อัพเกรดการศึกษาไทยรับเออีซี ภารกิจร้อน สมศ.

โดย...ชลธิชา ภัทรสิริวรกุล

ผลการจัดอันดับคุณภาพการศึกษาไทยในระดับอาเซียนโดย World Economic Forum (WEF) ที่ระบุว่า คุณภาพการศึกษาไทยอยู่ในอันดับรั้งท้ายของอาเซียน ทำให้สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์กรมหาชน) หรือ สมศ. ในฐานะผู้ทำหน้าที่ประเมินคุณภาพระบบการศึกษา ต้องเร่งหาทางยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย ให้ทันการเปิดเสรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี)

ชาญณรงค์ พรรุ่งโรจน์ ผู้อำนวยการ สมศ. กล่าวว่า ขณะนี้หน่วยงานประเมินคุณภาพการศึกษาภายนอกกลุ่มอาเซียนได้รวมตัวกันภายใต้ชื่อ The ASEAN Quality Assurance Network (AQAN) ซึ่งทุกประเทศในอาเซียนที่มี สมศ.จะเข้าเป็นสมาชิกโดยอัตโนมัติ เพื่อสร้างระบบการประกันคุณภาพการศึกษาที่เข้มแข็งของกลุ่มอาเซียน ด้วยการจัดระบบพื้นฐานร่วมกัน ให้สอดคล้องกับกิจกรรมที่จะเกิดขึ้นหลังการเข้าสู่
เออีซี ทั้งการโอนย้ายนักศึกษาและบุคลากรทางการศึกษา หรือการโอนหน่วยกิตระหว่างกัน

จากการรวมกลุ่มครั้งนี้ ทำให้มีข้อตกลงความร่วมมือในการจัดทำคู่มือกรอบการดำเนินงานในการประกันคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษาของอาเซียน (AQAF) ขึ้นมา เพื่อเป็นเครื่องมือในการเทียบเคียงมาตรฐาน และการดำเนินการด้านประกันคุณภาพให้ไปในทิศทางเดียวกัน สร้างความแข็งแกร่งรับการแข่งขันในตลาดเดียวกันหลังเปิดเออีซี

สำหรับกรอบมาตรฐานคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษาของอาเซียนที่จะถูกนำมาใช้กับประเทศสมาชิกอาเซียน ประกอบด้วย 4 เสาหลัก ได้แก่ ผู้ประเมิน หน่วยประเมิน กระบวนการประเมิน และการประเมินภายในและภายนอก โดยในแต่ละเสาหลักจะมีรายละเอียดกำหนดไว้กว้างๆ เพื่อให้ชาติสมาชิกดำเนินการตามมาตรฐานนั้นๆ

“ตอนนี้กำลังอยู่ระหว่างยกร่างคู่มือดังกล่าวอยู่ โดยจะมีการลงลึกถึงดัชนีชี้วัด (เคพีไอ) แต่ละด้านให้ชัด หากคู่มือสำเร็จออกมาในช่วงต้นปีหน้าจะทำให้สถาบันอุดมศึกษาในอาเซียนมีมาตรฐานเดียวกัน และยกระดับความสามารถการแข่งขันด้านการศึกษาทั้งของไทยและภูมิภาคอาเซียนให้แข่งขันในภูมิภาคอื่นๆ ได้ และทำให้วงการศึกษาระดับอุดมศึกษามีสีสัน” ชาญณรงค์ กล่าว

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการถ่ายโอนหน่วยกิตระหว่างกันนั้นยังเกิดขึ้นน้อยมาก จึงเป็นสิ่งที่ทุกประเทศสมาชิกอาเซียนต้องเร่งพัฒนา โดย สมศ.จะจัดประเมินคุณภาพการศึกษาภายนอกรอบที่ 4 (2559-2563) เพื่อพิจารณาว่าไทยจะขับเคลื่อนต่อไปอย่างไร และมีสิ่งใดที่ต้องปรับปรุง รวมถึงพัฒนาให้สอดรับกับกรอบมาตรฐานคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษาของอาเซียน ซึ่งการประเมินรอบนี้มีความสำคัญมาก เพราะเป็นช่วงที่ไทยเข้าสู่ประชาคมอาเซียน

สำหรับเกณฑ์การประเมินคุณภาพภายนอกรอบที่ 4 จะยึดแนวทางการประเมิน 7 ด้าน คือ ด้านคุณภาพศิษย์ ด้านคุณภาพครู/อาจารย์ ด้านการบริหารและธรรมาภิบาลของสถานศึกษา ด้านความสัมพันธ์กับชุมชน สังคม ด้านการทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรม ด้านอัตลักษณ์ เอกลักษณ์ และด้านมาตรการส่งเสริม

เรื่องนี้ไม่เพียงจะเป็นการกู้หน้าระบบการศึกษาของไทย ว่าจะสามารถสามารถยกระดับคุณภาพการศึกษาให้มีอันดับสูงขึ้นได้หรือไม่เท่านั้น แต่ยังหมายถึงผลงานของ สมศ.เองด้วย เพราะในช่วงที่ผ่านมา มีแนวคิดการปฎิรูประบบการศึกษา โดยจะเสนอให้คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ลดบทบาทหรือยุบ สมศ.ทิ้ง เพราะนอกจากจะไม่ได้ช่วยให้อันดับคุณภาพการศึกษาไทยดีขึ้นแล้ว ยังเป็นการเพิ่มภาระงานให้แก่สถาบันการศึกษาด้วย

“เชื่อว่าการประเมินทุกรอบก็ช่วยยกระดับคุณภาพการศึกษาขึ้นทุกครั้ง เพียงแต่ตัวชี้วัดอาจจะยากขึ้นตามไปเช่นกัน ทำให้ต้องย้อนกลับไปดูภาพรวมทั้งหมด” ชาญณรงค์ แจง

ชาญณรงค์ ทิ้งท้ายว่า การจะลดบทบาทหรือยุบ สมศ.ลงนั้น ไม่ใช่ทางแก้ปัญหา หรือจะทำให้อันดับคุณภาพการศึกษาของไทยในอาเซียนดีขึ้น แต่สิ่งที่เป็นอุปสรรค คือ 1.ความมีเสถียรภาพของรัฐบาลที่ทำให้ขาดความต่อเนื่องในการวางแผน 2.ขาดการกำกับดูแลเชิงปริมาณของผู้ประเมิน และการเปิดหลักสูตรของมหาวิทยาลัยที่เปิดตามความต้องการตลาดจนล้นตลาด และ 3.ขาดการกำกับดูแลเชิงคุณภาพสถาบันการศึกษา โดยมีบางมหาวิทยาลัยที่เปิดหลักสูตรใหม่ โดยที่สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) ยังไม่รับรอง