อยู่กับมือปืน (1)

โดย ถาวร หลีกภัย

กว่า 40 ปีมาแล้วที่บ้านหลังหนึ่งเคยมีชีวิตชีวา ผมในฐานะผู้ที่เคยอยู่อาศัยขอนำท่านย้อนเวลากลับไปครั้งหนึ่งในอดีตของบ้านหลังนี้

บ้านหลังนี้เป็นบ้านพักของผู้จัดการโรงงานแต่งแร่ฟลูออไรต์ของ บริษัท ไทยฟลูออไรต์ พรอเซสซิ่ง ที่ตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับตัวโรงงาน มีแค่ถนนดินคั่นกลาง ที่ อ.บ้านลาด จ.เพชรบุรี จึงเป็นการสะดวกที่ผู้จัดการจะดูแลโรงงานที่ทำงานอยู่ทั้งกลางวัน กลางคืนได้

ชั้นล่างของบ้านแบ่งเป็นห้องรับแขก ห้องพักแขก ห้องอาหาร ห้องครัว รวมทั้งห้องแม่ครัว ส่วนชั้นบนชั้น 2 เป็นเฉพาะห้องพักของผู้จัดการโรงงานที่นับตั้งแต่แรกเริ่ม เป็นผู้จัดการฝรั่งอเมริกัน และเป็นอยู่นานหลายปีทีเดียวกว่าที่บ้านหลังนี้จะมีผู้จัดการโรงงานเป็นคนไทยในเวลาต่อมา และผมก็เป็นหนึ่งในนั้น

ผมในฐานะที่เป็นนักธรณีวิทยาของบริษัทนี้ ก่อนอื่นขออธิบายถึงหน้าที่ของผมให้เป็นที่รู้จักกันว่าผมมีหน้าที่สำรวจแหล่งแร่และเก็บตัวอย่างแร่จากแหล่งต่างๆ มาทดลองการลอยแร่ที่โรงงาน ก่อนที่จะมีการพิจารณาการซื้อขายแร่กันในขั้นตอนต่อไป

การที่ผมต้องไปเก็บตัวอย่างแร่ด้วยตัวเอง ก็เพราะเป็นหน้าที่ของผมโดยตรงที่ต้องทำการสำรวจก่อนว่าแหล่งแร่นั้นมีปริมาณอยู่เท่าไร และที่สำคัญประสิทธิภาพการลอยแร่ในแต่ละแห่ง แหล่งที่นี้แตกต่างกันอย่างไร

คำตอบเรื่องนี้ก็ต้องศึกษาเนื้อแร่จากการตัดแผ่นหินบาง (Thin-section) แล้วส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบโพลาไรซ์

การศึกษาเนื้อแร่โดยกล้องจุลทรรศน์ต้องหาความสัมพันธ์ระหว่งแร่กับหินว่าจับตัวกันอย่างไร คือถ้าบดละเอียดแล้วแร่กับหินแยกตัวจากกันได้มากก็แสดงว่าแหล่งแร่นั้นมีประสิทธิภาพในการลอยแร่สูง และในทางกลับกันถ้าหากบดแล้วแร่กับหินแยกจากกันได้ยากได้น้อย ก็แสดงว่าประสิทธิภาพการลอยแร่นั้นต่ำ

โรงงานแต่งแร่ฟลูออไรต์โดยวิธีลอยแร่ที่บ้านลาดเป็นกรรมวิธีที่ ทำให้ฟลูออไรต์เปอร์เซ็นต์ต่ำ เฉลี่ย 50% CaF2 ได้กลายเป็นหัวแร่ ที่มีเปอร์เซ็นต์ CaF2 สูงเกิน 97 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้หลักการที่ว่า แร่จากเหมืองต่างๆ จะถูกบดให้ละเอียดจนเป็นเนื้อแป้ง โดยมีขนาดอนุภาค ผ่านตะแกรง 325 แมช 60% เพื่อหวังผลให้ได้หัวแร่ 80% แร่ฟลูออไรต์ที่ถูกบดละเอียดแล้วจะเกาะฟองอากาศที่ถูกสร้างขึ้นมาให้มีขนาดฟอง ที่พอเหมาะและเคลือบฟองด้วยน้ำยาเคมี แร่ฟลูออไรต์จะเกาะที่ผิวฟอง และลอยขึ้นข้างบนทำให้แยกตัวออกจากมลทินที่ไม่เกาะติดฟองอากาศ ในภาคปฏิบัติต้องใช้น้ำยาเคมีหลากหลายชนิดเพื่อให้เกิดสมดุลในทุกด้าน

