ตู้ขายอัตโนมัติ

ญี่ปุ่นมีจำนวนตู้ขายสินค้าอัตโนมัติ (Vending Machine) ต่อประชากรมากที่สุดในโลก และเป็นประเทศที่ใช้การขายผ่านระบบตู้ขายสินค้าอัตโนมัติที่ประสบความสำเร็จมาก

หากเดินไปในญี่ปุ่นย่านในเมืองประมาณ 10 นาที จะต้องเจอเจ้าตู้ขายของอัตโนมัติยืนรออยู่

สินค้าที่ขายผ่านตู้ขายของอัตโนมัติมากที่สุด คือ เครื่องดื่มชนิดขวดและกระป๋อง เช่น น้ำอัดลม กาแฟ เครื่องดื่มบำรุงกำลัง เบียร์ บุหรี่ ของเล่น ของสะสม ฯลฯ

คู่แข่งตัวจริงของตู้ขายของอัตโนมัติ คือ Convenience Store (C-Store) ซึ่งเปิด 24 ชั่วโมง

สินค้าที่ตู้ขายของอัตโนมัติราคาแพงกว่าที่  C-Store อาจจะกระป๋องหรือขวดละ 50-100 เยน แต่คนยอมซื้อของที่ตู้ขายของอัตโนมัติในเงื่อนไข 2 อย่างคือ “พื้นที่และเวลา” ที่ “ใช่” 

ส่วนอีกอย่างที่เป็นแรงเหนี่ยวให้เกิดการซื้ออยู่ลึกๆ คือ คนญี่ปุ่นได้มี “นิสัย” ที่ผูกพันกับตู้ขายของอัตโนมัติ หรืออาจเป็นเนื้อหาทางวัฒนธรรมไปแล้ว

ตู้ขายของอัตโนมัติที่วางอยู่ทั่วไปในญี่ปุ่นเป็นของบริษัทที่มีธุรกิจวางตู้ขายในที่ต่างๆ ซึ่งอาจมีตู้ขายอยู่ในเครือข่ายในแต่ละเขตนับพันตู้

ผู้ประกอบการต้องเสียค่าใช้จ่ายในการเช่าพื้นที่วางตู้ ค่าไฟฟ้า ค่าจ้างพนักงานบริการเติมสินค้าและเก็บเงิน ซึ่งเราจะเห็นพนักงานบริการใช้รถกระบะคันเล็กๆ นำสินค้ามาเติมที่ตู้สินค้าเป็นเวลาๆ ในทุกๆ วัน

ญี่ปุ่นมีวิถีชีวิตสัมพันธ์ระหว่างคนกับตู้ขายสินค้าอัตโนมัติที่กลมกลืนอย่างมาก 

ตู้ขายของอัตโนมัติอยู่กับชีวิตคนญี่ปุ่นมานานกว่า 30 ปี คนส่วนหนึ่งเติบโตและเห็นมันมาตั้งแต่เกิด ณ วันนี้มันกลายเป็นวัฒนธรรมไปแล้วเหมือนที่ว่า

ตู้ขายของอัตโนมัติในญี่ปุ่นเติบโตมาอย่างต่อเนื่อง นับเป็นความสำเร็จทางการตลาดของธุรกิจตู้ขายของอัตโนมัติอย่างมาก

คนญี่ปุ่นส่วนหนึ่งในทุกวันนี้จะต้องหยอดเงินซื้อเครื่องดื่มชนิดที่ตนชอบที่ตู้ขายของอัตโนมัติไหนสักแห่งประจำ หากวันไหนเดินผ่านไปโดยไม่ได้หยอดเงินซื้อของที่ตู้นั้นแล้ว ดูเหมือนว่าชีวิตจะทำอะไรผิดไปสักอย่าง

ที่ประเทศอื่นๆ ก็มีตู้ขายของอัตโนมัติเหมือนกับญี่ปุ่น แต่ก็ไม่ได้วางทั่วไปมากมายเหมือนกับที่ญี่ปุ่น เพราะปัญหาเรื่องการทุบหรืองัดแงะตู้ แต่ในญี่ปุ่นเลิกกังวลเรื่องนี้ไปได้เลย

ในญี่ปุ่นนั้นเทคนิคในการหาตำแหน่งตู้ขายอัตโนมัติเป็นเรื่องที่แยบยล ซึ่งก็มักจะวางตู้ขายอยู่ตามริมทางผ่านที่คนต้องมาคอแห้ง หรือมาหยุดใช้เวลาอยู่ตรงนั้น เช่น  ตามสถานีรถไฟ คิวแท็กซี่ ป้ายรถบัส ที่จอดรถจักรยาน ย่านคนกลางคืน หรือย่านคนเดินช็อปปิ้ง

ความจริงแล้วตู้ขายอัตโนมัติก็คือ Robot ชนิดหนึ่ง หากแต่ว่ามันทำงานแค่กิจกรรมที่กำหนดไว้ ดูเหมือนว่ามันทำงานง่ายๆ เพียงให้คนใส่เงิน กดปุ่มสั่ง สินค้าก็หล่นลงมาพร้อมเงินทอน

แต่เบื้องหลังของพวกมันต่างก็มีพัฒนาการที่ไม่หยุดนิ่ง และตู้ขายของอัตโนมัติรุ่นใหม่นี้ทำอะไรได้มากกว่าที่เคยเป็น

(อ่านต่อวันศุกร์หน้า)