แตกไลน์หลักสูตรนักสำรวจ

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

ในบรรดา 7 วิชาชีพเคลื่อนย้ายเสรี “นักสำรวจ” เป็นชื่อที่ไม่ค่อยคุ้นหูคนทั่วไปนัก จึงเกิดคำถามตามมาว่าคนกลุ่มนี้ทำอะไร เปิดเสรีแล้วไทยมีความพร้อมด้านนี้แค่ไหน และจะต้องเผชิญอุปสรรคใดบ้าง

วิชา จิวาลัย ประธานสมาพันธ์การสำรวจและแผนที่อาเซียนและกรรมการสภาวิศวกร กล่าวว่า ปัจจุบันวิชาชีพนักสำรวจไทยอยู่ภายใต้ความดูแลของสภาวิศวกร เนื่องจากไทยยังไม่ได้แยกผู้ประกอบอาชีพ นักสำรวจออกจากอาชีพวิศวกรอย่างชัดเจน ขณะที่การเรียนการสอนจะถูกควบไปกับวิศวกรรมโยธา เมื่อจบออกมาก็ยังไม่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพนักสำรวจรองรับโดยตรง

ปัจจุบัน สถาบันการศึกษาบางแห่งได้ทดลองแยกหลักสูตรวิศวกรรมโยธากับวิศวกรรมสำรวจออกจากกันแล้ว แต่การปฏิบัติดังกล่าวกลับส่งผลต่อนักศึกษา เพราะเมื่อเรียนจบมาก็ยังไม่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพรองรับ ท้ายที่สุดนักศึกษาจึงต้องเก็บหน่วยกิตวิชาวิศวกรรมโยธา เพื่อให้สอบใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม (ใบ กว.) ได้

สำหรับงานของนักสำรวจ ได้แก่ การวัดมุม การทำระยะเบื้องต้น งานภาพถ่ายทางอากาศ งานภาพถ่ายดาวเทียม ทำข้อมูลแผนที่ รวมถึงงานสำรวจเชิงภูมิศาสตร์เพื่อป้องกันภัยพิบัติในอนาคต แต่งานส่วนหนึ่งในไทยยังคงกระจุกตัวอยู่กับภาครัฐหรือบริษัทเอกชนที่ต้องทำงานร่วมกับภาครัฐ เช่น บริษัทก่อสร้างขนาดใหญ่

อุปสรรคของนักสำรวจยังไม่ได้จบแค่ในไทย เพราะในระดับอาเซียนก็มีระบบนักสำรวจแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มประเทศ กลุ่มแรก ประกอบด้วย สิงคโปร์ มาเลเซีย และบรูไน เป็นกลุ่มที่ยึดระบบนักสำรวจเหมือนประเทศอังกฤษ แบ่งงานของนักสำรวจได้อย่างชัดเจนเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มงานประเมินราคาและกลุ่มงานดูแลการก่อสร้าง

กลุ่มต่อมา ได้แก่ ไทย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ เป็นกลุ่มที่ยังไม่มีการแยกวิศวกรและนักสำรวจออกจากกัน งานส่วนหนึ่งของนักสำรวจกลุ่มนี้คือ การรังวัดผิวโลก และงานที่ใกล้เคียงกับวิศวกรโยธา

กลุ่มสุดท้าย ได้แก่ กัมพูชา ลาว เมียนมาร์ และเวียดนาม งานด้านสำรวจยังอยู่กับภาครัฐทั้งหมด และในบางประเทศ เช่น กัมพูชา ลาว ยังไม่มีหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับนักสำรวจโดยตรง

“แนวคิดการเคลื่อนย้ายวิชาชีพนักสำรวจเริ่มมาจากมาเลเซีย แต่จะเห็นว่าใน 3 กลุ่มประเทศยังมีความแตกต่างค่อนข้างชัดเจน ภาพรวมของอาเซียนตอนนี้จึงเสนอให้แต่ละกลุ่มหาทางพูดคุย พัฒนาภายในกลุ่มตัวเองไปก่อน ประเทศใดที่มีความพร้อมแล้วก็อาจเริ่มเจรจาแบบทวิภาคีกับประเทศที่มีความพร้อมด้วยกัน”

