โรคตายด่วนในกุ้ง

กรณีกุ้งเลี้ยงในฟาร์มเลี้ยงกุ้งเกือบทั้งประเทศมีอาการตายอย่างไม่ทราบสาเหตุ ภายในระยะเวลาไม่กี่เดือนตั้งแต่ปลายปี 2554 ต่อเนื่องถึงปี 2555 ส่งผลให้ปริมาณผลผลิตกุ้งไทยที่แต่ละปีจะมีประมาณ 4.5 แสนตัน หายไปกว่า 40% โดยเรียกอาการดังกล่าวติดปากว่า โรคตายด่วน ซึ่งโรคนี้เริ่มระบาดมาตั้งแต่ปี 2553 ที่ประเทศจีน เวียดนาม และมาเลเซีย ก่อนที่จะระบาดเข้ามาในประเทศไทย เป็นเหตุให้เกษตรกรส่วนใหญ่หยุดเลี้ยงชั่วคราว ปล่อยบ่อทิ้งร้าง ไม่กล้าลงเลี้ยงกุ้งรอบใหม่ ส่วนเกษตรกรที่ยังเลี้ยงอยู่ก็ประสบปัญหากุ้งตายกระทบต่อการลงทุน ในขณะที่ความต้องการบริโภคทั้งในประเทศและต่างประเทศยังคงมีอยู่ในระดับสูง ส่งผลให้ราคากุ้งในประเทศเพิ่มสูงขึ้น

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) คาดการณ์เมื่อต้นเดือน พ.ค. 2556 ว่า จากปัญหาโรคตายด่วน ส่งผลให้ปริมาณผลผลิตกุ้งของประเทศ และปริมาณการส่งออกปี 2556 ในไตรมาสแรกลดลง เป็นเหตุให้ราคากุ้งพุ่งสูงทำสถิติสูงสุดเป็นประวัติการณ์ตั้งแต่ต้นปี 2556 เช่น กุ้งขาวแวนนาไม ขนาด 60 ตัวต่อกิโลกรัม ราคาเริ่มปรับตัวสูงขึ้นตั้งแต่เดือน ม.ค. 2556 อยู่ที่ราคากิโลกรัมละ 161 บาท และสูงขึ้นต่อเนื่องเป็น 205 บาทต่อ กก. ในเดือน เม.ย. 2556 หรือเพิ่มขึ้น 27%

ทั้งนี้ หลังเกิดโรค กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ตั้งคณะศึกษาหาสาเหตุของโรค ตั้งวอร์รูมติดตามและแก้ไขปัญหา จนเมื่อต้นปีที่ผ่านมาได้พบสาเหตุการตายที่ชัดเจนว่ามาจากเชื้อแบคทีเรียชื่อ Vibrio Parahaemolyicus ที่ถูกโจมตีจากไวรัส และความอ่อนแอของลูกกุ้งที่ไม่มีคุณภาพ จากสภาพการเลี้ยงที่ไม่เหมาะสม เนื่องจากที่ผ่านมากุ้งราคาดีทำให้เกษตรกรเร่งเลี้ยงกุ้งเพื่อจำหน่าย โรงเพาะลูกกุ้งเร่งเพาะขยายพันธุ์ ทำให้ขาดการดูแลความสะอาดของขั้นตอนการเลี้ยง ทำให้ลูกกุ้งอ่อนแอจนเกิดปัญหาตับอักเสบตามมา

เมื่อพบว่าสาเหตุสำคัญมาจากการเร่งเลี้ยงกุ้งเพื่อป้อนตลาด ทำให้สายการผลิตตั้งแต่โรงเพาะฟักจนถึงฟาร์มเพาะเลี้ยงอาจละเลยขั้นตอนด้านสุขอนามัย กรมประมงจึงได้กำหนดแนวทางการปฏิบัติขึ้นมาเพื่อให้แต่ละฟาร์มปรับปรุงมาตรฐานการเลี้ยง โดยเริ่มตั้งแต่โรงเพาะฟักลูกกุ้งจนถึงฟาร์มเพาะเลี้ยงลูกกุ้ง โดยมาตรการสำคัญที่กรมประมงได้ขอความร่วมมือจากเกษตรกร คือ การอนุบาลลูกกุ้งให้มีขนาดใหญ่ขึ้นกว่าปกติเพื่อให้ลูกกุ้งแข็งแรง ซึ่งปกติเกษตรกรละใช้ลูกกุ้งที่อายุประมาณ พี12พี14 ก็จะให้ใช้ลูกกุ้งที่อายุประมาณ พี 15 และควรอนุบาลต่ออีก 30 วันก่อนลงบ่อเลี้ยง เพื่อเพิ่มโอกาสรอดตายของลูกกุ้งเพิ่มขึ้น

ทั้งนี้ กรมประมงจัดทำคู่มือปฏิบัติแจกให้กับโรงเพาะเลี้ยงลูกกุ้งและฟาร์มเลี้ยงกุ้งทั่วประเทศ เช่น มาตรการการจัดการเลี้ยงที่ดีสำหรับโรงอนุบาลลูกกุ้ง ที่ประกอบด้วย 1.ขั้นตอนการเตรียมบ่อและน้ำ ที่ต้องเน้นในเรื่องความสะอาดของน้ำ 2.การใช้น้ำที่ผ่านการฆ่าเชื้อ 3.น้ำที่ผ่านการฆ่าเชื้อต้องไม่มีตะกอน และ 4.บ่อเก็บน้ำที่ผ่านการฆ่าเชื้อต้องอยู่ในสิ่งแวดล้อมเดียวกัน ไม่สร้างความเครียดต่อลูกกุ้งระหว่างเปลี่ยนถ่ายน้ำ

สำหรับมาตรการดังกล่าว หลังร่วมกันปฏิบัติพบว่าลูกกุ้งรอดตายเพิ่ม ปริมาณการตายลดลงจาก 40% เป็น 20% เป็นลำดับ โดยล่าสุดเมื่อต้นเดือน มิ.ย.ที่ผ่านมา แม้กระทั่งฟาร์มขนาดใหญ่ของบริษัท เจริญโภคภัณฑ์ ซึ่งได้นำคำแนะนำของกรมไปปฏิบัติในฟาร์มกุ้งของบริษัทและฟาร์มสมาชิก ก็พบว่ากุ้งรอดตายถึง 100% ทำให้เห็นว่ามาตรการการจัดการฟาร์มที่ดีตั้งแต่ระดับโรงเพาะลูกกุ้งถึงกลางน้ำ คือ ระดับฟาร์มเลี้ยงนั้นเป็นเรื่องสำคัญ ซึ่งกรมประมงจะพัฒนาให้ระบบการเลี้ยงทั้งหมดเข้าสู่มาตรฐานบังคับของมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารในอนาคต โดยเบื้องต้นจะเริ่มที่โรงเพาะฟักลูกกุ้งก่อน

อย่างไรก็ตาม เพื่อเป็นการกระตุ้นและรณรงค์ให้เกิดความตระหนักในปัญหา กรมประมงได้กำหนดโครงการบิ๊กคลีนขึ้นใน 10 จังหวัดที่เลี้ยงกุ้งพร้อมกันทั่วประเทศ เมื่อวันที่ 3 มิ.ย.ที่ผ่านมา เพื่อให้ตระหนักถึงปัญหาของการเกิดโรค และร่วมมือกันป้องกัน เพื่อวงการกุ้งไทยจะได้ไม่ชอกช้ำอีก