ธุรกิจในเศรษฐกิจพอเพียง

กุลฉัตร ฉัตรกุล ณ อยุธยา ([email protected]) Chief Marketing Officer บริษัท มาร์เก็ตติ้งไดอ็อกไซด์ จำกัด

ถอดความตามปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียง จะเป็นไปในลักษณะประสานประโยชน์ซึ่งกันและกัน หรือ "ได้ประโยชน์ตน แต่ไม่เสียประโยชน์ท่าน" ดังพระราชดำรัสที่ว่า

"...ในเรื่อง เศรษฐกิจพอเพียง พอเพียงคืออะไร ไม่ใช่เพียงพอ คือว่า ไม่ได้หมายความว่า ให้ทำกำไรเล็กๆ น้อยๆ เท่านั้นเอง ทำกำไร ก็ทำ ถ้าเราทำกำไรได้ดี มันก็ดี แต่ว่าขอให้มันพอเพียง ถ้าท่านเอากำไรหน้าเลือดมากเกินไป มันไม่ใช่พอเพียง นักเศรษฐกิจเขาว่าพระเจ้าอยู่หัว นี่คิดอะไรแปลกๆ ก็แปลกสิ ขายไม่ให้ได้กำไร ซื้ออะไรไม่ขาดทุน เป็นเศรษฐกิจพอเพียง คือไม่ต้องหน้าเลือด แล้วไม่ใช่จะมีกำไรมากเกินไป หรือน้อยเกินไป ให้พอเพียง ไม่ใช่เรื่องของการค้าเท่านั้นเอง เป็นเรื่องของการ พอเหมาะพอดี..."

ปัญหาของภาคธุรกิจที่ต้องการน้อมนำปรัชญาของ เศรษฐกิจพอเพียง มาปฏิบัติในขณะนี้ คือ "การขาดทฤษฎีที่ได้รับการพิสูจน์" ทดสอบและยืนยันผลของการประยุกต์อย่างเป็นระบบและสามารถนำไปปฏิบัติซ้ำได้สำเร็จ เช่น ในภาคเกษตรกรรม ที่มีรูปแบบ "เกษตรทฤษฎีใหม่" ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงคิดค้นขึ้นและใช้พื้นที่ของ มูลนิธิชัยพัฒนาทดลองจนแน่พระทัยว่าประสบผลสำเร็จ ทำให้มีสถานภาพเป็นทฤษฎีที่ได้รับการพิสูจน์และทดสอบแล้ว การแปลง "ปรัชญา" เศรษฐกิจพอเพียง ให้เป็น "ทฤษฎี" ธุรกิจในแต่ละสาขา จึงเป็นความท้าทายอย่างยิ่ง

ธุรกิจก็เป็นภาคที่มีความสำคัญ เพราะไม่เพียงแต่ตัวเองที่สามารถเลือกว่าจะดำเนินธุรกิจตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงหรือไม่เท่านั้น แต่ธุรกิจยังมีความสามารถในการโน้มน้าวผู้บริโภคให้มีพฤติกรรมไปในทางที่พอเพียง หรือไม่พอเพียงได้อีกด้วย ด้วยเหตุที่การดำเนินธุรกิจต่างมี เป้าหมายในการแสวงหากำไรสูงสุด แนวคิดเรื่อง เศรษฐกิจพอเพียง มิได้ขัดกับหลักการแสวงหากำไรสูงสุดในธุรกิจ แต่ว่า เศรษฐกิจพอเพียง มุ่งคำนึงถึงกำไรสูงสุดในทางเศรษฐศาสตร์ (Economic Profit) มากกว่ากำไรสูงสุดในทางบัญชี (Accounting Profit) การดำเนินธุรกิจตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ไม่ได้หมายความว่า ธุรกิจจะต้องลดกำไรลงหรือต้องลดกำลังการผลิตลง จึงจะเรียกว่าพอเพียง ทุกธุรกิจยังสามารถแสวงหากำไรสูงสุดได้ และต้องยังคงมุ่งหมายให้ได้มาซึ่งประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงสุดในการผลิต เพื่อการพัฒนาก้าวหน้าขององค์กร

การสื่อสารเรื่อง เศรษฐกิจพอเพียง ในกลุ่มนักธุรกิจให้ได้ผลนั้น สิ่งสำคัญ คือผู้รับข่าวสารเองต้องมีความพร้อมน้อมรับในสองลักษณะ คือ 1) ธุรกิจนั้นอาจกำลังประสบกับวิกฤต หาทางออกไม่ได้ เศรษฐกิจพอเพียงจะช่วยตอบคำถาม หาทางออก และช่วยแก้ไขวิกฤตได้ ธุรกิจกลุ่มนี้จะรับข่าวสารได้รวดเร็ว เพราะต้องการแก้ไขสถานการณ์ที่เผชิญอยู่ให้ดีขึ้น เรียกได้ว่า เห็นทุกข์ก็เห็นธรรม 2) ธุรกิจที่กำลังเพลิดเพลินอยู่กับการค้าขาย ยังมีกำไร มีความสุขอยู่และไม่จำเป็นต้องขวนขวายแนวทางใหม่ๆ ทำให้รับข่าวสารได้ยาก นักธุรกิจกลุ่มนี้จะต้องชี้ให้เห็นว่าหากทำธุรกิจโดยประมาทเช่นนี้ต่อไป วันหนึ่งข้างหน้าอาจต้องเจอกับวิกฤต เนื่องจากขาดภูมิคุ้มกันทางธุรกิจที่ดีพอ

ปัญหาใหญ่ในการทำความเข้าใจปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในหมู่ นักธุรกิจ คือ การศึกษาทำความเข้าใจอย่างผิวเผิน แล้วด่วนตีความตามกรอบคิดและประสบการณ์ เช่น คิดว่า เศรษฐกิจพอเพียง คือการประหยัด ไม่เป็นหนี้ หรือ เศรษฐกิจพอเพียง คือ การที่อยู่อย่างสันโดษไม่ยุ่งกับใคร หรือเหมาะกับเกษตรกรมากกว่า ซึ่งเป็นการด่วนสรุปอย่างเข้าใจผิดทั้งหมด

การตีความที่เป็นอุปสรรคสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ นักธุรกิจส่วนใหญ่จะมีลักษณะที่เรียกว่า "น้ำเต็มแก้ว" มีความเชื่อมั่นในตัวเองสูง หากนักธุรกิจเหล่านี้เปิดใจกว้างเพื่อทำความเข้าใจกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอย่างแท้จริง ก็จะพบว่าเรื่องของเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้ขัดกับเรื่องของทุนนิยม ไม่ได้ขัดกับเรื่องของธุรกิจที่ต้องแสวงหากำไร ไม่ได้ห้ามเป็นหนี้ ข้อเท็จจริงเหล่านี้จะค้นพบได้ก็ต่อเมื่อเปิดใจเรียนรู้