เลี้ยงผึ้งไล่ช้าง นวัตกรรมธรรมชาติป้องปรามเจ้าป่ากุยบุรี

เรื่อง/ภาพ : ไชยวัฒน์ สาดแย้ม

คนรุกป่า และป่ารุกคน เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริง ซึ่งกระบวนการแก้ไขนั้นต้องว่าด้วยข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย แต่บางครั้งคนและป่าที่เคยอยู่ร่วมกันก็มีปัญหากันเอง อย่างเช่นกรณีช้างป่ารุกพื้นที่การเกษตร ทำลายพืชผลของชาวบ้าน เช่น ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติกุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นปัญหาร้อนที่ต้องเร่งแก้ไข เพื่อความปลอดภัยของทั้งคนและช้างป่า

นานนับสิบปีมาแล้ว ที่เราเริ่มเห็นข่าวโขลงช้างป่าพากันยกพลออกจากป่า เข้าไปกัดกินพืชไร่พืชสวนของเกษตรกรที่มีพื้นที่อยู่ใกล้เคียงกับผืนป่าต่างๆ จนสร้างความเสียหายเป็นจำนวนมากมาย สร้างความเดือดร้อนให้แก่ผู้ประกอบอาชีพเกษตรกร จนในที่สุดก็มักจะลงเอยที่การเข่นฆ่า ช้างป่าตายกลายเป็นซากช้างที่ถูกยิงบ้าง ถูกไฟฟ้าชอร์ตบ้าง ถูกวางยาบ้าง ฯลฯ

แต่ปัญหาการบุกกัดกินพืชไร่พืชสวนของเกษตรกรก็ไม่เคยสิ้นสุดลงได้ แม้ช้างป่าจะล้มตายไปแล้วจำนวนไม่น้อย ปัญหายังมีอยู่อย่างต่อเนื่อง ช้างบุกสวนทุเรียนโค่นต้นแล้วกัดกินจนเสียหายอย่างหนักนับแสนบาท ช้างป่าบุกสวนกล้วย ช้างป่าบุกไร่สับปะรด มีออกมาให้เห็นเป็นข่าวอยู่เป็นระยะๆ

ที่หนักไปกว่านั้นก็คือ บุกพังบ้านหาของกิน ทุบรถ พังคลังเก็บทุเรียน เพื่อเอาทุเรียนออกมากิน จนกระทั่งออกมาขวางถนนเพื่อให้รถของเกษตรกรที่บรรทุกเอาสินค้าทางการเกษตร เช่น กล้วย อ้อย สับปะรด แตงโม มะละกอ ทุเรียน ฯลฯ แล้วเอางวงล้วงเอาไปกิน

ปัญหาดังกล่าวเจ้าหน้าที่ส่วนต่างๆ ทั้งเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติ ฯลฯ เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่างๆ ก็ไม่ได้นิ่งนอนใจ มีการหามาตรการป้องกันอย่างต่อเนื่อง ทั้งหาทางเปลี่ยนอาชีพให้เกษตรกรผู้ปลูกพืชไร่หันมาเลี้ยงโคนม ทำแนวรั้วกั้นช้าง ฯลฯ อีกมากมาย แต่ก็ดูเหมือนจะช่วยอะไรไม่ได้มากนัก

ธรรมนูญ เต็มไชย หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จ.เพชรบุรี บอกว่า จากการสำรวจข้อมูลช้างป่าในพื้นที่ป่าในอุทยานแห่งชาติกุยบุรี และอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ซึ่งตั้งอยู่ในผืนป่าด้านตะวันตก ตั้งแต่ปี 2540-2560 พบว่าปัจจุบันประชากรช้างป่ามีแนวโน้มเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างต่อเนื่อง และคาดว่าในปี 2570 อาจจะมีประชากรช้างป่าเพิ่มมากขึ้นถึง 600 ตัว จากปัจจุบันที่มีกว่า 230 ตัว ดังนั้นทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องร่วมกันหาแนวทางเตรียมการรับมือเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาช้างป่าล้นออกมาในพื้นที่เกษตรกรรม เนื่องมาจากการขาดแคลนแหล่งอาหาร ดังนั้นจึงจำเป็นที่จะต้องมีการวางแผนในการแก้ไขปัญหาในระยะยาว เบื้องต้นจะต้องทำการจัดเขตพื้นที่ทำกินของชาวบ้านไม่ให้มีการปลูกพืชล่อใจช้างในรัศมี 3 กม.บริเวณชายป่าเสียก่อน

ล่าสุด เกษตรกรผู้ปลูกพืชไร่พยายามดิ้นรนหาทางช่วยตัวเองในการแก้ไขปัญหาช้างป่าบุกกัดกินพืชไร่

