พาณิชย์จนแต้มเทขายข้าวทุกเงื่อนไข

แรงกดดันของรัฐบาลที่ต้องเร่งระบายข้าวสารในสต๊อกหาเงินมาจ่ายหนี้ค่าข้าวให้กับชาวนา 1.3 แสนล้านบาท หลังปล่อยให้ชาวนารอเก้อมากว่า 5 เดือนเต็ม ทำให้กระทรวงพาณิชย์อยู่ในภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก

แม้ว่าก่อนหน้านี้ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) จะอนุมัติให้รัฐบาลยืมงบกลาง 2 หมื่นล้านบาท มาจ่ายหนี้ข้าวให้ชาวนาก่อน แต่ก็มีเงื่อนไขว่าพาณิชย์จะต้องนำเงินมาชำระคืนให้ได้ภายใน 31 พ.ค. 2557

ทว่าเงื่อนไข กกต.ฝากเป็นการบ้านให้กับกระทรวงพาณิชย์ ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ให้กระทรวงพาณิชย์จะต้องรีบเร่งระบายข้าวให้ได้มาใช้หนี้เดือนละ 1 หมื่นล้านบาท หรือต้องระบายข้าวออกมาเดือนละ 1 ล้านตัน จนขณะนี้กระทรวงพาณิชย์ตกเป็นเบี้ยล่างของผู้ซื้อข้าว

กระทรวงพาณิชย์ต้องปรับเงื่อนไขการระบายข้าวที่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ประกอบการมากขึ้น เพื่อจะได้ขายข้าวในสต๊อกออกมาให้มากที่สุด จากเมื่อ 1-2 ปีก่อน กระทรวงพาณิชย์มีแต้มต่อในการขายข้าวในสต๊อก และเลือกได้ว่าจะขายข้าวให้พ่อค้ารายใดบ้าง

ที่สำคัญกระทรวงพาณิชย์ไม่กระตือรือร้นที่จะระบายข้าวออกสู่ตลาดมากนัก ไม่มีการเปิดประมูลข้าวในประเทศ โดยหวังเก็บข้าวไว้รอขายราคาสูงๆ เป็นคนสุดท้าย แต่ในขณะเดียวกัน กระทรวงพาณิชย์เลือกใช้วิธีการระบายข้าวผ่านรูปแบบรัฐต่อรัฐ (จีทูจี) แทน และปกปิดไม่ให้ตลาดรู้ราคาข้าวที่ขายไป

อย่างไรก็ตาม การระบายข้าวผ่านจีทูจีกลับมีจุดอ่อนในเรื่องของสัญญาซื้อขาย ที่เป็นสัญญาระยะยาว 1-5 ปี และประเทศผู้ซื้อก็ไม่มีข้อผูกมัดว่าจะต้องนำเข้าข้าวตามปริมาณที่กำหนด และยิ่งเมื่อรัฐบาลยุบสภาเป็นเพียงรัฐบาลรักษาการ ทำให้การระบายข้าวผ่านจีทูจีชะงักลงไป มีเพียงขายให้จีนล่าสุดแค่ 1 ล้านตัน

นอกจากนี้ การขายข้าวแบบจีทูจียังตรวจสอบจากคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ว่าข้าวที่ตกลงซื้อขายแบบจีทูจีกับรัฐวิสาหกิจจีน 4.8 ล้านตัน มีการส่งออก 3.75 แสนตัน

การขายข้าวที่ไร้ประสิทธิภาพของกระทรวงพาณิชย์ ส่งผลให้ ณ วันที่ 11 ก.พ.ที่ผ่านมา รัฐบาลมีข้าวสารที่ได้จากโครงการรับจำนำข้าวเปลือก 3 ปีการผลิตที่ยังไม่มีภาระผูกพันเหลือถึง 16.7 ล้านตัน

สต๊อกข้าวที่สูงทำให้ช่องทางการระบายข้าวให้กับผู้ประกอบการภายในประเทศ จึงถูกเปิดกว้างให้กับผู้เสนอซื้อมากด้วยความจำเป็น โดยเฉพาะ 1-2 เดือนหลังก่อนสิ้นปี 2556 ต่อเนื่องจนถึงเดือน มี.ค. 2557

