5 มุมมองใหม่จากข้อมูลผู้เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

โดย อธิภัทร มุทิตาเจริญ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย [email protected]

การให้สิทธิลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา เช่น ช็อปช่วยชาติ การซื้อ LTF และการบริจาคต่างๆ เป็นเครื่องมือสำคัญที่รัฐบาลนิยมใช้ในการส่งเสริมกิจกรรมเศรษฐกิจต่างๆ แต่จุดอ่อนสำคัญของมาตรการเหล่านี้คือ การสร้างต้นทุนซ่อนเร้นที่สำคัญให้แก่ภาคการคลัง

ผมสรุปข้อค้นพบสำคัญ 5 ข้อ จากงานศึกษาของผมเรื่อง “การวิเคราะห์รายจ่ายภาษีสำหรับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา”

1) ฐานภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยแคบมาก สะท้อนจากอัตราภาษีเฉลี่ยที่อยู่ในระดับ 5%

จำนวนผู้ที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดามีสัดส่วนประมาณ 10% ของกำลังแรงงานของประเทศ แต่ข้อค้นพบที่น่ากังวลคือ อัตราภาษีเฉลี่ยซึ่งคำนวณจากภาระภาษีหารด้วยเงินได้พึงประเมินหลังหักค่าใช้จ่าย อยู่ในระดับต่ำมากเมื่อเทียบกับอัตราภาษีขั้นบันไดตามกฎหมาย โดยในปี 2555 อัตราภาษีเฉลี่ยนี้อยู่ที่เพียง 4.7%

2) การให้สิทธิการหักลดหย่อนต่างๆ ทำให้รัฐสูญเสียรายได้ไป 1 ใน 3 ของรายได้จากภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา พบว่า รายจ่ายภาษีรวมมีขนาดประมาณ 1.1 แสนล้านบาท หรือ 0.7% ของจีดีพี ในปี 2560 คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 1 ใน 3 ของรายได้ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาทั้งหมดในปี 2560 โดยองค์ประกอบที่น่าสนใจคือ การหักลดหย่อนที่เกี่ยวข้องกับการออมและการลงทุน ซึ่งรวมกันแล้วมีขนาดประมาณ 5 หมื่นล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 45% ของรายจ่ายภาษีทั้งหมด ตัวอย่างสำคัญของการหักลดหย่อนในหมวดนี้ ได้แก่ LTF RMF และเบี้ยประกันชีวิต เป็นต้น

3) ต้นทุนของการลดหย่อนภาษีส่วนใหญ่จะกระจุกตัวอยู่ที่คนรวย พบว่า 67% ของรายจ่ายภาษีเป็นของผู้เสียภาษีในกลุ่ม Quintile รายได้สูงสุด (Q5) และ 30% ของรายจ่ายภาษีทั้งหมดเป็นของผู้ที่มีรายได้สูงสุด Top 5% ส่วนหนึ่งของการกระจุกตัวนี้มาจากการที่ผู้มีรายได้สูงจะอยู่บนขั้นบันไดภาษีสูงกว่าผู้มีรายได้น้อย ทำให้การหักลดหย่อน 1 บาทของผู้ที่มีรายได้สูงมีต้นทุนต่อรัฐสูงกว่าของผู้มีรายได้น้อย

4) เกณฑ์การหักค่าใช้จ่ายสร้างคำถามถึงความเป็นธรรม และยังมีนัยสำคัญต่อรายได้ของรัฐบาล พบว่า สัดส่วนการหักค่าใช้จ่ายต่อเงินได้ของกลุ่มธุรกิจและวิชาชีพเฉพาะเฉลี่ยอยู่ที่ 60% สูงกว่าของกลุ่มอื่นๆ เป็นอย่างมาก ข้อค้นพบนี้ชี้ว่าเกณฑ์การกำหนดวิธีการหักค่าใช้จ่ายในปัจจุบัน นอกจากจะสร้างคำถามในเรื่องความเป็นธรรมสำหรับผู้ที่มีรายได้จากแหล่งต่างๆ แล้ว ยังสามารถส่งผลสำคัญต่อรายได้ของรัฐบาล

