มองสตรีอาเซียน...ย้อนดูไทย

โดย..ตะวัน หวังเจริญวงศ์

ขณะที่ประชากรหญิงของโลกมีสัดส่วนเพิ่มขึ้น

แต่ดูเหมือนว่าสิทธิและบทบาทสตรีจะไม่ได้เติบโตไปในอัตราที่ทัดเทียมกัน อาเซียนจึงต้องกำหนดเป้าหมายและมาตรการดำเนินการด้านสตรีขึ้นมา เพื่อขจัดปัญหาของสตรีในภูมิภาค

สุวัฒน์ จิราพันธุ์ เอกอัครราชทูต ผู้แทนถาวรไทยประจำอาเซียน ณ กรุงจาการ์ตา กล่าวในงานเสวนา “สตรีไทย...ก้าวไปสู่ประชาคมอาเซียน” ว่า เป้าหมายหนึ่งของอาเซียนคือการส่งเสริมสตรีให้มีบทบาทในทุกระดับ ไทยตอนนี้อาจกล่าวได้ว่าสำเร็จไปแล้วหนึ่งระดับ คือ มีนายกรัฐมนตรีหญิง อย่างไรก็ตาม หัวใจสำคัญของการส่งเสริมบทบาทสตรี ไม่ใช่เพียงการมี “ตำแหน่ง” แต่หมายถึงมีสิทธิตัดสินใจ และมีส่วนร่วมในการพิจารณาเรื่องต่างๆ ทั้งในฐานะที่สตรีเป็นทั้งผู้รับและผู้สนับสนุนกระบวนการพัฒนาของประเทศ

ไทยตอนนี้อาจกล่าวได้ว่าสำเร็จไปแล้วหนึ่งระดับ คือมีนายกรัฐมนตรีหญิง อย่างไรก็ตาม หัวใจสำคัญของการส่งเสริมบทบาทสตรีไม่ใช่เพียงการมี “ตำแหน่ง” แต่หมายถึงมีสิทธิตัดสินใจ และมีส่วนร่วมในการพิจารณาเรื่องต่างๆ หากมองในแง่การส่งเสริมจากภาครัฐ ในอาเซียนมีเพียง 3 ประเทศที่มีกระทรวงเกี่ยวกับสตรีโดยเฉพาะ ได้แก่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย และกัมพูชา สะท้อนว่าประเทศอื่นรวมถึงไทยยังไม่ได้ผลักดันการส่งเสริมและพิทักษ์สิทธิสตรีเข้าสู่ระดับนโยบายการบริหารประเทศ ในด้านความไม่เสมอภาคทางเพศ ถือว่าอาเซียนมีปัญหาอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน การศึกษาระหว่างชายและหญิงยังคงมีความแตกต่างกันบ้าง

ขณะที่ในประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (เอเอสซีซี) มีหน่วยงานดูแลเรื่องสตรีโดยตรง คือ คณะกรรมการอาเซียนด้านสตรี (ASEAN Committee on Women: ACW) ส่วนรายชื่อข้อตกลง ปฏิญญาร่วมกันด้านสตรี มีรายชื่อรวมกันยาวเป็นหน้ากระดาษ คำถามคือ จะทำอย่างไรให้แต่ละประเทศร่วมผลักดันจนเกิดผลสำเร็จด้วย

“แต่ไม่ว่าจะพูดเรื่องผู้หญิงที่ไหนก็ตาม ต้องให้ผู้ชายเข้ามารับรู้ รับฟัง และมีส่วนเกี่ยวข้องควบคู่กันไปด้วย หากผู้หญิงคุยเรื่องส่งเสริมสิทธิและบทบาทกันเอง โดยไม่ให้ผู้ชายเข้าใจ ผู้ชายก็จะไม่รู้ว่าปัญหาคืออะไร สุดท้ายก็แก้ไขไม่สำเร็จ”