ชาตรี จันทร์วีระชัย นายอำเภอกุยบุรี บอกว่า ขณะนี้ชาวบ้านในหมู่บ้านย่านซื่อ พุบอน และบ้านรวมไทย ต.หาดขาม ซึ่งมีพื้นที่ทำกินบริเวณแนวเขต รอยต่ออุทยานแห่งชาติกุยบุรี ที่มีโขลงช้างป่าออกหากินรบกวนพืชไร่ ให้ความสนใจแนวทางป้องกันปัญหาโดยการเลี้ยงผึ้งในกล่องตามที่สถานีวิจัยสัตว์ป่าภูหลวง จ.เลย นำต้นแบบการเลี้ยงผึ้งป้องกันช้างป่าบุกรุกที่ทำกินประยุกต์ใช้ในพื้นที่การเกษตร โดยแขวนกล่องผึ้งล้อมรอบพื้นที่นาข้าวทำให้ช้างป่าไม่เข้ามารบกวน ทั้งนี้จะประสานไปที่ทีมนักวิจัยของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เพื่อขอให้พิจารณาดำเนินการในพื้นที่ ต.หาดขาม ที่มีการปลูกสับปะรด และสวนยางพารา เพื่อป้องกันปัญหาผลกระทบจากความ ขัดแย้งระหว่างคนกับช้างบานปลาย

ขณะที่ รชยา อาคะจักร นักวิจัยกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช จากสถานีวิจัยสัตว์ป่าภูหลวง จ.เลย บอกว่า จากการเดินทางไปติดตามการเลี้ยงผึ้งกล่องเป็นแนวรั้วป้องกันช้างป่าบุกรุกที่ทำกินในพื้นที่ เป้าหมายเร่งด่วนที่ ต.หาดขาม อ.กุยบุรี มีการนำกล่องเลี้ยงผึ้ง 40 ชุด แขวนเป็นรั้วรอบพื้นที่ของ ปราณี แจ่มแจ้ง เกษตรกรเจ้าของไร่สับปะรดที่บ้านรวมไทย จากนั้นได้แนะนำการเลี้ยงเป็นระยะเวลา 1-2 เดือน เพื่อให้ผู้เลี้ยงมีความคุ้นเคย เนื่องจากประสิทธิภาพที่สำคัญของรั้วรังผึ้งป้องกันช้างป่าต้องมาจากระบบการเลี้ยงที่มีคุณภาพ ผึ้งต้องมีความแข็งแรง มีการดูแลที่ดีตามหลักวิชาการ

ทั้งนี้ การดำเนินการในพื้นที่นำร่องดังกล่าวได้ผลดีเป็นที่น่าพอใจ นอกจากจะกันช้างได้แล้ว ในอนาคตชาวไร่สับปะรดสามารถมีรายได้เสริมจากการขาย น้ำผึ้งได้อีกด้วย ล่าสุดมีเกษตรกรหลายรายให้ความสนใจ โดยขอให้ทีมวิจัยไปทำการศึกษาความเหมาะสมเพิ่มอีกหลายจุด โดยหลังจากนี้จะมีการนำผลการเลี้ยงผึ้งกล่องป้องกันช้างป่า และความต้องการของชาวบ้านเสนอต่อผู้บริหารกรมอุทยานฯ เพื่อหาแนวทางในการสนับสนุนงบประมาณในปีต่อๆ ไป ป้องกันปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง

กาญจนพันธ์ คำแหง หัวหน้าอุทยานแห่งชาติกุยบุรี บอกว่า การแก้ไขปัญหาช้างป่าบุกกัดกินพืชไร่ของเกษตรกรในพื้นที่นั้น กำลังเร่งรัดแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน โดยขณะนี้กรมอุทยานฯ ได้ลงนามบันทึกข้อตกลงกับบริษัท ทรู และองค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล ประเทศไทย ในโครงการเฝ้าระวังช้างป่าด้วยระบบเตือนภัยล่วงหน้า ด้วยการติดตั้งกล้องจำนวน 25 ตัว บริเวณเส้นทางเฝ้าระวังช้างป่าออกมาหากินในพื้นที่เกษตรกรรมของชาวบ้าน เช่น บ้านรวมไทย บ้านย่านซื่อ อ.กุยบุรี เมื่อมีช้างหรือสัตว์ป่ากำลังเดินผ่านออกมาจากป่า จะมีการส่งสัญญาณภาพและพิกัดไปยังศูนย์ซึ่งตั้งอยู่ ณ ที่ทำการอุทยานแห่งชาติกุยบุรี มีเจ้าหน้าที่อยู่ประจำตลอด 24 ชั่วโมง ประสานไปยังเครือข่าย หรือส่งเจ้าหน้าที่ชุดเคลื่อนที่เร็ว ลงพื้นที่ไปช่วยขับไล่ช้างไม่ให้กัดกินพืชผลทางการเกษตร

โดยขณะนี้อยู่ระหว่างการติดตั้งอุปกรณ์และสัญญาณเพิ่มเติม และจะมีการประชุมชี้แจงทำความเข้าใจกับชาวบ้านด้วย คาดว่าจะสามารถใช้งานได้ในช่วงเดือน เม.ย.นี้ ถือเป็นผืนป่าแห่งแรกของกรม อุทยานฯ ที่นำระบบดังกล่าวมาใช้ หากได้ผลดีก็จะดำเนินการในพื้นที่อื่นอีกต่อไป

ถึงวันนี้ปัญหาขัดแย้งระหว่างคนผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรกับช้างป่าจะยังไม่ได้ข้อยุติ แต่การร่วมมือเพื่อแก้ปัญหาอย่างสันติวิธี จะไม่ก่อให้เกิดความ สูญเสียแก่ช้างป่า พี่ใหญ่แห่งอุทยานกุยบุรี ซึ่งน่าจะเป็นสัญญาณแนวโน้มที่ดีว่า จะไม่มีเรื่องให้ต้องเศร้าเสียใจกับการสูญเสียทั้งคนและช้างกันอีกต่อไป n