5) การปฏิรูปภาษีต้องเริ่มจากความเข้าใจองค์ประกอบและพฤติกรรมของผู้เสียภาษี

ข้อสังเกตสำคัญเกี่ยวกับการหักลดหย่อน LTF คือ รายจ่ายภาษีที่เกิดขึ้นจะกระจุกตัวค่อนข้างมากในกลุ่มคนรวย โดย 54% ของรายจ่ายภาษี LTF เป็นของ Top 5% ของผู้เสียภาษีและส่วนหนึ่งของการกระจุกตัวนี้มาจากกลไกการหักลดหย่อน

คนรวยแน่นอนว่าจะอยู่บนขั้นบันไดภาษีที่สูงกว่าคนฐานะปานกลาง ส่งผลให้การหักลดหย่อน 1 บาทของคนรวยจะมีต้นทุนต่อรัฐสูงกว่า

Tax Policy Option 1 : การเปลี่ยนการหักค่าลดหย่อนสำหรับการซื้อ LTF เป็นการให้เครดิตภาษี เป็นวิธีหนึ่งที่จะช่วยบรรเทาความเหลื่อมล้ำ ในขณะที่ยังคงสร้างแรงจูงใจในการออมและลงทุนผ่าน LTF ได้ ภายใต้แนวทางนี้ ผู้วิจัยได้เปลี่ยนการหักค่าลดหย่อนสำหรับการซื้อกองทุนรวมหุ้นระยะยาว (LTF) เป็นการให้เครดิตภาษี โดยผู้วิจัยได้ศึกษาการให้เครดิตในอัตรา 10% 15% 20% และ 25% ของมูลค่าการซื้อหน่วยลงทุน และให้เครดิตไม่เกินภาระภาษี โดยรวมการให้สิทธิประโยชน์ภาษี LTF ในรูปเครดิตจะมีต้นทุนรายจ่ายภาษีที่ต่ำกว่าการหักลดหย่อนตามกฎหมายปัจจุบัน โดยการให้เครดิตในอัตรา 10% จะมีต้นทุนรายจ่ายภาษีประมาณ 0.03% ของจีดีพีในปี 2560 ซึ่งรายจ่ายภาษีนี้จะเพิ่มขึ้นตามอัตราเครดิต และการให้เครดิตในอัตรา 25% จะมีรายจ่ายภาษีที่ใกล้เคียงการหักลดหย่อนภายใต้กฎหมายปัจจุบัน

Tax Policy Option 2 : การปฏิรูปโครงสร้างภาษี (Broad Tax Reform) จะเพิ่มรายได้ให้รัฐได้ 0.31% ของจีดีพีในปี 2560 โดยการลดอัตราภาษีสูงสุดเป็น 25% ทำให้รายได้ของรัฐลดลง 0.20% ของจีดีพีในขณะที่การจำกัดเพดานสัดส่วนการหักค่าใช้จ่ายสำหรับเงินได้ตามมาตรา 40 (6, 7, 8) ลงเป็น 50% ทำให้รายได้ของรัฐเพิ่มขึ้น 0.19% ของจีดีพี และการยกเลิกการหักลดหย่อนทุกประเภทยกเว้นในหมวดส่วนตัวและครอบครัว ทำให้รายได้ของรัฐเพิ่มขึ้นถึง 0.32% ของจีดีพี

สำหรับการกระจายภาระภาษีนั้น ส่วนใหญ่ของภาระภาษี (55%) จะเป็นของผู้เสียภาษีที่อยู่ในกลุ่ม Quintile รายได้สูงสุด และในมิติของแหล่งรายได้หลัก ผมพบว่า 51% ของภาระภาษีจะตกอยู่กับผู้มีรายได้หลักจากการจ้างงาน ในขณะที่กลุ่มธุรกิจและวิชาชีพเฉพาะจะแบกรับ 41% ของภาระภาษี ซึ่งเป็นผลจากการจำกัดเพดานการหักค่าใช้จ่ายเป็นสำคัญ