โจทย์หินของอูเบอร์

บริการขนส่งมวลชนที่ไม่เพียงพอหรือมีคุณภาพไม่ดีพอ ทำให้เกิดธุรกิจใหม่ที่เข้ามาอุดช่องว่างเหล่านี้ โดยธุรกิจหนึ่งที่เติบโตอย่างรวดเร็วตั้งแต่ปีที่ผ่านมาคือ “อูเบอร์” บริการแท็กซี่ส่วนบุคคลเรียกผ่านแอพพลิเคชั่น ที่แม้จะได้รับการตอบรับอย่างดีจากผู้ใช้บริการในหลายประเทศทั่วโลก แต่กลับมีปัญหากับหน่วยงานด้านคมนาคมในประเทศต่างๆ รวมถึงประเทศไทย

กระแสความไม่พอใจธุรกิจสไตล์อูเบอร์ในอาเซียนมีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน คือ การอ้างว่าขาดแฟรนไชส์มาบริหารจัดการบริการด้านนี้ ซึ่งต่างจากธุรกิจอู่แท็กซี่ที่จำเป็นต้องขออนุญาตทำธุรกิจและต้องจ่ายภาษีให้กับรัฐ ขณะที่ธุรกิจของอูเบอร์ไม่ได้อยู่ภายใต้ข้อบังคับเหล่านี้

สำหรับในฟิลิปปินส์ สมาคมผู้ให้บริการแท็กซี่แห่งชาติ บอกว่า ต้องการให้รัฐบาลทำให้ผู้ประกอบการทุกราย รวมทั้งอูเบอร์แข่งขันในตลาดอย่างเท่าเทียมกัน เพราะในส่วนของอู่แท็กซี่และธุรกิจให้เช่ารถนั้นต้องมีรถเอง และจ้างงานพนักงานหลากหลายตำแหน่งนอกเหนือจากคนขับรถ อีกทั้งยังมีรถจำนวนจำกัด มีการกำหนดเส้นทางของแฟรนไชส์และควบคุมอัตราค่าโดยสาร

ขณะที่สำนักงานขนส่งจาการ์ตาก็กังขาว่า อูเบอร์ได้เสียภาษีหรือไม่ เพราะบริษัทไม่ได้ขออนุญาตดำเนินธุรกิจ ส่วนในมาเลเซีย กรมการขนส่งทางบกได้ออกโรงเตือนประชาชนว่า หากใช้บริการแท็กซี่อูเบอร์แล้วเกิดอุบัติเหตุ จะไม่ได้รับความคุ้มครองจากประกันภัย ซึ่งภาครัฐของอินโดนีเซียและมาเลเซียต่างขู่ว่าจะกักตัวคนขับรถอูเบอร์ หากบริษัทไม่มีใบอนุญาตที่ถูกต้อง

แถมตอนนี้อูเบอร์เริ่มเจอปัญหาในสิงคโปร์เช่นกัน ทั้งๆ ที่สำนักงานขนส่งทางบกของสิงคโปร์ไม่เคยจำกัดหรือควบคุมการทำธุรกิจของอูเบอร์มาก่อน แต่เมื่อเร็วๆ นี้ เพิ่งออกมาประกาศว่าจะบังคับใช้กฎใหม่สำหรับแอพพลิเคชั่นจองแท็กซี่ในปีหน้าซึ่งจะกำหนดให้ผู้ทำธุรกิจแบบอูเบอร์ต้องจดทะเบียนกับสำนักงานขนส่งทางบก ส่วนคนขับรถก็จะต้องมีใบขับขี่รถแท็กซี่ แอพจองแท็กซี่จะต้องให้ข้อมูลค่าโดยสารและค่าธรรมเนียมอื่นๆ เปิดโอกาสให้ผู้โดยสารเลือกได้ว่าจะเปิดเผยจุดหมายปลายทางก่อนจองหรือไม่