วิชา บอกต่อไปว่า กลุ่มที่ 2 กำลังพิจารณาแก้ปัญหาหลักสูตรเป็นลำดับแรก เพื่อให้นักสำรวจสามารถแยกออกมาจากวิศวกรโยธาได้อย่างแท้จริง แต่ปัญหาดังกล่าวหยั่งรากลึกลงไปถึงระดับกฎหมาย ทำให้ต้องแก้กฎระเบียบต่างๆ ให้สามารถแยกออกมาและมีใบประกอบวิชาชีพนักสำรวจขึ้นมารองรับโดยตรงด้วย ไทยเองในฐานะผู้นำกลุ่มที่ 2 กำลังเริ่มต้นจากการแก้ปัญหาในประเทศ ด้วยการเชิญนักวิชาการภาควิชาสำรวจที่ถูกควบรวมอยู่ในวิศวกรรมโยธามาพูดคุยหาทางออกให้เรื่องดังกล่าว

ขณะที่บทบาทของสภาวิศวกร ในฐานะผู้กำกับดูแลการเคลื่อนย้ายวิชาชีพนักสำรวจนั้น เริ่มต้นจากการให้วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) จัดตั้งคณะอนุกรรมการวิชาการวิศวกรรมสำรวจขึ้น เพื่อพิจารณาจัดทำหลักสูตรระยะสั้น นำผู้มีความรู้ด้านวิศวกรรมโยธามาฝึกทำงานด้านวิศวกรรมสำรวจที่มีความต้องการเร่งด่วน เพราะปัจจุบันผู้ที่จบด้านวิศวกรรมสำรวจจากสถาบันที่ปรับหลักสูตรแล้วก็ยังมีน้อยมาก

อีกปัญหาหนึ่งที่น่าเป็นห่วงสำหรับนักสำรวจไทยในอนาคต คือ เทคโนโลยี ปัจจุบันเทคโนโลยีด้านวิศวกรรมสำรวจพัฒนาไปไกลมาก แต่คนส่วนใหญ่ยังไม่เคยเรียน จึงต้องหาวิธีพัฒนาความรู้เรื่องเทคโนโลยีให้กลุ่มคนที่จะประกอบวิชาชีพนักสำรวจด้วย

“เราต้องเร่งทำให้คนไทยสนใจงานของนักสำรวจมากขึ้น เพราะงานใหญ่ๆ ที่เกี่ยวข้องกับฐานข้อมูลเป็นงานของนักสำรวจทั้งนั้น ปัญหาคือ คนไทยไม่ค่อยสนใจเรื่องฐานข้อมูล ที่ผ่านมาโครงการบริหารจัดการน้ำ สนามโน้มถ่วงของประเทศ จึงยังคงกลายเป็นปัญหา งานบางอย่างก็กลายเป็นต้องให้ต่างประเทศเข้ามาทำให้ เช่น งานจัดทำแผนที่ เคยมี JICA ของญี่ปุ่นเข้ามาทำแทนกรมแผนที่”

เขามั่นใจว่า หากมีการพัฒนาวิชาชีพนักสำรวจขึ้นมาอย่างจริงจัง จะไม่เพียงแต่สร้างความพร้อมสู่อาเซียน แต่ยังช่วยวางระบบแก้ปัญหาต่างๆ ให้ประเทศ รวมถึงมีส่วนช่วยป้องกันภัยพิบัติด้วย อย่างไรก็ตามความร่วมมือของวิชาชีพนักสำรวจอาเซียนยังคงต้องเป็นเพียงกรอบความร่วมมือไปอีกระยะหนึ่ง ไม่สามารถเคลื่อนย้ายทั้ง 10 ประเทศได้ทันในปี 2558 แน่นอน