การลอยแร่จึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์

โดยสรุปโรงงานแต่งแร่ที่บ้านลาดนี้ ช่วยให้แร่เปอร์เซ็นต์ต่ำที่เหลือจากการคัดแร่ก้อนมีคุณค่า ขึ้นมา ตัวอย่างเช่น เศษแร่ที่ได้จากการล้างแร่ก้อนของเหมืองไทยฟลูออสปาร์ แอนด์ มิเนอรัลส์ ที่ จ.ลำพูน มีมากเป็นจำนวนนับหลายหมื่นตันที่ได้ถูกส่งมาเข้าโรงงานแต่งแร่ที่บ้านลาดนี้มีคุณค่าขึ้นมา โรงงานแห่งนี้ต้องถือว่ามีส่วนช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับทรัพยากรแร่ ก่อนที่จะถูกส่งขายไปต่างประเทศ

จากรายงานประจำปี พ.ศ. 2514 ของบริษัท ชลประทานซีเมนต์ มีข้อความหนึ่งซึ่งผมอยากจะคัดมาให้อ่านกันประกอบเพื่อความถูกต้องในเรื่องที่เล่ามา มีดังนี้

"ตามที่บริษัทได้เรียนให้ทราบเมื่อปีที่แล้วว่า บริษัทจะดำเนินกิจการเหมืองแร่ และกิจการแต่งแร่ฟลูออสปาร์นั้น บัดนี้ บริษัทได้ร่วมทุนกับบริษัท ไคเซอร์ซีเมนต์ แอนด์ ยิบซั่ม คอร์ปอเรชั่น (Kaiser Cement & Gypsum Corporation) จัดตั้งบริษัท ไทยฟลูออไรต์ พรอเซสซิ่ง (Thai Fluorite Processing Co.,Ltd.) ขึ้นแล้ว และขณะนี้กำลังดำเนินการก่อสร้างโรงงานบดและแต่งแร่ ขนาด 96,000 เมตริกตัน/ปี ที่ จ.เพชรบุรี เพื่อผลิตแร่ฟลูออไรต์ชนิดเคมี และชนิดโลหะกรรม ซึ่งใกล้จะเสร็จและจะเริ่มดำเนินการแต่งแร่ได้ในกลางปี พ.ศ. 2515 นี้ บริษัท ไทยฟลูออไรต์ พรอเซสซิ่ง ได้ทำสัญญาขายแร่ฟลูออไรต์ไว้แล้วกับบริษัทญี่ปุ่น เพื่อส่งไปป้อนให้แก่โรงงานอุตสาหกรรมผลิตโลหะในประเทศญี่ปุ่น มีกำหนดระยะเวลา 2 ปี นับตั้งแต่บริษัทเริ่มทำการแต่งแร่ได้แร่ที่ผลิตเกือบทั้งหมด ในระยะเวลาดังกล่าวก็จะส่งออกไปจำหน่ายตามสัญญานี้

บรรดาแร่ฟลูออสปาร์ส่วนใหญ่ที่จะนำมาป้อนโรงงานแต่งแร่นี้ จะได้จากเหมืองที่ดำเนินการ โดยบริษัท ไทยฟลูออไรต์ รีซอสเซส (Thai Fluorite Resources Co.,Ltd.) ซึ่งบริษัท ชลประทานซีเมนต์ และบริษัท ไคเซอร์ซีเมนต์ แอนด์ ยิบซั่ม คอร์ปอเรชั่น ร่วมกันเป็นผู้ถือหุ้นส่วนใหญ่"