รับฟังให้ถ้วนถี่ ก่อนคลอดกฎหมายรัฐวิสาหกิจ

จารุพันธ์ จิระรัชนิรมย์

รัฐวิสาหกิจคือฟันเฟืองสำคัญของเศรษฐกิจ ดูแลระบบสาธารณูปโภค ทั้งไฟฟ้า น้ำประปา ขนส่งมวลชน และพลังงาน หากรัฐวิสาหกิจมีประสิทธิภาพจะเอื้อต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจ รัฐบาลจึงต้องการปฏิรูปรัฐวิสาหกิจโดยจัดทำร่าง พ.ร.บ.การพัฒนาการกำกับดูแลและบริหารรัฐวิสาหกิจ พ.ศ. ... ขณะนี้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) กำลังพิจารณาออกกฎหมายอยู่

เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) เปิดเผยในงานเสวนาอนาคตรัฐวิสาหกิจไทยกับร่างกฎหมายพัฒนารัฐวิสาหกิจ ซึ่งจัดโดยสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ว่า ความโดดเด่นของร่างกฎหมายนี้คือวางกลไกโดยมีเป้าหมายให้รัฐวิสาหกิจเข้มแข็ง จัดระบบให้การเมืองแทรกแซงไม่ได้ สิ่งที่ดำเนินการต้องสอดคล้องแผนยุทธศาสตร์ประเทศ ถ้าออกนโยบายอะไรให้รัฐวิสาหกิจขาดทุนต้องแยกบัญชีให้ชัด

นอกจากนี้ต่อไปหากประเมินผลการดำเนินงานต้องเชื่อมโยงยุทธศาสตร์ประเทศ นำความพึงพอใจของผู้รับบริการมาประเมินเพื่อปรับบริการให้ดีขึ้น อีกข้อสำคัญคือการเปิดเผยข้อมูลให้เกิดความโปร่งใสตรวจสอบได้

นวลน้อย ตรีรัตน์ ผู้อำนวยการสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แสดงความเห็นว่าในมุมนักวิชาการมองเห็นปัญหาของรัฐวิสาหกิจมีไม่น้อย จากที่อ่านร่างกฎหมายนี้หลักๆ เน้นเพิ่มประสิทธิภาพ โดยหลักการแล้วดี ประเด็นที่เห็นด้วยที่สุดในร่างกฎหมาย คือ "การเปิดเผย" ให้สาธารณชนรับทราบ ซึ่งมีหลายจุดมาก แต่สิ่งที่ไม่เห็นในร่างกฎหมายคือ "การรับฟัง" ซึ่งควรเพิ่มเติมการรับฟังความคิดเห็นผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เช่น สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจ ซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติงานที่ควรจะได้เห็นภาพ เข้าใจประเด็นชัดเจน มั่นใจว่าจะไปถึงเป้าหมายได้จริง

"ความโปร่งใสต้องเริ่มจากการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้อง มีกระบวนการรับฟังชัดเจนเพราะช่วงนี้กฎหมายใหม่มาก ไม่ใช่แค่การแขวนข้อมูลกฎหมายในเว็บไซต์ ซึ่งบางคนอาจไม่มีเวลาเข้าไป หรือการจัดเวทีรับฟังในลักษณะที่คนอื่นไม่รู้ด้วย กว่าจะรู้กฎหมายก็ผ่านไปแล้ว" นวลน้อย กล่าว

สมหมาย ภาษี อดีต รมว.คลัง กล่าวว่า การปฏิรูปรัฐวิสาหกิจเป็นสิ่งที่ต้องทำ ไม่เช่นนั้นสิ่งที่มีจะร่อยหรอลงยิ่งกว่าปลวกมอดกิน แต่ต้องทำให้รัดกุม โดยมองว่าร่างกฎหมายที่ออกมาหลายประเด็นยังไม่ชัดเจน แม้ฝ่ายร่างมองว่าได้วางกรอบการดำเนินงานเพื่อป้องกันการทุจริตไว้ 2 ชั้น แต่หากให้มองในมุมที่เห็นมองว่า คนร. ที่มาจากคณะของนายกรัฐมนตรี ก็เหมือนกับมาจากนักการเมือง จึงมองว่าเป็น กรอบที่เปิดกว้างให้ทุจริตได้หลายชั้นมากกว่าป้องกัน

บรรยง พงษ์พานิช อดีตกรรมการนโยบายและกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจ กล่าวว่า โดยหลักการร่างกฎหมายนี้จะทำให้รัฐวิสาหกิจมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น การแทรกแซงโดยมิชอบเกิดยากขึ้น อย่างไรก็ตามประเด็นคือแม้กฎหมายนี้จะไม่ได้มีประเด็นแปรรูปรัฐวิสาหกิจ แต่ก็ไม่ได้ห้ามการแปรรูป เพียงแต่ถ้าจะมีแปรรูปต้องเดินตามกระบวนการเดิม ไปเกี่ยวพันกับ พ.ร.บ.ทุนรัฐวิสาหกิจ

ทั้งนี้ มองว่ากฎหมายนี้จะทำให้ขั้นตอนการแปรรูปทำได้ยากขึ้น แต่หากมีการแปรรูปจริงจะทำได้ดีกว่าเดิม เนื่องจากแยกบทบาทของผู้ทำนโยบายและผู้ควบคุมไว้ชัดเจน

เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ ผู้อำนวยการวิจัยด้านการบริหารจัดการระบบเศรษฐกิจ ทีดีอาร์ไอ กล่าวว่า หาก คนร. มาจากการเมือง คนก็จะไม่ไว้ใจว่ากรรมการที่คัดสรรได้จะดี แนวทางที่น่าจะทำคือกำหนดคุณสมบัติการเลือกกรรมการที่ชัดเจน เหมือนสิงคโปร์ที่ให้ความสำคัญส่วนนี้มาก ต่อมาคือการนำคนจากองค์กรอิสระที่ห่างไกลการเมืองมาร่วมสรรหา และสุดท้ายคือการกำกับดูแลที่ดี เช่น กลไกตรวจสอบ ควรให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) เปิดเผยข้อมูลผลตรวจสอบต่างๆ ในรัฐวิสาหกิจใน 15 วัน และข้อมูลที่เปิดเผยไม่ควรเป็นเพียงภาพรวมแต่ควรลงลึกรายโครงการด้วย

โดยรวมแล้วทุกฝ่ายต่างก็อยาก ให้รัฐวิสาหกิจไทยปฏิรูปไปในทิศทาง ที่ดีขึ้น แต่ก่อนจะไปถึงขั้นนั้นก็ต้องพิจารณาร่างกฎหมายให้รอบคอบรัดกุม ไม่ให้ศรีธนญชัยหาช่องโหว่และโกงกินชาติได้