ความรับผิดกรรมการบริษัท ผลกระทบของกฎหมายใหม่ (จบ)

โดย...วิโรจน์ พูนสุวรรณ ที่ปรึกษากฎหมาย [email protected]

ความรับผิดทางอาญาของกรรมการและผู้บริหารบริษัทมหาชนจำกัด ตามกฎหมายใหม่นี้ระบุไว้นอกเหนือไปจากความรับผิดทางอาญาใน พ.ร.บ.หลักทรัพย์ กรรมการบริษัทมหาชนจำกัด จึงมีความเสี่ยงทางกฎหมายถึงสองชั้นด้วยกัน มากกว่ากรรมการในบริษัทเอกชนอยู่มากทีเดียว

ถ้าไม่นับกฎหมายครอบจักรวาลอย่างประมวลรัษฎากร หรือ พ.ร.บ.การบัญชี ก็พอจะพูดให้บริษัทมหาชนจำกัดสบายใจได้ว่า ไม่ใช่ทุกบริษัทที่จะมีความเสี่ยงสองชั้นเช่นนี้ แต่เฉพาะบริษัทที่ธุรกิจของตนถูกควบคุมโดยกฎหมายฉบับใดฉบับหนึ่งใน 76 ฉบับเท่านั้น จะดูว่าบริษัทท่านมีความเสี่ยงมากน้อยแค่ไหน ก็ต้องไล่ดูรายชื่อของกฎหมายทั้ง 76 ฉบับ แล้ววิเคราะห์ว่ากฎหมายใดใช้บังคับกับธุรกิจของท่าน

โดยคร่าวๆ ถ้าท่านเป็นบริษัทมหาชนจำกัด และบริษัทท่านประกอบธุรกิจอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ ก็อาจถือได้ว่าบริษัทท่านมีความเสี่ยงทางกฎหมายค่อนข้างสูง : ธนาคาร บริษัทประกันชีวิต บริษัทประกันวินาศภัย บริษัทโทรคมนาคม บริษัทพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ บริษัทก่อสร้าง บริษัทน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ และบริษัทผลิตไฟฟ้า บริษัทรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน บริษัทค้าปลีกและค้าส่ง บริษัทที่ปรึกษาทางวิศวกรรม

บริษัทสถาปนิก บริษัทบัญชี บริษัทเดินเรือ สายการบิน สถานบริการ บริษัทที่มีการว่าจ้างพนักงานและผู้บริหารชาวต่างประเทศ บริษัทที่ทำการผลิต บริษัทไอที บริษัทอี-คอมเมิร์ซ บริษัทเทคโนโลยีทางการเงิน บริษัทอินเทอร์เน็ต บริษัทสิ่งพิมพ์ บริษัทผลิตน้ำตาล บริษัทบริหารเงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ มหาวิทยาลัยเอกชน และบริษัทผลิตเครื่องมือทางการแพทย์ (บริษัทขายตรงก็อยู่ในกลุ่มนี้ แม้ว่าจะไม่รวมอยู่ในกฎหมาย 76 ฉบับ)

วิธีลดความเสี่ยงก็พอมีอยู่บ้าง อาจเริ่มต้นด้วยการที่ท่านจัดรวบรวมกฎระเบียบตามกฎหมายต่างๆ ที่ใช้กับบริษัทไว้ให้เป็นหมวดหมู่ อยู่ในที่เดียวกัน ง่ายต่อการตรวจสอบ แทนที่จะปล่อยให้อยู่กระจัดกระจายอย่างในปัจจุบัน ท่านอาจจัดให้มีการทบทวนนโยบายของบริษัทดูว่าที่ผ่านมามีโครงการอะไรบ้างที่บริษัทจัดทำขึ้นเพื่อให้พนักงานปฏิบัติตามกฎหมาย หรือเป็นการปรับปรุงการจัดทำและจัดเก็บเอกสารต่างๆ ความพยายามเหล่านี้ทำให้บริษัทมีภาระในเรื่องเอกสารมากขึ้น และดูเหมือนย่ำอยู่กับที่จมปลักอยู่กับเรื่องกฎหมายที่น่าเบื่อ ซึ่งไม่เกี่ยวข้องโดยตรงกับวัตถุประสงค์ทำกำไรของบริษัท เป็นการเสียเวลาทำมาหากินว่าอย่างนั้นเถิด

แต่จะทำอย่างไรได้ เมื่อท่านตัดสินใจนำหลักทรัพย์เข้าจดทะเบียนกับตลาดหลักทรัพย์ เรื่องกำหนดกฎเกณฑ์และกฎระเบียบเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญเพื่อประโยชน์ของสาธารณชน ที่ไหนในโลกก็เป็นแบบนี้ เป็นพัฒนาการใหม่ของบริษัทจดทะเบียนในประเทศที่เจริญแล้ว ในบางครั้งหากมีประเด็นเรื่องการปฏิบัติตามกฎหมายที่สำคัญ ประธานต้องบรรจุไว้ในวาระการประชุมของคณะกรรมการด้วยซ้ำ และจดแจ้งแสดงรายละเอียดไว้ในรายงานการประชุม

การฝึกอบรมพนักงานก็ช่วยได้ แต่ที่สำคัญที่สุดคือการจัดทำและจัดระเบียบการจัดเก็บเอกสาร ซึ่งอาจกลายมาเป็นพยานหลักฐานทางกฎหมายได้ในอนาคต ยกตัวอย่างเช่น ตามกฎแบงก์ชาติอนุญาตให้ธนาคารเก็บเอกสารไว้ได้ 3 ปี แต่ในเมื่อท่านมีความเสี่ยงเพิ่มมากขึ้นตามกฎหมายใหม่ ท่านอาจต้องเก็บเอกสารไว้นานถึง 10 ปี ตามอายุความส่วนใหญ่ของการฝ่าฝืนกฎหมาย

มองโลกในแง่ดี การที่ตลาดหลักทรัพย์ ก.ล.ต. และองค์กรที่เกี่ยวข้องอื่นๆ ได้ร่วมกันออกหลักการกำกับดูแลกิจการที่ดีฉบับใหม่เมื่อเดือน มี.ค. 2560 ที่ผ่านมา ก็ทำให้การรวบรวมกฎระเบียบที่ท่านต้องทำตามง่ายขึ้นมาอีกขั้นหนึ่ง  แต่หลักการนี้เป็นหลักการเกี่ยวกับกฎหมายหลักทรัพย์เป็นส่วนใหญ่ ไม่ได้ครอบคลุมถึงกฎหมายอื่น

ท่านอาจต้องออกประมวลจริยธรรมของบริษัทให้กรรมการ ผู้บริหาร และพนักงานปฏิบัติตามกฎหมายอื่นๆ โดยทั่วไปด้วย เพื่อป้องกันไม่ให้ใครออกนอกลู่นอกทางไปกระทำความผิดกฎหมายเข้า และประมวลจริยธรรมนี้ควรรวมกฎเรื่องการต่อต้านคอร์รัปชั่น และการต่อต้านการค้าผูกขาดเข้าไปด้วย ซึ่งกฎหมายสองเรื่องนี้นับวันจะทวีความเข้มข้นในการบังคับใช้มากขึ้นทุกทีทั้งในต่างประเทศและในบ้านเราเอง