โอกาสมาพร้อมกับความเสี่ยง

ภุมรัตน ทักษาดิพงศ์

ปัญหาการเมืองระหว่างประเทศที่เกี่ยวกับผลประโยชน์และความมั่นคงของชาติ ซึ่งรัฐบาลไทยต้องให้ความสนใจเป็นพิเศษในขณะนี้มี 4 เรื่องด้วยกัน บางเรื่องผู้นำไทยคงปวดหัวเพราะถูกดึงเข้าไปเกี่ยวข้องด้วย ทั้งที่ไม่ใช่เรื่องของเรา แต่ก็หนีไม่พ้นและจะปฏิเสธก็ไม่ได้ เพราะบางอย่างเป็นมติของสหประชาชาติที่ประเทศสมาชิกต้องปฏิบัติตาม ปัญหาทั้ง 4 ก็คือ

หนึ่ง ปัญหาเกาหลีเหนือ รัฐบาลเปียงยางทดลองจรวดนำวิถีระยะไกลติดต่อกันอย่างน้อย 6 ครั้งในรอบสองสามเดือนที่ผ่านมา ถือว่าเป็นการท้าทายต่อสันติภาพของโลก และเป็นภัยคุกคามต่อญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ แต่คนที่เดือดร้อนมากที่สุดดูจะเป็นสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นไม้เบื่อไม้เบากับผู้นำเกาหลีเหนือที่ถูกเด็กน้อยเช่น คิมจองอึน หยามหน้าซ้ำแล้วซ้ำอีก บุคคลสำคัญทั้งพลเรือนและทหารของสหรัฐที่เดินทางมาเยือนไทยบ่อยๆ มาร้องขอแกมกดดันให้ไทยเลิกติดต่อค้าขายกับเกาหลีเหนือ ทั้งที่ปัจจุบันการค้าระหว่างไทยกับเกาหลีเหนือมีน้อยมาก หากไทยไม่ทำตาม สหรัฐอาจใช้วิธีกดดันด้วยการลดการนำเข้าสินค้าจากไทย ส่วนมาตรการแซงก์ชั่นทางเศรษฐกิจล่าสุดที่สหประชาชาติมีมติมาและไทยต้องทำตามนั้น ไม่มีอะไรที่เกี่ยวกับไทยเพราะไทยไม่ได้เป็นผู้ส่งออกน้ำมันไปเกาหลีเหนือ ไทยไม่ได้ นำเข้าสิ่งทอจากเกาหลีเหนือ ไทยไม่ได้นำเข้าแรงงานจากเกาหลีเหนือ

เกาหลีเหนือเป็นประเด็นที่สหรัฐให้ความสำคัญในลำดับต้นๆ ทั้งที่เป็นเรื่องของตัวเองกับเกาหลีเหนือ แต่ชอบที่ข่มขู่ให้ประเทศอื่นรวมทั้งไทยไปยุ่งด้วยเสมอ ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ได้โทรศัพท์มาพูดคุยประเด็นนี้กับผู้นำของไทย และเมื่อผู้นำไทยไปเยือนสหรัฐ ทรัมป์ก็คงจะกดดันให้ไทยร่วมมือกับเขาในการกดดันเกาหลีเหนือ โดยใช้การข่มขู่ที่จะลดการนำเข้าสินค้าจากไทยเป็นเครื่องมือในการข่มขู่

