ทำไมปลาใหญ่ชอบกินปลาเล็ก

จากประสบการณ์การลงทุนของผมที่ต่อเนื่องมานานร่วม 20 ปี ผมสังเกตเห็นพฤติกรรมของบริษัทขนาดกลางและใหญ่หลายราย ที่นิยมการเข้าครอบครองบริษัทที่อยู่ในธุรกิจเดียวกัน หรือธุรกิจที่แตกต่างกัน ทั้งที่มีความต่อเนื่องของธุรกิจของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นซัพพลายเออร์ หรือลูกค้าของตน หรือธุรกิจที่ไม่มีอะไรเกี่ยวข้องกันเลยก็มี เพื่อเป็นที่เข้าใจได้ง่ายขึ้น ผมขอสรุปบริษัทที่เป็นเป้าหมายของการถูกครอบครองไว้เป็นดังนี้ครับ

1) บริษัทขนาดเล็กหรือขนาดกลางที่มีอัตราการเจริญเติบโตดี แต่อาจจะขาดหรือไม่ขาดสภาพคล่อง มีเงินทุนหมุนเวียนในกิจการจำกัด โดยเฉพาะบริษัทที่ขาดสภาพคล่อง ยิ่งเป็นที่น่าสนใจ เพราะว่าอำนาจในการต่อรองของบริษัทที่จะเข้าซื้อกิจการ (ปลาใหญ่) จะมีสูงกว่าบริษัทที่เป็นเป้าหมายการซื้อกิจการ (ปลาเล็ก) หลังจากปลาใหญ่เติมสภาพคล่องให้ปลาเล็กหลังครอบครอง ธุรกิจก็วิ่งฉิวเลย

2) บริษัทที่มีการเปลี่ยนรุ่นของเจ้าของ แล้วรุ่นถัดไปไม่อยากจะสานต่อกิจการ แต่ยังเป็นกิจการที่ดี

3) บริษัทที่มีการขนส่งที่ครอบคลุมทั้งประเทศ ยกตัวอย่างเช่น กลุ่มไทยเบฟฯ ที่ซื้อกิจการบริษัท เสริมสุข (SSC) เพราะว่า SSC เป็นธุรกิจที่มีระบบการจัดจำหน่ายและขนส่งได้ครอบคลุมยี่ปั๊วและซาปั๊วทั้งประเทศได้เป็นอย่างดี

4) บริษัทที่เป็นเจ้าของที่มีความรู้เฉพาะด้าน (Know How) ที่โดดเด่น อย่างเช่น เมื่อคราวที่บริษัท เอ็มเอฟอีซี (MFEC) ไปซื้อกิจการหลายบริษัทในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ได้ตัวบุคลากรที่มีความสามารถมากมาย หรืออย่างที่กูเกิลประกาศซื้อบริษัท สกายบ๊อกซ์ อิมเมจจิ้ง ซึ่งเป็นบริษัที่สร้างดาวเทียมและศูนย์ข้อมูลทางอากาศที่มีจุดเด่นในเรื่องของการพัฒนาภาพและวิดีโอที่ถ่ายออกดาวเทียม ซึ่งสามารถนำไปต่อยอดกับกูเกิลแมปได้ในอนาคต

5) บริษัทที่มีร้านค้าครอบคลุมทั่วประเทศ อย่างเช่น เมื่อคราวที่บริษัท ไมเนอร์ อินเตอร์เนชั่นแนล (MINT) ไปซื้อกิจการ The Coffee Club ของออสเตรเลีย น่าจะมีจุดประสงค์ในการนำแตกขยายสาขาในประเทศไทยและภายในกลุ่มประเทศอาเซียน เพื่อรองรับการเปิดประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) แต่ยังไม่ค่อยเห็นความคืบหน้าเรื่องจำนวนสาขาแม้กระทั่งในประเทศไทยเองก็ตาม

