‘เที่ยวละไม’

คนรุ่นเก่าๆ ประมาณปี’80 คงคุ้นเคยกับเสียงเพลง “เที่ยวละไม” ของวง “เฉลียง” ซึ่งก็ทำให้ผมทราบได้ว่า หมายถึง “เกาะสมุย” นี่เองเพราะหาดละไมอันมีชื่อเสียงเป็นของที่ตั้ง “หินตา หินยาย” อันโด่งดังของประเทศไทย ทริปนี้ผมเก็บข้อมูลที่มาท่องเที่ยวเพื่อความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมจริงๆ เพราะนักท่องเที่ยวมามากมายเหลือเกิน หากไม่ช่วยกันดูแลเอาใจใส่สภาพแวดล้อมเดาไม่ออกเลยว่า สมุย พะงัน หมู่เกาะอ่างทอง เกาะเต่า และเกาะนางยวนจะมีสภาพเป็นอย่างไร

การเดินทางไปสมุยของผมนั้น ตั้งใจเดินทางทางเครื่องบินไปลงสุราษฎร์ธานี และนั่งรถทัวร์ไปท่าเรือดอนสัก 1 ชม. เพื่อลงเรือต่อไปยังเกาะสมุยอีก 1 ชม. รวมเป็นการเดินทางครบทุกยานพาหนะ ตั้งแต่เครื่องบิน รถทัวร์และเรือ พอมาถึงก็ได้เข้าที่พักสมใจ แต่สิ่งที่ประหลาดใจในเกาะซึ่งเป็นเสน่ห์ของการท่องเที่ยวประเทศไทย มีป้ายรณรงค์ “เกาะขยะ” หมายความว่าถ้าชาวสมุยเพิกเฉยต่อการทิ้ง อีกไม่นานเกาะสมุยที่เราคุ้นตาคงเป็นก้อนขยะลอยได้อยู่บนน้ำอย่างแน่นอน มันสะท้อนให้เห็นถึงความไม่ปกติของจิตใจมนุษย์ในการเลือกที่จะทิ้งจะขว้างตามใจตัวเอง หรืออาจเป็นเพราะทำตามอย่างกันจึงเห็นว่าไม่ใช่เรื่องผิดปกติแต่อย่างใด

ด้วยภูมิประเทศที่เป็นเกาะล้อมรอบด้วยทะเล มีสิ่งปลูกสร้างและแหล่งบันเทิงรวมทั้งความเจริญเหลือคณานับ อีกทั้งนักท่องเที่ยวก็ต้องการจะมาเที่ยวเป็นจำนวนมากต่อปี ขยะที่กองอยู่จำนวนกว่า 2.5 แสนตัน ยังไม่สามารถกำจัดได้ อีกทั้งมีขยะเพิ่มขึ้นอีกวันละ 168 ตัน เตาเผาขยะที่มีอยู่ก็ไม่สามารถดำเนินการได้ เนื่องจากเสียและหมดสภาพ ประกอบกับบริษัทเอกชนก็ยังไม่สามารถจัดการกับขยะได้ตามสัญญา พื้นที่บ่อฝังกลบแหล่งสุดท้ายที่กำลังจะสร้างขึ้นในพื้นที่ 4 ไร่ ก็สามารถรับขยะได้ภายในระยะ 6 เดือน สูงสุดไม่เกิน 1 ปี และยอมรับว่ามีน้ำเสียจากบ่อขยะบางแห่งไหลลงสู่เบื้องล่าง ถ้าหากนักท่องเที่ยวนำสิ่งของขึ้นมาบนเกาะ แล้วไม่มีหนทางนำมันกลับไปจะต้องทิ้งมันเสียบนเกาะ ซึ่งนับวันก็ยิ่งเพิ่มพูนเสียจนยากต่อการกำจัด เหตุเพราะมนุษย์เห็นว่าเป็นภาระจัดการของเจ้าหน้าที่บ้านเมือง ปัญหาขยะที่เกิดขึ้นแก่ประชาชนที่ใช้ชีวิตอยู่ในเกาะแห่งนี้เพียงเพราะต้องการต้อนรับนักท่องเที่ยวแต่เพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ทำได้อย่างเป็นประจักษ์ก็คือ การเปิดวาระขยะบนเกาะสมุยอย่างเป็นเรื่องเป็นราว นำโดยผู้ว่าราชการจังหวัดและนายกเทศมนตรี เพื่อให้ประชาชนตระหนักว่า ขยะที่อยู่ในมือของนักท่องเที่ยวนั้นเป็นเรื่องสำคัญของเกาะ ต้องหาที่ให้ทุกคนทิ้งอย่างเหมาะสม ไม่ทิ้งขว้างอย่างไร้ความรับผิดชอบ สิ่งสำคัญคือการแสดงความเป็นเจ้าของท้องถิ่นที่จะไม่ปล่อยปละละเลยให้นักท่องเที่ยวมาทิ้งขว้างกันตามอำเภอใจ เหมือนกับที่ผมเดินทางไปเกาะนางยวน ซึ่งเป็นเกาะเล็กๆ แต่มีนักท่องเที่ยวมาจากทั่วสารทิศ ไกด์ทุกคนพูดเป็นเสียงกันว่า “ห้ามนำขวดน้ำพลาสติกขึ้นเกาะเด็ดขาด” ซึ่งเป็นความภาคภูมิใจในฐานะนักท่องเที่ยวชาวไทยที่เห็นความร่วมมือร่วมใจกันปกป้องรักษาเกาะ ซึ่งเป็นแหล่งทำมาหากินของทุกคนให้สะอาดเรียบร้อย เพราะการช่วยเหลือดูแลสิ่งแวดล้อมเป็นหน้าที่ของทุกๆ คนและควรจะดำเนินการทำทุกๆ แหล่งท่องเที่ยวในประเทศไทย ในทุกๆ สื่อการโฆษณา

อีกหลายวิธีซึ่งผ่านกระบวนการศึกษาและวิจัย คือ 1) การผลิตพลังงานไฟฟ้าจากขยะชุมชน (Waste-to-Energy) ซึ่งนอกจากจะได้พลังงานไฟฟ้าใช้ภายในชุมชนแล้ว ยังสามารถเชื่อมต่อเข้าสายส่ง ขายพลังงานไฟฟ้าให้การไฟฟ้าภูมิภาคสร้างรายได้ให้กับชุมชน 2) ขยะชุมชนซึ่งส่วนใหญ่ประกอบด้วยขยะอินทรีย์ซึ่งเหมาะแก่การผลิตก๊าซชีวภาพ 3) ขยะอินทรีย์บางประเภทสามารถสร้างโรงงานผลิตปุ๋ยได้ 4) สุดท้ายรณรงค์ให้ผู้คนแยกขยะ การคัดแยก จะช่วยลดมูลฝอยได้ประมาณ 15-20% และหากยังมีมูลฝอยเหลือที่ต้องกําจัดโดยวิธีอื่น สามารถนําของเสียทิ้งแล้วกลับมาใช้ได้เพื่อเพิ่มมูลค่าของมูลฝอย นับเป็นการรักษาทรัพยากรธรรมชาติและประหยัดพลังงานของโลกอีกด้วย การรณรงค์และร่วมมือกันก็จะนำมาซึ่งความเป็นระเบียบเรียบร้อยของเกาะสมุยให้สง่างามคู่การท่องเที่ยวไปอย่างยั่งยืน