วัดพระพุทธชินราช ตัวอย่างความสะอาดและจัดทำบัญชี

โดย ส.คนจริง

จากการที่เจ้าคณะใหญ่หนต่างๆ ออกคำสั่งกวดขันการประพฤติปฏิบัติของพระภิกษุสามเณร รวมทั้งคำสั่งห้ามปิดประกาศอวดสรรพคุณเกจิอาจารย์ และห้ามจำหน่ายเครื่องรางของขลัง และวัตถุมงคลในวัด อุโบสถแล้วนั้น พระพรหมเมธี (จำนงค์ ธมฺมจารี) กรรมการและโฆษก มหาเถรสมาคม เจ้าคณะภาค 4-5-6-7 (ธรรมยุต) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ ได้เป็นเจ้าภาพทอดกฐินที่วัดแห่งหนึ่งในภาคเหนือเมื่อเร็วๆ นี้ และได้แวะไปนมัสการหลวงพ่อพระพุทธชินราช พระพุทธรูปที่ได้รับการยกย่องว่าสวยงามที่สุดในประเทศไทยในพระวิหารหลวงวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหารด้วย

ท่านเล่าให้ฟังว่า เห็นความเปลี่ยนแปลงในพระวิหารหลายอย่าง เช่น ทางวัดจัดที่ให้พระภิกษุสงฆ์แยกจากญาติโยมในการกราบไหว้บูชา ซึ่งถือว่าทำได้ดีมาก เพราะแต่ก่อนนั้นต้องไปแทรกกับญาติโยม ซึ่งดูไม่งาม

ส่วนความสะอาด ท่านบอกว่าประทับใจที่เห็นทุกอย่างในพระวิหารหลวงสะอาดมาก ไม่มีที่ตั้งวัตถุมงคลและเครื่องรางของขลังแบบที่เคยเป็นมาในอดีต แสดงว่าเจ้าอาวาสปฏิบัติตามคำสั่งเจ้าคณะผู้ปกครองได้รวดเร็ว และดีมาก อาจารย์เกษม ณ กรม อดีตอาจารย์ วิทยาลัยสงฆ์พิษณุโลก และอดีตไวยาวัจกรของ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร กล่าวว่า ทางวัดเคยดำริว่าจะย้ายที่ตั้งจำหน่ายวัตถุมงคลออกจากวิหารนานมาแล้ว แต่ไม่ได้ทำสักที จนกระทั่งมีคำสั่งเจ้าคณะผู้ปกครองออกมา หลวงพ่อ พระธรรมเสนานุวัตร (บำรุง ป.ธ.7) เจ้าอาวาส ท่านเริ่มทันที เพราะท่านให้ความร่วมมือกับคำสั่งและระเบียบกฎเกณฑ์ของทางราชการอยู่แล้ว ยกตัวอย่างที่ทำมาตามแนวแนะนำภาครัฐคือ การบริหารจัดการเกี่ยวกับการเงินของวัดแต่ละวันจะหาจุดบกพร่องหรือรั่วไหลยาก เพราะรายได้ของวัดทุกบาท ทุกสตางค์ อยู่ในระบบบัญชีของวัด ซึ่งมี เจ้าหน้าที่ดูแลและนำฝากธนาคารอย่างเป็นระบบ ส่วนการเบิกจ่ายเงินของวัด ต้องตั้งฎีกาเบิก จึงมีหลักฐานยืนยันที่มาที่ไปของเงินแต่ละวัน ดังนั้นทางราชการจะประกาศเรื่องให้วัดจัดทำบัญชีนั้น วัดใหญ่พิษณุโลกทำมานานแล้ว เพราะหลวงพ่อเจ้าอาวาสเอาใจใส่เรื่องอย่างนี้มาก ดังจะเห็นได้ว่าหลวงพ่อเจ้าอาวาสแต่งตั้งไวยาวัจกรของวัดมากถึง 15 คน ทั้งหญิงและชาย แบ่งงานกันทำตามหน้าที่และความรับผิดชอบ ทั้งนี้ไม่นับรวมผู้ปฏิบัติงานด้านอื่นๆ อีก 100 กว่าชีวิต

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นวัดที่มีประวัติยาวนานมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย มีสถาปัตยกรรม ศิลปกรรม และประติมากรรมที่งดงามยิ่ง ถือได้ว่าเป็นมรดกทางศิลปวัฒนธรรมอันล้ำค่าของเมืองพิษณุโลก เช่น รูปแบบ พระวิหารก็เป็นต้นแบบให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ นำมาออกแบบพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร

พระพุทธชินราชในวิหารเป็นพระพุทธรูปที่สมเด็จพระปิยมหาราช รัชกาลที่ 5 ทรงให้ถ่ายแบบมาสร้างเป็นพระประธานในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตรเช่นกัน

พระพุทธชินราชเป็นพระพุทธรูปหล่อด้วยสำริด ปางมารวิชัย ศิลปะสุโขทัยตอนปลาย หน้าตักกว้าง 5 ศอก 1 คืบ 5 นิ้ว สูง 7 ศอก หล่อในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ซึ่งได้สร้างพระพุทธชินราช พร้อมกับพระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา ฐานชุกชีปั๊มเป็นรูปบัวคว่ำบัวหงาย เดิมไม่ได้ลงรักปิดทอง ได้มีการปิดทองครั้งแรกในรัชสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ คราวเสด็จพระราชดำเนินมานมัสการพระพุทธชินราช เมื่อปี พ.ศ. 2146

พระพุทธชินราชเป็นพระพุทธรูปองค์ประธานของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามที่สุดในประเทศไทย เส้นรอบนอกพระวรกายอ่อนช้อย พระพักตร์ค่อนข้างกลม พระขนงโก่ง พระเกตุมาลาเป็นรูปเปลวเพลิง มีลักษณะพิเศษเรียกว่าทีฆงคุลี คือที่ปลายนิ้วพระหัตถ์ทั้งสี่นิ้วยาวเสมอกัน ซุ้มเรือนแก้วทำด้วยไม้แกะสลักสร้างในสมัยอยุธยา แกะสลักเป็นรูปมกร (ลำตัวคล้ายมังกรแต่มีงวงคล้ายช้าง) อยู่ตรงปลายซุ้ม และมีลำตัวเหรา (คล้ายจระเข้) อยู่ตรงกลางซุ้ม มีเทพอสุราปกป้องพระองค์อยู่สองตน คือ ท้าวเวสสุวรรณ และอาฬวกยักษ์

ในตำนานการสร้างพระพุทธชินราช กล่าวว่า พระพุทธชินราชสร้างในสมัยพระศรีธรรมไตรปิฎก ธาตุของพระพุทธเจ้า คือ ผม ได้สร้างขึ้นพร้อมกับพระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา โดยใช้ช่างจากเมืองศรีสัชนาลัย และเมืองหริภุญชัย ในการเททองปรากฏว่าหล่อได้สำเร็จเพียงสององค์ ส่วนพระพุทธชินราชทองแล่นไม่ตลอด ต้องทำพิมพ์หล่อใหม่ถึงสามครั้ง ครั้งสุดท้ายพระอินทร์ได้แปลงกายเป็นชีปะขาวมาช่วยเททองหล่อ เมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้นสองค่ำ เดือนหก ปีมะเส็ง จุลศักราช 717 จึงหล่อได้สำเร็จบริบูรณ์

ปัจจุบันพระพุทธชินสีห์และพระศรีศาสดาได้ถูกอัญเชิญไปประดิษฐานที่วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพฯ ทางวัดจึงได้หล่อองค์จำลองขึ้นแทน