6) บริษัทที่มีสินทรัพย์บางอย่างซ่อนอยู่ ไม่ว่าจะเป็น Tangible Asset เช่น ที่ดินผืนงาม หรือ Intangible Asset เช่น ลิขสิทธิ์ เพลง ละคร ภาพยนตร์ ฯลฯ ที่ฮิตติดตลาด หรือเป็น All Time Collection ซึ่งเมื่อคำนวณมูลค่าแล้ว ราคาที่ซื้อกิจการนั้นๆ ได้ส่วนลดที่น่าสนใจ ถึงแม้จะซื้อกันที่ราคาตามมูลค่าบัญชี (PBV) = 1 ก็ตาม แต่ถ้ามูลค่าบัญชียังไม่ได้รวมมูลค่าที่แท้จริงของทั้ง Tangible และหรือ Intangible Asset ดังกล่าว

7) บริษัทคู่แข่งที่กำลังอ่อนแอ เนื่องจากประสบปัญหาทางธุรกิจหรือการเงินอย่างรุนแรง เช่น ถูกตีกลับสินค้าที่มีปัญหาเป็นจำนวนมาก หรือดำเนินธุรกิจผิดพลาดต่างๆ

ประโยชน์ที่ปลาใหญ่อาจได้รับในการกินปลาเล็ก ก็คือ

1) กรณีซื้อกิจการบริษัทคู่แข่ง คือ ทำให้กำจัดคู่แข่งทางการค้าลงไป เป็นการลดการแข่งขัน รวมทั้งได้ฐานลูกค้าและการตลาดของปลาเล็กติดมาด้วยทันที

2) กรณีซื้อกิจการปลาเล็กที่เป็นซัพพลายเออร์ หรือบริษัทที่เป็นลูกค้า ทำให้ปลาใหญ่มีธุรกิจที่ครบวงจรมากขึ้น ทำให้การวางแผนธุรกิจได้สมบูรณ์แบบมากขึ้น ทำให้เพิ่มลูกเล่นทางการตลาดได้อย่างเต็มที่

3) กรณีซื้อกิจการปลาเล็กที่มีสินทรัพย์ที่ดี อาจนำไปพัฒนาต่อยอดเพิ่มขึ้น อย่างเช่น นำที่ดินผืนงามไปพัฒนาโครงการต่างๆ หรือนำลิขสิทธิ์ต่างๆ ไปขยายช่องทางธุรกิจ หรือ Converge กับผลิตภัณฑ์หรือบริการเดิมของปลาใหญ่

4) ได้ Know How ของปลาเล็ก เพื่อต่อยอดธุรกิจของปลาใหญ่

5) ส่วนใหญ่ราคาต่อมูลค่าบัญชี (P/E) ของปลาใหญ่จะสูงกว่า P/E ของปลาเล็กค่อนข้างมาก การซื้อกิจการจะทำให้มูลค่าการตลาดของปลาใหญ่มากขึ้น มากกว่าเงินที่จ่ายไปเพื่อการซื้อ เพราะว่าตัวกำไรต่อหุ้น หรือ E (EPS) ของปลาเล็กเมื่อมารวมกับของปลาใหญ่แล้วจะถูกคำนวณด้วย P/E ของปลาใหญ่ ตัวอย่างที่เห็นได้ชัด คือ กลยุทธ์การซื้อกิจการของบริษัท กรุงเทพดุสิตเวชการ (BGH)

จึงไม่น่าแปลกใจว่า ทำไมจึงเห็นธุรกรรมการซื้อกิจการอยู่บ่อยๆ แต่ข้อควรระวังของนักลงทุนรายย่อย คือควรตรวจสอบความเหมาะสมของราคาในการซื้อกิจการ ถ้าทั้งปลาใหญ่และปลาเล็กต่างก็เป็นบริษัทจดทะเบียน ราคาการซื้อไม่ควรเกิน 20% ของราคาซื้อขายในตลาด ถ้าเกินกว่านั้นควรจะสอบถามไปที่ปลาใหญ่ว่า ทำไมถึงยอมจ่ายเงินค่าซื้อกิจการไปในราคาสูงปานนั้น