พิษของถูก

ขณะที่คนไทยฝันถึงน้ำมันราคาถูก หลายประเทศที่ได้ดำเนินมาตรการอุดหนุน ปล่อยให้คนในชาติได้ใช้น้ำมันราคาถูก (มาก) มานาน ก็เริ่มต้องขบคิดถึงแนวทางค่อยๆ ลดการอุดหนุน เพราะส่งผลเสียต่อดุลงบประมาณของประเทศ แถมทรัพยากรที่มีอยู่มหาศาลก็ลดน้อยลงทุกวัน

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ให้ข้อมูลว่า ในปี 2553 ในจำนวนประเทศที่มีการอุดหนุนราคาน้ำมันเบนซิน ดีเซล และน้ำมันก๊าด 58 ประเทศ พบว่า 46 ประเทศมีปัญหาขาดดุลงบประมาณ และ 27 ประเทศในนั้นมียอดขาดดุลมากกว่า 3% ของจีดีพี ซึ่งหากลดการ อุดหนุนลงได้ประมาณครึ่งหนึ่ง จะช่วยลดการขาดดุลงบประมาณเฉลี่ยจาก 2.1% เหลือเพียง 0.8% เท่านั้น

สำหรับประเทศที่อุดหนุนพลังงานกันเยอะๆ จะกระจุกตัวอยู่ในแถบตะวันออกกลาง แอฟริกาเหนือ เอเชีย และบางประเทศในละตินอเมริกา ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะเป็นบรรดาพวกเศรษฐีน้ำมัน

นโยบายอุดหนุนนอกจากทำให้คนใช้พลังงานกันแบบฟุ่มเฟือยเกินไปแล้ว ยังเป็นต้นตอของมลพิษอีกด้วย และถ้ายังใช้พลังงานกันอย่างไม่บันยะบันยังต่อไป ประเทศที่เคยเป็นผู้ส่งออกพลังงานรายใหญ่ ก็อาจจะไม่มีส่วนเกินมากพอที่จะส่งออกในอนาคต

เรื่องแบบนี้เคยเกิดขึ้นมาแล้วกับประเทศอินโดนีเซีย ที่เคยเป็นสมาชิกโอเปก แต่เนื่องจากทุ่มอุดหนุนราคากันเกินไป คนในชาติใช้น้ำมันมากขึ้นเรื่อยๆ สุดท้ายต้องลาออกจากการเป็นสมาชิกกลุ่มเมื่อ พ.ศ. 2551 เพราะไม่สามารถส่งออกน้ำมันได้

นักวิเคราะห์ประเมินว่า ซาอุดิอาระเบีย อาจเผชิญชะตากรรมเดียวหลัง พ.ศ. 2563 หากไม่ปรับเปลี่ยนนโยบายและพฤติกรรมการใช้น้ำมันของคนในประเทศ หลังจากการใช้น้ำมันของคนซาอุฯ เพิ่มจากประมาณ 3% ของการผลิตในช่วงทศวรรษ 1970 เป็นประมาณ 25% ในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม การที่จู่ๆ จะดึงสิทธิประโยชน์ออกจากมือคนที่เคยได้เป็นเรื่องยาก ดังนั้นหากจะทำก็ต้องมีกลยุทธ์การสื่อสารดีๆ ต้องชี้ให้เห็นว่า คนที่ได้ประโยชน์มากที่สุดจากการอุดหนุนคือ คนที่มีฐานะดี เพราะสามารถหาซื้อสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ รวมถึงรถยนต์ ที่ต้องใช้พลังงานสูง

ขณะเดียวกัน ก็ต้องมีวิธีการช่วยเหลือคนยากจนที่จะต้องได้รับผลกระทบจากการเลิกอุดหนุนพลังงานด้วย เช่น มีการแจกคูปองซื้อพลังงานในราคาพิเศษในปริมาณเหมาะสมกับการใช้ชีวิต

นอกจากนี้ ช่วงเวลาที่จะถอนการอุดหนุนก็สำคัญเหมือนกัน โดยช่วงที่เหมาะกับการปฏิรูปและมีแนวโน้มจะประสบความสำเร็จมากที่สุดคือ เมื่อราคาน้ำมันอยู่ในช่วงขาลง เพราะคนทั่วไปอาจจะไม่ทันสังเกตว่า รัฐบาลได้คลายการอุดหนุนแล้ว

สำหรับเมืองไทย ที่ไม่น่าจะได้ชื่อว่าเป็นเศรษฐีน้ำมัน การปฏิรูปโครงสร้างพลังงานอย่างจริงจัง น่าจะเป็นสิ่งที่เหมาะสมที่สุดในเวลานี้ ถ้าไม่อยากเจอพิษของถูกในอนาคต