สอง ปัญหาข้อพิพาทในทะเล จีนใต้ ที่ดูเหมือนว่าปัจจุบันจะลดความร้อนแรงลงไป ความจริงเป็นเรื่องระหว่างจีนกับสหรัฐโดยตรงที่ฝ่ายหลังยืนยัน สิทธิในการเดินเรือผ่านเส้นทางนี้ทั้งในยามสันติและยามสงคราม และยืนยันผลประโยชน์ของสหรัฐในภูมิภาค สหรัฐหนุนหลังให้ประเทศที่มีข้อพิพาทเรื่องหมู่เกาะสแปรตลีย์ และประเทศที่มีชายฝั่งติดกับทะเลจีนใต้ขัดแย้งกับจีนมากขึ้น แต่ดูเหมือนว่าไม่ค่อยได้ผลเพราะพันธมิตรใกล้ชิดยาวนาน เช่น ฟิลิปปินส์ ก็หันไปมีความสัมพันธ์อันดีกับจีนมากขึ้น จีนและอาเซียนต้องการแก้ปัญหาอย่างสงบ สันติบนผลประโยชน์ร่วมกัน เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับไทยโดยตรงเพราะไทยไม่ได้มีส่วนในกรณีพิพาทในทะเลจีนใต้

สาม ปัญหากลุ่มก่อการร้าย "ไอซิส" ในเอเชียตะวันออก เฉียงใต้ ซึ่งถือว่าเป็นภัยคุกคามใหม่ในภูมิภาค หลังจากที่กลุ่มก่อการร้ายไอซิส ซึ่งประกอบด้วยมุสลิมฟิลิปปินส์บนเกาะมินดาเนา โดยการสนับสนุนของไอซิสจากอินโดนีเซีย มาเลเซีย เยเมน และประเทศอื่นได้ยึดเมืองมาลาวี บัดนี้ สามเดือนแล้วที่กองทัพฟิลิปปินส์ยังไม่สามารถยึดเมืองคืนได้ รัฐบาลอินโดนีเซียแสดงความกังวลต่อชาวอินโดนีเซียที่ไปร่วมรบกับไอซิสในซีเรียเดินทางกลับประเทศ โดยเกรงว่า อินโดนีเซียไอซิสเหล่านี้จะก่อความรุนแรงขึ้น มาแทนกลุ่มอัลกออิดะห์และ เจ.ไอ.ที่หมดบทบาทลง ส่วนมาเลเซียนั้นได้กวาดล้างจับกุมชาวมาเลย์ไอซิสที่เดินทางกลับจากตะวันออกกลางได้อีกหลายสิบคน หลังจากที่ก่อนหน้านี้ได้จับกุมกลุ่มนิยมไอซิสในมาเลเซียไปแล้วประมาณสองร้อยคน ล่าสุด ทางการมาเลเซียอ้างว่าสามารถขัดขวางและจับกุมกลุ่มไอซิสที่วางแผนก่อวินาศกรรมการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ได้ แม้ว่ากลุ่มไอซิสยังไม่มีฐานปฏิบัติการในไทย เพียงแต่ใช้ไทยเป็นทางผ่านไปและกลับจากตะวันออกกลาง แต่ก็วางใจไม่ได้ และไม่มีหลักประกันว่า ไทยจะปลอดจากการแทรกแซงของ ไอซิสในเหตุความรุนแรงในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

สี่ ปัญหาการอพยพลี้ภัยของชาวมุสลิมโรฮีนจาในเมียนมา จากการกวาดล้างของทหารเมียนมา ทำให้ชาวมุสลิมโรฮีนจากว่าแสนคนซึ่งมีสภาพเหมือนคนไร้รัฐ ต้องอพยพหนีตายหอบลูกจูงหลานหนีไปอยู่บังกลาเทศ นับว่าเป็นภาพที่น่าเวทนาและไร้มนุษยธรรมที่สุดรองลงมาจากสงครามไอซิสในซีเรียและอิรัก จนผู้นำประเทศต่างๆ รวมทั้งพระสันตปาปา และองค์ดาไลลามะ ต้องเรียกร้องขอให้ยุติการประหัตประหารกัน สหประชาชาติเริ่มให้ความสนใจในปัญหานี้ สิ่งที่น่ากังวลคือ ปัญหาอาจขยายตัวเป็นสงครามระหว่างศาสนาได้ เพราะชาวโรฮีนจาบางกลุ่มได้รับการฝึกอบรมในการก่อการร้ายเพื่อต่อสู้กับทหารเมียนมา อีกทั้งกลุ่มไอซิสอาจฉวยโอกาสเข้ามาช่วยเหลือชาวโรฮีนจาเพื่อต่อสู้กับรัฐบาลชาวพุทธเมียนมา

นอกจากจะมีไอซิสในฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย มาเลเซีย แล้ว ต่อไปอาจมีไอซิสในเมียนมา ซึ่งคงทำให้ไทยไม่สบายใจนัก ผลกระทบเฉพาะหน้าต่อไทย คือ การอพยพของชาวโรฮีนจาทางทะเลมายังมาเลเซีย ที่ประกาศรับชาวมุสลิมโรฮีนจาไว้พักพิงเป็นการชั่วคราวก่อนหลังจากที่ได้รับไว้แล้วหนึ่งแสนคน และชาวโรฮีนจากำลังทยอยมาอีกไม่น้อยกว่าแสนคน ก่อนที่มีประเทศที่สาม เช่น ซาอุดิอาระเบียรับต่อไป องค์การระหว่างประเทศอาจเรียกร้องให้ไทยรับชาวโรฮีนจาส่วนหนึ่งไว้เป็นผู้อพยพบนพื้นฐานมนุษยธรรม หากไทยผลักดันมนุษย์เรือโรฮีนจาออกไป ไทยอาจถูกประณามว่าไร้มนุษยธรรม นอกจากนั้นต้องระวังขบวนการค้ามนุษย์ชาวโรฮีนจาซึ่งเคยเกิดมาแล้วจนทำให้ไทยเสียชื่อ

สำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติที่กรุงเทพฯ (UNHCR) นี่ละตัวดีนัก เพราะชอบออกบัตร "บุคคลในความห่วงใย" หรือ Person of Concern (POC) ให้กับคนต่างด้าวผิวดำ ผิวเหลือง จนเดินเต็มกรุงเทพฯ ไปหมด ต่อไปอาจมีชาวโรฮีนจาถือบัตรพีโอซี เพิ่มเข้ามาอีกก็ได้ ส่วนคนไทยบางคนที่ทำผิดมาตรา 112 ในไทย หน่วยงานนี้ก็ช่วยเหลือส่งออกไปอยู่ต่างประเทศอย่างสบาย

ในขณะที่มีข้อห่วงกังวล ประเทศไทยยังมีโอกาสอีกมากรออยู่ โดยเฉพาะนโยบาย One Belt, One Road ของจีนที่ครอบคลุมสองมหาสมุทร 60 กว่าประเทศ นอกเหนือจากเส้นทางสายไหมทางบก โดยเฉพาะทางรถไฟเฉิงตูถึงลอนดอน ซึ่งเป็นแถบเศรษฐกิจพาดผ่านเอเชียกลาง รัสเซีย ยุโรปจนถึงลอนดอนแล้ว ยังมีเส้นทางสายไหมทางทะเล ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการขยายผลประโยชน์ระหว่างจีนกับชาติต่างๆ รวมทั้งอาเซียน โดยเฉพาะการลงทุนของจีนในประเทศตามแนวเส้นทางนี้ ซึ่งรวมถึงไทยอยู่ด้วย ผ่าน "กองทุนเส้นทางสายไหม" และ "ธนาคารเพื่อการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานแห่งเอเชีย" (เอ.ไอ.ไอ.บี) ซึ่งประเทศที่อยู่บนเส้นทางนี้มีโอกาสที่จะได้รับความช่วยเหลือโดยเป็นผลประโยชน์ร่วมกัน

ในด้านความมั่นคงของชาตินั้น เมื่อมีความเสี่ยง ก็ย่อมมีโอกาสด้วยเสมอ เราเชื่อว่า รัฐบาลชุดนี้สามารถดำเนินกุศโลบายด้านการต่างประเทศด้วยความชาญฉลาดดังเช่นที่ผ่านมาให้ประเทศสามารถผ่านพ้นและก้าวข้ามอุปสรรคต่างๆ ไปได้ n