นั่นเพราะการเปิดประมูลขายข้าวในช่วง ต.ค. 2554-2556 แม้จะมีการเปิดประมูลเป็นการทั่วไปมากถึง 12 ครั้ง รวมปริมาณอนุมัติขาย 2.2 ล้านตัน มูลค่า 3.5 หมื่นล้านบาท แต่เงื่อนไขการระบายข้าวกระจุกตัวอยู่แค่ผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่เพียง 56 รายที่ได้ข้าวในสต๊อกไป ขณะที่ผู้ซื้อรายกลางและรายเล็กเข้าร่วมประมูลน้อยมาก มีผู้สนใจเข้าร่วมประมูลไม่ถึง 10 ราย

เหตุผลหลักๆ เป็นเพราะทีโออาร์ที่ให้ประมูลข้าวแบบยกคลัง ทำให้มีเพียงรายใหญ่และมีข้อมูลวงในเกี่ยวกับคุณภาพข้าวในโกดังเท่านั้นที่เข้าประมูลซื้อ

แต่เมื่อเริ่มต้นปี 2557 สถานการณ์กลับตาลปัตร กระทรวงพาณิชย์มีอำนาจต่อรองในการขายข้าวน้อยลงทุกวัน เพราะถูกตีกรอบด้วยระยะเวลาที่จะต้องหาเงินมาจ่ายหนี้ชาวนา ทำให้ต้องปรับเงื่อนไขเพื่อดึงให้ผู้ซื้อในประเทศเข้ามามีส่วนร่วมประมูลข้าวมากขึ้น

เห็นได้จากการเจรจาต่อรองกับกลุ่มโรงสีให้เข้ามาร่วมประมูลข้าวสต๊อกรัฐบาล โดยเปิดทางให้สามารถซื้อข้าวสารไปใช้ภายในประเทศ โดยเฉพาะข้าวขาว 5% จากเดิมกำหนดเงื่อนไขให้ส่งออกอย่างเดียว รวมทั้งยังปรับเงื่อนไข โดยนำข้าวในโกดังที่ผู้ประกอบการโรงสีมีความต้องการมาเข้าร่วมประมูล

ทั้งนี้ กระทรวงพาณิชย์ยังตอบสนองความต้องการของกลุ่มโรงสีที่ต้องการซื้อข้าวภายในพื้นที่จังหวัดนั้นๆ ด้วยการให้กรมการค้าต่างประเทศไปดำเนินการเปิดประมูลข้าวรายภูมิภาค ในจังหวัดนำร่องเดือนละ 2 ครั้ง เพื่อให้การขายข้าวมีความยืดหยุ่นมากขึ้น

โดยเฉพาะการเสนอซื้อข้าวสาร 5.16 แสนตัน เมื่อวันที่ 10 มี.ค.ที่ผ่านมา มีผู้ซื้อเข้าร่วมประมูลมากสุดเป็นประวัติการณ์ถึง 34 ราย และกระทรวงพาณิชย์ยังได้เปิดทางผู้ส่งออกข้าวที่มีออร์เดอร์มาซื้อข้าวในสต๊อกรัฐบาลได้โดยตรง ซึ่งได้อนุมัติขายไปแล้วประมาณ 1 ล้านตันข้าวสาร

เหนือสิ่งอื่นใดราคาข้าวที่กระทรวงพาณิชย์ขายได้ต่ำลงตลอด การขายข้าวสาร 5% เมื่อกลางเดือน ก.พ. ราคาขายอยู่ที่ 1.01 หมื่นบาทต่อตัน ขณะที่ราคาข้าวสารในตลาดลดลงจาก 1.58 หมื่นบาทต่อตันในเดือน มี.ค. 2556 เหลือ 1.33 หมื่นบาทต่อตันในขณะนี้

การปรับเงื่อนไขระบายข้าวตามความต้องการของผู้ประกอบการทุกฝ่าย ไม่ว่าจะเป็นผู้ส่งออก หรือแม้แต่ผู้ประกอบการภายในประเทศ เพื่อให้การระบายข้าวออกไปสู่ทุกกลุ่ม ไม่ต่างจากการเทกระจาดขายข้าว

กระทรวงพาณิชย์ต้องยอมทุกเงื่อนไขที่ผู้ซื้อเสนอ เพราะตอนนี้ผู้ซื้อข้าวถือไพ่เหนือกว่ามาก...