ปฏิรูปแรงงาน

โดย...ดร.ธนิต โสรัตน์

สัปดาห์ที่ผ่านมา สภาองค์การนายจ้างผู้ประกอบการค้าและอุตสาหกรรมไทย (ECON THAI) ได้มีการประชุมองค์กรที่เกี่ยวกับนายจ้าง ทั้งอุตสาหกรรม การค้า บริการ รวมทั้งภาคเกษตรและก่อสร้าง เพื่อระดมความคิดเห็นในการจัดทำยุทธศาสตร์แรงงานชาติภายใต้การเปลี่ยนแปลงในอนาคต ซึ่งในระยะข้างหน้าเศรษฐกิจของไทยจะยิ่งผูกพันกับเศรษฐกิจโลกมากขึ้น อีกทั้งประเทศไทยอาจไม่มีทางเลือกที่จะต้องเข้าไปสู่การค้าเสรีในกรอบต่างๆ มากขึ้น อันจะนำมาสู่การเปลี่ยนแปลงต่อภาคแรงงาน ปัญหาของแรงงานในอนาคตจึงคงไม่ใช่แค่ “ค่าจ้างขั้นต่ำ” แต่เป็นเรื่องของการยกระดับปฏิรูปการใช้แรงงานทั้งระบบ

ปัญหาของแรงงานคงไม่ได้อยู่แต่เฉพาะภาคอุตสาหกรรมเหมือนในอดีต เพราะปัจจุบันมีสัดส่วนเพียงร้อยละ 19 กำลังแรงงานส่วนใหญ่ร้อยละ 41 อยู่ในภาคเกษตร กำลังแรงงานส่วนที่เหลืออยู่ในภาคบริการ ทั้งค้าปลีก-ค้าส่ง ภาคก่อสร้าง ภาคโลจิสติกส์ รวมทั้งภาคท่องเที่ยว ประเด็นที่น่าสนใจ คือ แรงงานไทยรุ่นใหม่นิยมทำงานอิสระ ทั้งค้าขายรายย่อย การขายสินค้าผ่านโซเชียลมีเดีย รวมถึงยังมีแรงงานนอกระบบรับจ้าง หรือไมโครไฟแนนซ์ ทั้งหาบเร่แผงลอยต่างๆ

เห็นได้ว่า แรงงานทั้งในปัจจุบันและอนาคตคงไม่สามารถใช้รูปแบบเหมือนในอดีต ขณะที่โครงสร้างบริหารจัดการแรงงานยังคงเป็นเหมือนเมื่อ 30 กว่าปี แทบจะไม่ได้เปลี่ยนแปลง หมายรวมถึงทั้งกระทรวงแรงงาน องค์กรนายจ้าง และองค์กรลูกจ้าง อีกทั้งกฎหมาย กฎระเบียบ การคุ้มครองสวัสดิการแรงงาน ยังมุ่งเน้นแรงงานในอุตสาหกรรมและสถานประกอบการ และยังเน้นเชิงกำกับ ควบคุม ตรวจสอบ มากกว่าที่จะเป็นการส่งเสริมทักษะผลิตภาพแรงงาน มุ่งยกระดับแรงงานรองรับการเข้าสู่ระบบโลก

ภายใต้การค้าแบบไม่มีภาษี ประเทศคู่ค้าต่างจะงัดมาตรการกีดกันทางการค้าในรูปแบบต่างๆ ออกมาใช้ โดยเฉพาะด้านสิทธิมนุษยชน ด้านการค้ามนุษย์ อาจนำไปสู่การแซงก์ชั่นสินค้าไทยในตลาดโลก นอกจากนี้ปัจจัยเสี่ยงแรงงานไทยในอนาคต คือ การขาดแคลนแรงงานจนถึงขั้นอาจเป็นวิกฤต ทั้งภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรมยังติดอยู่ในกับดักของการใช้แรงงานเข้มข้น อีกทั้งการขยายตัวทั้งทางเศรษฐกิจ การท่องเที่ยวและการก่อสร้าง ล้วนเป็นปัจจัยต่อการขาดแคลนแรงงานในอนาคต

นอกจากนี้ ใน 10 ปีข้างหน้า 1 ใน 5 ของประชากรไทยจะเป็นคนสูงอายุ ซึ่งจะเป็นปัจจัยตัวเร่งต่อการขาดแคลนแรงงาน ขณะที่นโยบายหรือแผนงานต่างๆ ในระดับมหภาคยังไม่ให้ความสำคัญและเตรียมการรองรับสังคมสูงอายุ ตัวอย่างง่ายๆ เช่น กำลังแรงงานทดแทนเกษตรกรไม่สมดุลกับแรงงานที่เกษียณ

ประเด็นเหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งท้าทายของประเทศหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งรัฐและเอกชนคงต้องหันกลับมามองภาคแรงงาน อย่ายึดติดกับรูปแบบเดิมๆ ไม่ใช่นึกถึงแรงงานทีไรก็ยังพูดถึงแต่เรื่องการเอาเปรียบและยกทฤษฎี คาร์ล มากซ์ มาใช้... นั่นมันเมื่อ 100 กว่าปีแล้วนะครับ