โทมาส ฟอร์แกค ผู้ประกอบการรายหนึ่งในสิงคโปร์ คิดว่าข้อบังคับใหม่จะส่งผลกระทบต่อวิธีทำธุรกิจของอูเบอร์ และอาจขัดขวางการสร้างนวัตกรรมใหม่ในวงการขนส่งในอนาคต โดยเฉพาะข้อกำหนดให้คนขับรถต้องมีใบขับขี่รถแท็กซี่ เพราะคนที่จะสอบใบขับขี่ดังกล่าวได้ต้องเป็นชาวสิงคโปร์ที่มีอายุตั้งแต่ 30 ปีขึ้นไปเท่านั้น

ด้านผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงคมนาคมของฟิลิปปินส์ ก็ได้ท้าทายให้เจ้าของอู่แท็กซี่หันมาพัฒนาบริการของตัวเอง แทนที่จะต่อต้านอูเบอร์เพียงอย่างเดียว โดยให้เหตุผลว่า คนเลือกใช้บริการอูเบอร์เพราะคิดว่าสะดวกสบายมากกว่า ดังนั้นบรรดาอู่แท็กซี่ควรหันมาปรับปรุงระบบและบริการแท็กซี่ให้ทันสมัยมากขึ้น

สอดคล้องกับผู้บริหารของสำนักงานพัฒนาเมโทร มะนิลา ที่บอกว่า การสั่งแบนอูเบอร์ก็เหมือนกับการลดทอนสิทธิการเดินทางของประชาชน

สำหรับในเวียดนาม ก่อนหน้านี้มีการระบุว่า ธุรกิจของอูเบอร์ผิดกฎหมาย และจะต้องลงโทษขั้นรุนแรง แต่ล่าสุดกระทรวงคมนาคมได้สั่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือร่วมกับอูเบอร์ เพื่อกำหนดกรอบการทำธุรกิจอย่างถูกกฎหมายในเวียดนาม เนื่องจากเห็นว่าบริษัทต่างชาติรายนี้เข้ามาหารายได้ในเวียดนาม ก็ควรจดทะเบียนให้ถูกต้องกับกฎหมายท้องถิ่น เพื่อปกป้องสิทธิของตัวเอง และความปลอดภัยของผู้โดยสาร ซึ่งรวมถึงสิทธิด้านการประกันภัย

ในฝั่งของอูเบอร์ก็ได้แสดงความตั้งใจที่จะร่วมมือกับทางการของประเทศต่างๆ พร้อมยืนยันว่าได้ทำธุรกิจสอดคล้องกับกฎระเบียบที่มีอยู่ในปัจจุบัน อีกทั้งยังไม่เห็นด้วยกับที่กรมการขนส่งทางบกมาเลเซียจะจัดการกับธุรกิจนี้

โดย ไมค์ บราวน์ ผู้จัดการทั่วไปประจำภูมิภาคของอูเบอร์ บอกกับมาเลย์ เมล์ ออนไลน์ ว่า “เห็นอย่างชัดเจนว่าสิ่งที่มาเลเซียทำเป็นความพยายามปกป้องธุรกิจแท็กซี่ ซึ่งไม่สามารถตอบสนองความต้องการผู้โดยสารในกรุงกัวลาลัมเปอร์ได้”

อย่างไรก็ตาม บทวิเคราะห์ในเว็บไซต์เดอะดิโพลแมท สรุปว่า อูเบอร์น่าจะฝ่าฟันวิกฤตด้านกฎหมายและกฎระเบียบต่างๆ เหล่านี้ไปได้ พร้อมชี้ว่าควรยอมรับการขยายธุรกิจของอูเบอร์ว่าเป็นความพยายามปรับปรุงระบบขนส่งมวลชน ซึ่งทางการทำถูกแล้วที่จะออกกฎควบคุมบริการที่มีผลต่อความปลอดภัยของประชาชน แต่ก็ไม่ควรลงโทษผู้สร้างสรรค์นวัตกรรมมากเกินควร