ด้าน ทรงศัก สายเชื้อ อัครราชทูตไทยประจำกรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย บอกว่า หลายประเทศในอาเซียนมีความพยายามพัฒนาบทบาทสตรีมากขึ้น เช่น เวียดนามพัฒนาบทบาทสตรีอย่างรวดเร็วมาก ขณะที่มาเลเซียมีการพัฒนาสตรีค่อนข้างมาก ทำให้ผลการจัดอันดับความเท่าเทียมทางเพศอยู่อันดับ 43 จาก 146 แต่ช่องว่างระหว่างชายกับหญิงอยู่อันดับ 100 จาก 135 ซึ่งถือว่ายังมีช่องว่างสูงมาก

แต่รูปแบบการดูแลสตรีของมาเลเซียน่าสนใจมาก โดยเริ่มก่อตั้งกระทรวงสตรี ครอบครัว และการพัฒนาชุมชน ตั้งแต่ปี 2544 ข้อสังเกตคือ การนำผู้หญิง ครอบครัว และชุมชนมารวมไว้ด้วยกัน สะท้อนให้เห็นว่า 1.ผู้หญิงและครอบครัวเป็นเรื่องเดียวกัน และ 2.ผู้หญิงมีบทบาทในการพัฒนาชุมชนรากหญ้าเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ภายในกระทรวงแบ่งออกเป็น 5 หน่วยงาน โดย 3 ใน 5 ให้ความสำคัญกับสตรีโดยตรง

นอกจากนี้ มาเลเซียยังมี 2 หน่วยงานเกี่ยวกับสตรีสังกัดอยู่ในสำนักนายกรัฐมนตรี คือ สภาที่ปรึกษาด้านการพัฒนาสตรี และหน่วยงานรับเรื่องร้องทุกข์เฉพาะที่เกี่ยวข้องกับผู้หญิงโดยตรง ทำให้มีหน่วยงานพร้อมดูแลผู้หญิงแบบ NonStop Service

มาเลเซียยังตั้งเป้าหมายเกี่ยวกับสตรีที่ชัดเจนด้วย โดยจากวิสัยทัศน์สู่การเป็นประเทศพัฒนาแล้วในปี 2563 กระทรวงสตรี ครอบครัว และการพัฒนาชุมชน มีเป้าหมายให้มาเลเซียเป็นประเทศแนวหน้าในการสร้างความเสมอภาคระหว่างชายหญิง การ

พัฒนาครอบครัว และการพัฒนาชุมชน

มาเลเซียยังมีนโยบายระดับชาติการพัฒนาสตรี

7 ข้อ เช่น การพัฒนาผู้หญิงโดยไม่เลือกปฏิบัติ ทุกวงการ ทุกสถานะ ทุกอาชีพ การพัฒนาบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาสตรี การส่งเสริมการพัฒนาด้านการประกอบอาชีพ

“ที่สำคัญ วันสตรีสากลปีที่แล้ว นายกรัฐมนตรีของมาเลเซียออกมาประกาศว่า Progress of Women, Progress of Malaysia ซึ่งถือเป็นการแสดงความสำคัญของการพัฒนาสตรี”

ขณะที่ คุณหญิงลักษณาจันทร เลาหพันธุ์ นายกสมาคมอาเซียนประเทศไทย บอกว่า อาเซียน 10 ประเทศ มีกลุ่มวัฒนธรรม 3 กลุ่ม คือ 1.กลุ่มลุ่มน้ำโขง 2.กลุ่มที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมจากจีน และ 3.กลุ่มมุสลิม นั่นหมายถึงสตรีไทย ตลอดจนสังคมไทยกำลังจะก้าวสู่สังคมพหุวัฒนธรรม คุณแม่ คุณย่า และคุณยาย ต้องมีส่วนร่วมในการพัฒนาลูกหลานให้มีความพร้อม และปลูกฝังทัศนคติเชิงบวกต่อเพื่อนบ้าน

ส่วนเรื่องเอกลักษณ์และอัตลักษณ์ของทั้งไทยและอาเซียนต้องรักษาไว้ร่วมกัน แต่ปัญหาคือในไทยเองยังสับสนว่าอะไรคือเอกลักษณ์และอัตลักษณ์ของเรา องค์กรด้านสตรีในไทยจึงควรมีส่วนร่วมในการศึกษาหาความรู้ ทำความเข้าใจ เพื่อช่วยพัฒนาสตรีไทยและสังคมไทยให้พร้อมก้าวไปสู่ประชาคมอาเซียน