พุทธศาสนาความต่างในความเหมือน

โดย...กริช อึ๊งวิฑูรสถิตย์

ความตอนที่แล้ว ผมได้เล่าถึงศาสนาพุทธในเมียนมา จากประสบการณ์ที่ได้พบเห็นมาให้ท่านอ่านกันแล้ว จะเห็นได้ว่าในความเหมือนกันระหว่างการนับถือศาสนาพุทธนิกายหินยานของเราทั้งสองประเทศ แต่ก็มีความแตกต่างกันอยู่ในเนื้อของพิธีกรรมทางศาสนาพอสมควรทีเดียวครับ

ประเทศเมียนมานั้นมีศาสนาค่อนข้างจะเยอะ นอกจากศาสนาพุทธที่เป็นหลักแล้ว ยังมีศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลามหลายนิกาย ศาสนาฮินดู ศาสนาซิกข์ ฯลฯ แต่ละศาสนาเขาอยู่รวมกันได้ดีในกรุงย่างกุ้ง จะมีแต่ในต่างรัฐเท่านั้นที่มีปัญหา เช่น ที่รัฐยะไข่ ซึ่งด้วยความเป็นจริงแล้ว อาจจะไม่ใช่ชาวพุทธสู้รบกับอิสลามอย่างที่เราเข้าใจกัน หากแต่เป็นเรื่องของชนชาวโรฮีนจาที่มีปัญหาของเรื่องสัญชาติได้ออกมาเรียกร้อง และถูกรัฐบาลส่งกำลังเข้าปราบปราม

หรือลึกๆ อาจจะมีเรื่องอื่นๆ ที่มาสอดแทรกที่เราคาดเดาไม่ได้ก็ได้ครับ ณ ที่นี้เราคงมิบังอาจไปก้าวล่วงใดๆ ได้ครับ แต่เผอิญว่าชาวโรฮีนจาเหล่านั้นเป็นกลุ่มชนอพยพมาจากบังกลาเทศมานมนานแล้ว และเขาเหล่านั้นเป็นชนชาติที่นับถือศาสนาอิสลามมาก่อน เลยมองดูเหมือนเป็นอย่างนั้นไป แต่ที่เมืองอื่นๆ นั้นก็มีชาวเมียนมาอิสลาม และชาวจีนอิสลามอยู่เยอะ เขาไม่ได้มีปัญหาเรื่องการเรียกร้องต่างๆ จึงไม่ได้มีปัญหาใดๆ เลย

ในส่วนของศาสนาพุทธเอง ก็ยังแบ่งออกเป็นพุทธแบบเมียนมา และพุทธแบบไต หรือไทยใหญ่ในรัฐฉาน พุทธศาสนาแบบมอญ ชาวมอญก็จะมีความเชื่อว่าพุทธศาสนาเริ่มต้นที่ชนชาติมอญเป็นผู้อัญเชิญเข้ามาที่เมียนมาก่อน สังเกตได้ว่าพระธาตุต่างๆ ก็จะเป็นพระธาตุทรงมอญ หากท่านอยากรู้ว่ารูปทรงเป็นอย่างไร ให้ดูที่เจดีย์ชเวดากอง หรือเจดีย์วัดดอยสุเทพฯ ในเชียงใหม่ นั่นคือเจดีย์ทรงมอญ ซึ่งความวิจิตรพิสดารจะงดงามตระการตามากๆ  พระไตรปิฎกก็เช่นกัน ชาวมอญเชื่อว่าภาษาที่ใช้บันทึกในพระไตรปิฎกยุคแรกๆ ในเมียนมา เขียนด้วยภาษามอญ แต่มาแก้ไขภายหลังให้เป็นภาษาเมียนมา

การสวดมนต์หรือพิธีกรรมทางศาสนา ก็จะแตกต่างกันออกไป พุทธแบบเมียนมานั้น บทสวดเขาจะสวดออกมาคล้ายๆ กับบทกลอนเพราะดีครับ แม้จะเป็นบทบาลีเหมือนกัน แต่การออกเสียงก็จะแตกต่างกัน เช่น นะโมตะสะ แต่ชาวเมียนมาจะออกเสียงเป็น นะโมตรัสต๊า เป็นต้น ส่วนบทสวดของภาษาไต หรือไทยใหญ่ จะคล้ายๆ กับบทสวดของพระชาวไทยในภาคเหนือเรามาก ธรรมของชาวไตหรือไทยใหญ่ ผมฟังแล้วจะคล้ายคลึงกับพระทางภาคเหนือเรามากๆ เลยครับ ผมเคยไปร่วมงานพิธีเปิดห้างสรรพสินค้าแจ่มฟ้าพลาซ่าที่ลำพูน ฟังพระท่านสวดมนต์ บทสวดเกือบเจ็ดแปดสิบเปอร์เซ็นต์เหมือนพระไตหรือไทยใหญ่เลยครับ สันนิษฐานว่าเป็นเพราะที่ลำพูนมีชาวไทยยอง และไทยลื้ออยู่เยอะ จึงได้รับอิทธิพลจากภาษาไตมาครับ

ส่วนการไหว้ เราจะเห็นชาวเมียนมา ผู้ชายนั่งไหว้พระแบบแปลกๆ มากเพราะต้องนั่งแบบยองๆ ไม่ได้เอาเข่าลงพื้นเหมือนของไทยเรา เขาจะนั่งยองๆ เวลากราบก็จะดูเก้ๆ กังๆ น่าดูครับ เห็นแล้วก็แปลกตาไปอีกแบบ ส่วนผู้หญิงการนั่งไหว้ เขาจะนั่งพับเพียบ กราบก็จะไม่เหมือนคนไทยกราบ เขาจะพนมมือแล้วจรดปลายนิ้วโป้งไปที่หน้าผาก ดูไปก็น่ารักดีครับ

จึงพูดได้เต็มปากว่า “ในความเหมือนก็มีความต่าง” อยู่ครับ