เหมือนกัน

ตลอดเดือน ก.พ.ที่กำลังจะผ่านไป ผมมีโอกาสตระเวนไปพูดคุยกับบรรดาผู้ประกอบวิชาชีพต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เกี่ยวข้องกับ 7 วิชาชีพเคลื่อนย้ายเสรี เรื่องหนึ่งที่น่าสนใจมากและทุกวิชาชีพกำลังเจอปัญหา “เหมือนกัน” คือ เรื่องหลักสูตรการศึกษาของแต่ละประเทศที่เกี่ยวข้องกับการก้าวสู่วิชาชีพ

เรื่องดังกล่าวสะท้อนภาพปัญหาหลายรูปแบบ ตั้งแต่ไม่มีหลักสูตร มีหลักสูตรแต่ยังไม่ได้มาตรฐาน มีหลักสูตรแต่ “ลอก” เขามา จนถึงมีหลักสูตรได้มาตรฐานแต่ไม่ได้รับการยอมรับ

เริ่มจากประเทศที่ไม่มีหลักสูตรในหลายวิชาชีพ ได้แก่ กัมพูชา ลาว พม่า และเวียดนาม หรือ CLMV กลุ่มนี้ยังไม่มีสถาบันการศึกษาที่มีหลักสูตรวิชาชีพในสาขา “เฉพาะทาง” ที่เป็นที่ต้องการของตลาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มแพทย์ ทำให้นักศึกษาชาติเหล่านั้นต้องไปเรียนประเทศอื่น แน่นอนว่ากลุ่มหนึ่งข้ามมาเรียนที่ไทยเรานั่นเอง ขณะที่บางสาขาวิชาก็มีหลักสูตรรองรับแล้วแต่ยังไม่ได้มาตรฐาน หลายประเทศยังไม่ยอมรับบัณฑิตจากสาขาเหล่านั้นเข้าทำงาน

แต่กรณี CLMV ยังอาจไม่นับว่าเป็นปัญหา เพราะเป้าหมายหนึ่งในแผนงานการจัดตั้งประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน คือ การให้ความสำคัญกับการศึกษา โดยมีเป้าหมายย่อยหนึ่งใจความว่า ปรับปรุงคุณภาพ พัฒนาโครงการให้ความช่วยเหลือด้านวิชาการ และจัดโครงการแลกเปลี่ยนเจ้าหน้าที่การศึกษาระดับสูงไปยัง CLMV

กล่าวคือ จุดหมายหนึ่งในการรวมตัวก็เพื่อช่วยยกระดับการศึกษาของทั้ง 4 ประเทศให้ “ทัดเทียม” เหมือนกับประเทศอื่นในอาเซียน

เรื่องที่น่าห่วง คือ ประเทศที่ไม่ใช่ CLMV ก็ยังมีปัญหาเรื่องหลักสูตรเช่นเดียวกัน ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือฟิลิปปินส์ แม้จะมีหลักสูตรการศึกษาแล้ว แต่ยังไม่ได้รับการยอมรับจากหลายเหตุผล เช่น จำนวนปีการศึกษาที่เรียนในแต่ละหลักสูตรไม่เหมือนประเทศอื่น หรือเพิ่งเปิดหลักสูตรได้ไม่นาน ซ้ำร้ายกว่านั้น มีข้อครหาถึงขั้นว่าสถาบันการศึกษาในประเทศหนึ่งลอกหลักสูตรกันเอง ชนิดว่า “เหมือนกันเปี๊ยบ” ตั้งแต่ชื่อวิชา การเรียงลำดับวิชา จำนวนหน่วยกิตที่เรียน

กลับมาดูที่ของไทยเราเอง ตอนนี้มีการเปิดหลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตร์ ภาคภาษาอังกฤษ แต่สภาสถาปนิกก็ยังไม่ยอมรับ เพราะเป็นหลักสูตร 4 ปี ไม่ใช่ 5 ปี ตามมาตรฐานสมาคมวิชาชีพสถาปัตยกรรมนานาชาติ (UIA) ขณะที่หลักสูตรแพทย์ของไทยที่มาตรฐานสูง แต่ข้ามไปแค่สิงคโปร์หรือมาเลเซียก็ไม่ได้รับการยอมรับแล้ว

ภาพทั้งหมดนี้คือ “ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา” ของอาเซียน จากความไม่พร้อมและไม่เหมือนกันของหลักสูตร

มองระยะสั้น ผู้ที่ต้องระวังตัว คือ ผู้ประกอบการที่ต้อง “ส่อง” ให้ดีว่า หลักสูตรของแรงงานที่จะรับมาทำงาน จะส่งผลต่อ “คุณภาพ” และ “ความปลอดภัย” ของชิ้นงานในอนาคตหรือไม่

ขณะที่ระยะยาว ภาควิชาชีพและภาคการศึกษา ควรเร่งร่วมมือกันพัฒนาหลักสูตรและแลกเปลี่ยนบุคลากรกันอย่างจริงจัง เพื่อให้หลักสูตรที่ยังถูกตีตราว่า “ไม่ได้มาตรฐาน” ได้มาตรฐานโดยเร็ว

บางทีอาจเป็นโอกาสของไทยที่จะช่วยทำให้การศึกษาในภูมิภาคนี้ “เหมือนกัน” และไปถึงเป้าหมายเมืองแห่งการศึกษานานาชาติ และศูนย์กลางการศึกษาของอาเซียนในที่สุด