาธารณสุขในพื้นที่สามารถตรวจวัดและส่งข้อมูลสุขภาพของผู้ป่วยไปยังแพทย์ เพื่อให้คำปรึกษาผ่านระบบทางไกล ลดความจำเป็นในการเดินทางและช่วยให้โรงพยาบาลบริหารจัดการผู้ป่วยได้มีประสิทธิภาพขึ้น
โครงการช่วยลดเวลาและค่าใช้จ่ายในการเดินทางของผู้ป่วยได้มากกว่า 6,400 ราย และมีโรงพยาบาลเข้าร่วมเครือข่าย 23 แห่ง
สิ่งที่น่าสนใจคือ “เอสซีจี” ไม่ได้ใช้เพียงเงินบริจาคเพื่อสนับสนุนระบบสาธารณสุข แต่ใช้ความสามารถด้านนวัตกรรมเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา
หากสามารถขยายผลได้อย่างต่อเนื่อง นี่อาจเป็นอีกแนวทางที่ช่วยให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลเข้าถึงบริการทางการแพทย์ได้สะดวกขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางเข้ามายังโรงพยาบาลขนาดใหญ่ทุกครั้ง
CPF ความมั่นคงอาหาร เริ่มจากเด็ก-เกษตรกร
ขณะที่ “บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร จำกัด (มหาชน) หรือ CPF” มีบทบาทด้านความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งเชื่อมโยงโดยตรงกับธุรกิจหลักของบริษัท
หนึ่งในโครงกรที่น่าสนใจคือ “โครงการเลี้ยงไก่ไข่เพื่ออาหารกลางวันนักเรียน” ดำเนินการต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2532 โดยร่วมกับมูลนิธิพัฒนาชีวิตชนบท ส่งเสริมให้โรงเรียนมีระบบผลิตอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการด้วยตนเอง
โครงการดังกล่าวสนับสนุนนักเรียนประมาณ 230,000 คน ในโรงเรียนมากกว่า 1,000 แห่ง โดยสามารถผลิตไข่ได้ 27.6 ล้านฟองต่อปี
นอกจากช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงโปรตีนคุณภาพแล้ว ยังเป็นการเรียนรู้เรื่องการผลิตอาหาร การดูแลสัตว์ และการจัดการทรัพยากรให้กับเด็กนักเรียน
อีกด้านหนึ่ง CPF ยังสนับสนุนเกษตรกรรายย่อยผ่านการถ่ายทอดความรู้ด้านการเลี้ยงสัตว์และมาตรฐานการผลิต โดยมีเครือข่ายเกษตรกรคู่ค้ากว่า 8,770 รายในหลายประเทศ และมีโมเดลสนับสนุนผู้ประกอบการรายย่อยผ่านธุรกิจห้าดาว ซึ่งมีผู้ประกอบการมากกว่า 8,000 ราย
กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า CSR ที่เชื่อมโยงกับธุรกิจหลักสามารถสร้างประโยชน์ได้หลายมิติ ทั้งผู้ผลิต ผู้บริโภค โรงเรียน และชุมชน โดยเฉพาะการสร้างความมั่นคงทางอาหารซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของคุณภาพชีวิตประชาชน
PTTGC เปลี่ยนขยะเป็นรายได้
อีกหนึ่งบริษัทที่น่าจับตาคือ “บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ PTTGC” พยายามนำแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) มาต่อยอดเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชน
PTTGC มีโครงการพัฒนาชุมชนเข้มแข็ง โดยนำองค์ความรู้ เทคโนโลยี และประสบการณ์ด้านอุตสาหกรรมเข้าไปสนับสนุนการจัดการทรัพยากรในท้องถิ่น ทั้งการจัดการขยะ การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัสดุเหลือใช้ และการสร้างช่องทางตลาดให้กับสินค้าชุมชน
หนึ่งในตัวอย่างคือโครงการ Upcycling Social Enterprise ที่นำพลาสติกรีไซเคิลมาพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุที่เคยถูกมองว่าเป็นขยะ พร้อมสร้างโอกาสการจ้างงานและสนับสนุนกิจกรรมด้านสาธารณสุข
ในปี 2568 ทาง PTTGC ดำเนินโครงการเพื่อสังคม 127 โครงการ ครอบคลุม 38 จังหวัด และมีชุมชนได้รับการพัฒนา 98 ชุมชน โดยรายได้ชุมชนเพิ่มขึ้นมากกว่า 50% เมื่อเทียบกับปี 2567
นอกจากนี้ โครงการ From Kitchen to Machine ยังเชื่อมโยงการเก็บรวบรวมน้ำมันปรุงอาหารใช้แล้วเพื่อนำไปผลิตเชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) โดยช่วงเดือนสิงหาคม-ธันวาคม 2568 สามารถรวบรวมน้ำมันใช้แล้ว 14.81 ตัน ผลิต SAF ได้ 3.7 ตัน และสร้างรายได้กลับคืนสู่ชุมชน 399,772.80 บาท
