พิธีสารมาดริด (1)

พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

เป็นที่ทราบกันทั่วไปแล้วว่า ประเทศไทยได้เข้าเป็นสมาชิกพิธีสารมาดริด (Madrid Protocol) แล้วและจะมีผลในทางปฏิบัติต้นเดือน พ.ย.นี้ เลยเห็นว่าน่าจะเขียนเรื่องนี้ให้ได้ทราบกันโดยทั่วไป สำหรับผู้ที่ยังงงชีวิตอยู่ว่า ประเทศไทยไปยุ่งอะไรกับเมืองมาดริดของสเปน หรือจะไปซื้อทีมฟุตบอลอะไรอีกแล้ว

ที่จริงพิธีสารมาดริดนี้ เริ่มมาจากความตกลงมาดริดซึ่งเกิดขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1892 มีชื่อยาวๆ ว่า "The Madrid Agreement Concerning the International Registration of Marks" หรือ Madrid Agreement ก่อตั้งโดยประเทศในยุโรปไม่กี่ประเทศ ได้แก่ เบลเยียม ฝรั่งเศส อิตาลี เนเธอร์แลนด์ โปรตุเกส สเปน และสวิตเซอร์แลนด์ เนื่องจากประเทศในยุโรปมีความใกล้ชิดติดกัน มีการค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้า และบริการข้ามพรมแดนกัน เมื่อประชากรและเศรษฐกิจขยายตัว การค้าและบริการก็ขยายตัวตามไปด้วย ทำให้การควบคุมมาตรฐานสินค้าและบริการ และการสร้างความแตกต่างบนความหลากหลายของสินค้าและบริการโดยอาศัยระบบเครื่องหมายการค้าเริ่มประสบปัญหา เนื่องจากความหลากหลายของระบบการจดทะเบียนและการคุ้มครองเครื่องหมายการค้า ทำให้ไม่มีความเป็นเอกภาพ หลังจากเกิดความตกลงมาดริดในปี ค.ศ. 1892 แล้ว ได้มีการปรับปรุงให้ละเอียดและครอบคลุมกิจกรรมต่างๆ มากขึ้นหลายครั้ง ทำให้มีประเทศที่สนใจเข้าเป็นสมาชิกถึง 57 ประเทศ

อย่างไรก็ตาม ยังมีอีกหลายประเทศที่มีการค้าระหว่างประเทศมูลค่าสูง ไม่เข้าเป็นภาคีความตกลง ดังกล่าว เช่น สหรัฐ ญี่ปุ่น อังกฤษ และประเทศในภูมิภาคอื่น เนื่องจากความตกลงนี้ยังมีข้อบกพร่อง เช่น มีความไม่ชัดเจนระหว่างองค์กรกลางหรือสำนักระหว่างประเทศที่ทำหน้าที่จดทะเบียน กับสำนักงานจดทะเบียนต้นทาง (คือในประเทศสมาชิกแต่ละประเทศ) จึงได้จัดทำพีธีสารมาดริดขึ้น เพื่อให้มีความชัดเจนในเรื่องของระบบการจดทะเบียนเครื่องหมายสากล และแก้ปัญหาที่ผู้เขียนได้ยกตัวอย่างข้างต้น ตลอดจนให้ความยืดหยุ่นกับประเทศต้นทางและสำนักงานเครื่องหมายปลายทางมากขึ้น โดยพิธีสารนี้มีชื่อเต็มๆ ว่า Protocol Relating to Madrid Agreement Concerning the International Registration of Marks) และเรียกกันสั้นๆ ว่า Madrid Protocol ได้รับการรับรอง ณ กรุงมาดริด ประเทศสเปน เมื่อปี ค.ศ. 1989 หรือปี 2532 ปัจจุบันพิธีสารมาดริดมีภาคีสมาชิก 99 ภาคี (รวมประเทศไทยด้วย) ครอบคลุม 115 ประเทศ ที่ทำการค้าที่สำคัญของโลก

ระบบการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศภายใต้พิธีสารมาดริด (ระบบมาดริด) เป็นระบบซึ่งอำนวยความสะดวกในการกระจายคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าไปยังประเทศต่างๆ ที่เป็นภาคีพิธีสารมาดริด ผู้ขอจดทะเบียนสามารถยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าไปยังประเทศที่เป็นภาคีพิธีสารมาดริด ได้ด้วยคำขอจดทะเบียนเพียง 1 ฉบับ จ่ายค่าธรรมเนียมและค่าดำเนินการเพียงครั้งเดียวโดยเงินสกุลเดียว ซึ่งระบบมาดริดนี้จะช่วยกระจายคำขอจดทะเบียนไปยังประเทศที่ผู้ขอจดทะเบียนเลือกโดยไม่จำเป็นต้องตั้งตัวแทนเครื่องหมายการค้าตามไปจดในประเทศที่เลือกอีก

ทั้งนี้ ระบบมาดริด เป็นเพียงทางเลือกนอกเหนือจากระบบการจดทะเบียนภายในประเทศ ผู้ขอจดทะเบียนยังคงสามารถเลือกได้ว่าจะยื่นคำขอจดทะเบียนผ่านระบบมาดริด หรือจะยื่นคำขอจดทะเบียนตามระบบการจดทะเบียนภายในประเทศของ ประเทศนั้นๆ ได้เช่นเดิม เพียงแต่หากผู้ขอจดทะเบียนเลือกที่จะจดทะเบียนภายในประเทศ ผู้ขอจดทะเบียนก็ต้องดำเนินการยื่นคำขอจดทะเบียนตามที่กฎหมายภายในประเทศนั้นๆ บัญญัติไว้

ภาพข้างต้นผู้เขียนได้รับความเอื้อเฟื้อจากกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าทำให้เข้าใจได้ชัดเจนถึงความแตกต่าง ระหว่างการจดทะเบียนเองในประเทศต้นทาง แล้วไปตระเวนจดเองอีกในประเทศที่คิดว่าจะไปทำตลาด กับการจดผ่านระบบมาดริด

สำหรับที่เห็นคำว่า WIPO ปรากฏในภาพข้างบนทางขวามือนั้น เข้ามาเกี่ยวข้องกับพิธีสารมาดริด คือการมีสำนักงานระหว่างประเทศในเรื่องของการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าและบริการสากล ตั้งอยู่ที่ WIPO (World Intellectual Property Organization) เรียกว่าเป็น International Bureau of WIPO หรือ IB รับผิดชอบการจัดการรับ-ตรวจสอบเบื้องต้น-ส่งเอกสาร คำขอ ให้กับสำนักงานเครื่องหมายการค้าของประเทศภาคีที่ได้รับการระบุไว้ในคำขอจดทะเบียน และยังเป็นหน่วยงานที่ประสานงานในการบริการจัดการเครื่องหมายการค้าและบริการที่ได้รับการจดทะเบียน ภายใต้ระบบมาดริด (Madrid System)แล้วเช่นการเปลี่ยนที่อยู่ หรือการเปลี่ยนแปลงข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ในการตรวจสอบเบื้องต้นนี้ สำนักงานระหว่างประเทศ (IB) จะขึ้นทะเบียน ผู้ยื่นขอลงในทะเบียนเครื่องหมายสากล (International Register) และลงประกาศโฆษณาในประกาศขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (Gazette) เพื่อให้ทราบเป็นการทั่วไปว่ามีการยื่นขอเครื่องหมายดังกล่าว ภายใต้ระบบมาดริด n