ปูนเจาะบ่อน้ำมัน

โดย ถาวร หลีกภัย

เพื่อให้ท่านผู้อ่านได้รับทราบประวัติความเป็นมาของการผลิตปูนเจาะบ่อน้ำมัน ผมขอคัดข้อความบางตอนจากแถลงการณ์ของคณะกรรมการของบริษัท ชลประทานซีเมนต์ ในรายงานประจำปี 2514 มีดังนี้

"โดยที่บริษัทได้เริ่มทำการผลิตปูนซีเมนต์ที่โรงงานชะอำเมื่อกลางปี 2514 และได้พิจารณาดำเนินการผลิตปูนซีเมนต์ชนิดพิเศษขึ้น เพื่อให้บังเกิดผลกำไรตอบแทนดีขึ้นในการส่งผลิตภัณฑ์ของบริษัทออกไปจำหน่ายยังตลาดต่างประเทศ บริษัทจึงได้ทำการผลิตปูนซีเมนต์พิเศษสำหรับใช้กับบ่อน้ำมันออกจำหน่ายในระหว่างงวด 3 เดือนสุดท้ายของปีนั้น ภายหลังที่ได้ผ่านการทดสอบคุณภาพอย่างถี่ถ้วน และได้ผ่านการรับรองเพื่อนำออกสู่ตลาดได้แล้ว

ปูนซีเมนต์ชนิดที่ใช้สำหรับบ่อน้ำมัน ซึ่งบริษัทผลิตขึ้นนี้ได้รับการรับรองจากสถาบันอเมริกันปิโตรเลียม (American Petroleum Institute) ซึ่งเป็นสถาบันที่พิจารณากำหนดมาตรฐานคุณภาพและวิธีการทดสอบผลิตภัณฑ์ชนิดนี้ ก่อนที่จะนำออกจำหน่ายในตลาดโลก"

บริษัท ชลประทานซีเมนต์ เป็นบริษัทที่ผลิตปูนซีเมนต์หลายรูปแบบมากที่สุดของประเทศ และหนึ่งในนั้นได้แก่ ปูนเจาะบ่อน้ำมัน (Oil Well Cement) ซึ่งเป็นความภาคภูมิใจของบริษัท

ปูนเจาะบ่อน้ำมัน คือ ปูนซีเมนต์พิเศษสำหรับใช้ในการเจาะบ่อน้ำมันที่ผลิตขึ้นตามมาตรฐานของสถาบันอเมริกันปิโตรเลียม ในปี 2525 เกิดมีปัญหาและทำให้ผมได้เข้าไปมีส่วนช่วยในการแก้ปัญหานี้อย่างสำคัญ

ผมจึงอยากจะเล่าไว้ จากการประชุมในวันที่ 5 เม.ย. 2526 ที่นอกจากจะมี คุณวราวุธ วงศ์วิเศษ กรรมการผู้จัดการทั่วไปแล้ว ก็มีตัวแทนโรงงานทั้งจากโรงงานชะอำและโรงงานตาคลีร่วมด้วย ส่วนผมในวันนั้นได้ทำหน้าที่เป็นผู้บันทึกการประชุม จะเรียกว่าเป็นความบังเอิญที่ได้เข้าไปอยู่ร่วมเหตุการณ์อย่างถูกที่ถูกเวลาก็ว่าได้

จำได้ว่าท่านกรรมการผู้จัดการทั่วไปเป็นผู้เท้าความถึงเรื่องที่ทางบริษัทได้ส่งปูนเจาะบ่อน้ำมันออกขายไปต่างประเทศเมื่อปี 2525 แต่ต้องถูกส่งกลับ ทำให้เกิดความเสียหายมากกว่า 7 ล้านบาท จึงได้ขอความร่วมมือจากผู้ที่เข้าร่วมประชุมให้ช่วยกันหาทางแก้ไข

เรื่องนี้ผมจึงต้องขอบพระคุณ คุณวราวุธ ท่านกรรมการผู้จัดการ ทั่วไป ให้เป็นที่ปรากฏไว้ที่ให้โอกาสผมได้แสดงความสามารถอย่างเต็มที่ นับแต่ต้นจนปลายในการค้นหาวัตถุดิบที่จะนำมาใช้ในการผลิตปูนซีเมนต์ชนิดพิเศษนี้

ในฐานะที่ผมเป็นนักธรณีวิทยาที่ได้เคยสำรวจแหล่งแร่ยิปซัมมาก่อน ทั้งยังได้เคยเขียนบทความทางวิชาการเรื่องยิปซัมเอาไว้ก่อนหน้านี้ด้วย โดยใช้เป็นเอกสารสำหรับการประชุมเหมืองแร่ ครั้งที่ 6 ที่ทางกรมทรัพยากรธรณีได้จัดขึ้นที่ จ.เชียงใหม่ ในปี 2509 ผมจึงมีข้อมูลทั้งที่ได้จากโรงงานและจากผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศอยู่ในมือขณะนั้น

ข้อมูลทั้งหลายได้ระบุชัดเจนว่าการจับตัวเป็นก้อนของปูนเจาะบ่อน้ำมันเป็นสารประกอบ Syngenite มีสูตรเคมี K2.SO4.CaSO4.H2O ซึ่งจากสารประกอบตัวนี้เราสามารถวิเคราะห์ถึงที่มาได้ว่า ในหม้อบดปูนเม็ดซึ่งจะต้องใช้ปูนเม็ดบดร่วมกับยิปซัม เพื่อให้เป็นปูนซีเมนต์สำหรับเจาะบ่อน้ำมัน ยิปซัมมีสูตรเคมี CaSO4, 2H2O จะ Dehydrate ไป 1H2O เหลือ CaSO4.H2O ที่ทางวิชาการเรียกว่า Plaster of Paris และทำปฏิกิริยากับแอลคาไล เกิดเป็น Syngenite ซึ่งเป็น Binder ทำให้ปูนซีเมนต์ จับตัวเป็นก้อน

ถ้าจะไม่ให้เกิด Syngenite ก็ต้องลดโพแตสเซียม หรือ แอลคาไลในวัตถุดิบให้ต่ำลง

โรงงานปูน ซีเมนต์เคยใช้ทรายแม่น้ำที่มีแอลคาไลสูงเป็นวัตถุดิบตัวหนึ่งในการผลิตปูนเจาะบ่อน้ำมันจึงทำให้เกิดปัญหา ดังนั้นเมื่อทราบถึงสาเหตุแน่ชัดแล้ว ผมจึงได้เริ่มหาแหล่งทรายทีมีทั้งแอลคาไล โซเดียม และโพแตสเซียมต่ำจนได้พบแหล่งในเวลาต่อมา

ผมได้ให้ชื่อทรายแหล่งนี้ว่า "ทรายเนินมะกอก" เป็นทรายที่สามารถแก้ปัญหาจับตัวเป็นก้อนของปูนเจาะบ่อน้ำมันได้ จึงทำให้การผลิตปูนซีเมนต์เจาะบ่อน้ำมันสำเร็จในที่สุด