นี่คืออีกตัวอย่างของการเปลี่ยนปัญหาสิ่งแวดล้อมให้เป็นโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในห่วงโซ่ธุรกิจใหม่
กำไรโตไม่ใช่คำตอบ ต้องวัดคุณภาพสังคม
เมื่อพิจารณากิจกรรมต่างๆของบริษัทขนาดใหญ่ จะเห็นว่าการทำ CSR มีพัฒนาการจากการช่วยเหลือแบบครั้งคราวไปสู่การสร้างระบบเศรษฐกิจและสังคมที่เชื่อมโยงกับธุรกิจหลักมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม การมีโครงการจำนวนมากหรือใช้งบประมาณสูง ไม่ได้หมายความว่าองค์กรนั้นสร้างประโยชน์ให้สังคมได้มากกว่าเสมอไป เพราะหัวใจสำคัญอยู่ที่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง
ตัวอย่างเช่น การมอบทุนการศึกษาอาจวัดผลได้จากจำนวนเด็กที่ได้รับทุน แต่สิ่งที่ควรติดตามต่อคือเด็กเหล่านั้นเรียนจบหรือไม่ มีโอกาสทำงานมากขึ้นหรือไม่ และสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตของครอบครัวได้หรือเปล่า
เช่นเดียวกับโครงการพัฒนาอาชีพชุมชน ซึ่งไม่ควรวัดเพียงจำนวนผู้เข้าร่วมอบรม แต่ต้องติดตามว่ารายได้เพิ่มขึ้นจริงหรือไม่ มีตลาดรองรับหรือไม่ และสามารถดำเนินธุรกิจต่อได้หลังจากหมดการสนับสนุนจากบริษัทหรือไม่
อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือ ความรับผิดชอบต่อผลกระทบจากธุรกิจหลัก เพราะการสร้างประโยชน์ให้สังคมด้วยกิจกรรม CSR ไม่สามารถใช้ทดแทนความรับผิดชอบต่อมลพิษ สิ่งแวดล้อม สิทธิแรงงาน หรือผลกระทบต่อชุมชนจากการดำเนินธุรกิจได้
ดังนั้น การประเมินความยั่งยืนของบริษัทจึงต้องพิจารณาทั้งผลกระทบเชิงบวกและเชิงลบอย่างรอบด้าน
วัด CSR ด้วยคุณภาพชีวิต ไม่ใช่จำนวนกิจกรรม
ในระดับตลาดทุน ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยและสำนักงาน ก.ล.ต. ให้ความสำคัญกับการเปิดเผยข้อมูลด้านความยั่งยืนของบริษัทจดทะเบียนมากขึ้น ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล ผ่านการรายงานข้อมูลในแบบ 56-1 One Report และการพัฒนามาตรฐานการเปิดเผยข้อมูลให้สอดคล้องกับแนวทางสากล
ความท้าทายต่อจากนี้คือการทำให้ข้อมูล ESG และ CSR ไม่ใช่เพียงรายงานที่จัดทำขึ้นเพื่อให้ครบตามเกณฑ์ แต่ต้องเป็นข้อมูลที่ประชาชน นักลงทุน และผู้มีส่วนได้เสียสามารถนำมาตรวจสอบได้จริง โดยเฉพาะการเปิดเผยให้ชัดเจนว่าในแต่ละปีลงทุนเพื่อสังคมเท่าไหร่, มีประชาชนได้รับประโยชน์กี่คน, เกิดรายได้หรือการจ้างงานเพิ่มขึ้นเท่าไหร่โครงการดำเนินการต่อเนื่องมากน้อยแค่ไหน และมีหน่วยงานภายนอกเข้ามาประเมินผลหรือไม่
ขณะเดียวกัน นักลงทุนเองควรนำข้อมูลเหล่านี้มาประกอบการพิจารณาการลงทุน เพราะบริษัทที่เติบโตอย่างยั่งยืนต้องสามารถสร้างผลตอบแทนให้ผู้ถือหุ้น ควบคู่กับการบริหารความเสี่ยงและรับผิดชอบต่อผู้มีส่วนได้เสียทุกกลุ่ม
ท้ายที่สุด คำถามว่า “ทุนใหญ่กำไรโต คนไทยได้อะไรกลับคืน ?” ไม่ได้เป็นการตั้งข้อสงสัยต่อความสำเร็จของภาคธุรกิจ แต่เป็นการชวนให้มองความสำเร็จในมิติที่กว้างกว่าเดิม
เพราะกำไรที่เพิ่มขึ้นอาจสะท้อนความสามารถในการแข่งขันของบริษัท แต่โอกาสทางการศึกษาที่เพิ่มขึ้น รายได้ของเกษตรกรที่ดีขึ้น การเข้าถึงบริการสุขภาพของประชาชน และสิ่งแวดล้อมที่ได้รับการฟื้นฟู คือสิ่งที่สะท้อนว่าการเติบโตนั้นมีความหมายต่อประเทศมากเพียงใด
ธุรกิจอาจวัดความสำเร็จด้วยกำไร แต่สังคมจะวัดความสำเร็จของทุนใหญ่ด้วยสิ่งที่ประชาชนได้รับกลับคืน
และนี่คือมาตรฐานใหม่ที่บริษัทขนาดใหญ่ไม่ควรมองข้าม เพราะการเติบโตที่ยั่งยืนไม่ใช่การเติบโตเพียงลำพัง แต่คือการทำให้คนไทยและสังคมไทยเติบโตไปพร้อมกัน.







