อาหรับสปริงที่แท้จริง

นันทิยา วรเพชรายุทธ

ข่าวการกวาดล้างคอร์รัปชั่นในซาอุดิอาระเบีย กลายเป็นหนึ่งในประเด็นที่สื่อทั่วโลกสนใจและเกาะติดอย่างต่อเนื่อง เพราะเรื่องนี้ขายได้ทั้งในแง่ดราม่าและยังส่งผลกระทบจริงต่อทั้งภูมิภาคหรือทั่วโลก หรืออาจเรียกได้ว่าเป็น "เกม ออฟ โธรน" ในชีวิตจริงที่กำลังจะเกิดผลกระทบเป็น "อาหรับสปริง" รอบใหม่

ไม่ว่าคุณจะอยู่ที่ไหนในโลก สิ่งที่เกิดขึ้นในซาอุฯ หลังจากนี้ย่อมส่งผล กระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมอย่าง ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ ในฐานะที่ซาอุฯ เป็นประเทศใหญ่ที่ส่งออก 2 สิ่ง คือ น้ำมัน และศาสนา

ในฐานะประเทศพี่ใหญ่ของมุสลิมนิกายสุหนี่ ซึ่งเป็นมุสลิมสายหลักของโลก ซาอุฯ ได้ให้ทุนการศึกษาแก่นักเรียนต่างชาติและส่งออกแนวทางวาฮะบีไปทั่วโลก ทั้งจากในประเทศเองและผ่านการเผยแพร่ทางอ้อม เช่น อียิปต์ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งประเทศที่เปิดรับนักเรียนจากทั่วโลกจำนวนมากใน แต่ละปี

การที่เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน (เอ็มบีเอส) มกุฎราชกุมารของซาอุฯ ประกาศไว้เมื่อเดือนที่แล้วว่าจะนำพาประเทศไปสู่ความเป็นมุสลิมสายกลางนั้น อาจฟังดูเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ เมื่อดูจากอิทธิพลที่เข้มแข็งของกลุ่มศาสนาในซาอุฯ แต่หากดูความเคลื่อนไหวของข่าวสารต่างๆ โดยเฉพาะในปีนี้จะพบว่าเริ่มมีการเข้าไปแตะต้องเปลี่ยนแปลงมากขึ้น

เมื่อไม่นานมานี้ได้มีการสั่งให้ตำรวจศาสนาเข้ามาขึ้นตรงในกำกับของกระทรวงมหาดไทย และการใช้กฎหมายต่อต้านการก่อการร้ายที่ เข้มข้นกับทุกฝ่าย ซึ่งปัจจุบันหลังการเปลี่ยนองค์รัชทายาท และการควบคุมตัวครั้งใหญ่เมื่อวันที่ 4 พ.ย. เจ้าชาย โมฮัมเหม็ดได้กลายเป็นผู้คุมกำลังทั้งหมดในมือ ทั้งมหาดไทย กลาโหม และกองกำลังแห่งชาติ (กองกำลังพิทักษ์ราชวงศ์)

สื่อตะวันตกเคยวิเคราะห์ไว้ว่า แนวทางปฏิรูปของเอ็มบีเอสเพื่อนำ ซาอุฯ ไปสู่ยุคใหม่นั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องชนกับกลุ่มอำนาจต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มศาสนา หรือกลุ่ม เจ้าชายต่างๆ ที่แต่ละกลุ่มก็มีอำนาจไม่น้อยหน้ากัน เนื่องจากซาอุฯ มีลักษณะกระจายขั้วอำนาจ ไม่มีใครครองไว้ได้เบ็ดเสร็จ จึงเป็นเรื่องยากที่จะผลักดันการเปลี่ยนแปลงแบบปฏิรูปให้เกิดขึ้นได้โดยปราศจากการปฏิวัติ

แต่ใช่ว่าเอ็มบีเอสจะเป็นเพียง เจ้าชายนักปฏิรูป เพราะในเชิงการเมืองและการทูตระหว่างประเทศนั้นยังได้ชื่อว่าเป็นสายเหยี่ยวอย่างแท้จริง โดยเฉพาะกับอิหร่าน

ในช่วงที่เกิดการจับกุมขึ้นในซาอุฯ นั้น สถานการณ์รายรอบก็ยังดูวุ่นวายไม่แพ้กันด้วย ไม่ว่าจะเป็นที่เยเมน ซึ่งกลุ่มกบฏฮูตีได้ยิงขีปนาวุธหมายถล่มสนามบินนานาชาติริยาร์ด แต่ก็ถูกยิงสกัดได้ก่อน ซึ่งซาอุฯ กล่าวหาว่าอิหร่านมีส่วนในฐานะผู้จัดหาอาวุธให้

นอกจากนี้ ก็ยังเกิดความวุ่นวายในเลบานอน ซึ่งนายกรัฐมนตรี ซาอัด ฮาริรี ประกาศลาออกจากตำแหน่งขณะออกทีวีในซาอุฯ และไม่มีข่าวคราวออกมาอีก โดยเชื่อกันว่าฮาริรีกำลัง ลี้ภัยในซาอุฯ ที่ปลอดภัยกว่าอยู่กับพรรคเฮซบอลเลาะห์ในประเทศตัวเอง หลังจากนั้นไม่กี่วันซาอุฯ คูเวต และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ได้สั่งอพยพพลเมืองของตัวเองออกจากเลบานอน เหล่านี้ทำให้เห็นได้ว่าสถานการณ์ในตะวันออกกลางกำลังเต็มไปด้วยความตึงเครียด และมีความเสี่ยงที่อาจเกิดการปะทะกันได้อีก ตราบใดที่การเมืองในซาอุฯ ยังไม่เรียบร้อยอย่างเบ็ดเสร็จในเร็ววันนี้