ชวนเที่ยววัฒนธรรม...เชื่อมอาเซียน

ตอนนี้ใครๆ ต่างหายใจเข้าออกเป็น “ประชาคมอาเซียน” ที่จะเกิดขึ้นในปี 2558 แต่ดูเหมือนคนส่วนใหญ่จะคุ้นหูกับประเด็นเศรษฐกิจมากกว่ามิติด้านสังคมและวัฒนธรรม ทั้งที่ประเด็นหลังปัจจุบันมีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อน

ว่ากันว่า อำนาจอ่อนทางวัฒนธรรม หรือ Soft Power มีบทบาทที่ทรงพลังไม่แพ้อำนาจทางทหาร หรือ Hard Power ดูอย่างกรณีของเกาหลีใต้

สนธยา คุณปลื้ม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) กล่าวถึงภาพรวมการทำงานของ วธ.ที่จะเน้นเชิงรุกและเชื่อมโยงมากขึ้น โดยหลังการประชุมแผนยุทธศาสตร์ประเทศ และเข้าสู่ประชาคมอาเซียน รัฐบาลมีนโยบายที่จะเพิ่มแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

กระทรวงมีกรอบการทำงานที่อิงแนวคิด 9 เสน่ห์มรดกวัฒนธรรม 84 เส้นทาง ได้แก่ 1.มรดกวัฒนธรรมล้านนา 2.ละโว้ 3.ทวารวดี 4.ศรีวิชัย 5.บ้านเชียง 6.ศรีโคตรบูรณ์ล้านช้าง 7.สุโขทัย 8.อยุธยา และ 9.ธนบุรีรัตนโกสินทร์ โดยต้องสร้างองค์ความรู้ควบคู่ไปกับการสร้างความเชื่อมโยงระหว่างแหล่งท่องเที่ยว

อย่างอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยศรีสัชนาลัยกำแพงเพชร ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกภายใต้ชื่อ เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร แต่บริษัทท่องเที่ยวยังไม่ได้ให้น้ำหนักกับการเชื่อมโยงการท่องเที่ยวเส้นทางนี้ให้ครบ เห็นได้จากจำนวนนักท่องเที่ยวที่อุทยานฯ สุโขทัยมีกว่า 8 แสนคน ส่วนอุทยานฯ ศรีสัชนาลัยอยู่ที่กว่า 2 แสนคน แต่จำนวนคนเที่ยวอุทยานฯ กำแพงเพชรน้อยกว่านั้น จึงต้องเชื่อมโยงให้คนมาเยือนทั้งสามแห่ง ไม่ใช่มาสุโขทัยที่เดียวแล้วกลับ

ทั้งยังต้องสร้างเรื่องราวให้น่าสนใจ อย่างการนำเสนอเมืองศรีสัชนาลัยว่าเป็นนิคมอุตสาหกรรมเครื่องสังคโลกที่ใหญ่ที่สุดในอุษาคเนย์ช่วงพุทธศตวรรษที่ 1922 ก็จะทำให้น่าค้นหา รวมทั้งชูวัฒนธรรมสร้างสรรค์ต่อยอดเศรษฐกิจ

ด้าน สหวัฒน์ แน่นหนา อธิบดีกรมศิลปากร อธิบายว่า จากนี้ไปจะต้องทำงานแบบบูรณาการมากขึ้น ไม่เน้นขายโบราณสถานที่เป็นรูปธรรมอย่างเดียว แต่ต้องมีเรื่องอื่นๆ ด้วย เช่น อาหาร เครื่องแต่งกาย การแสดงพื้นบ้าน เชื่อมโยงกับวิถีประชาชนมากขึ้น

อย่างเมืองศรีสัชนาลัยมีงานเครื่องทองโบราณที่น่าส่งเสริม อาจจะต่อยอดนำลายจากโบราณสถานไปผลิตเป็นสินค้าวัฒนธรรมสำหรับขายนักท่องเที่ยว ส่วนโบราณสถานที่กรมดูแลอยู่ ก็จะเชื่อมโยงกันให้มากขึ้น

วธ.มีพิมพ์เขียวในการสร้างอัตลักษณ์อาเซียนผ่าน 3 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ ยุทธศาสตร์สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับอาเซียนและความรู้สึกเป็นประชาคมให้คนไทย โดยประสานกับกระทรวงศึกษาธิการจัดทำหลักสูตรร่วมกัน เพื่อให้เกิดความรู้สึกเป็นคนกลุ่มเดียวกัน ไม่นำเส้นเขตแดน ความขัดแย้งในอดีตมาเป็นอุปสรรค

ยุทธศาสตร์ 2 การอนุรักษ์และส่งเสริมความหลากหลายของมรดกทางวัฒนธรรมอาเซียน เน้นรักษาความเป็นของแท้ดั้งเดิม และต่อยอดสู่คนรุ่นใหม่

ยุทธศาสตร์ที่ 3 ส่งเสริมอุตสาหกรรมด้านวัฒนธรรม โดยต่อยอดทั้งในส่วนสินค้าและบริการมาเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ เช่น สินค้างานฝีมือ ที่กรมกำลังศึกษาว่าสินค้าตัวไหนจะมีศักยภาพที่จะทำเป็นลิขสิทธิ์ได้

สาวิตรี สุวรรณสถิตย์ อดีตปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องมรดกโลกทางวัฒนธรรม บอกว่า แนวคิดเรื่องมรดกโลกทุกวันนี้ไม่ใช่การอนุรักษ์อิฐเก่าๆ อีกต่อไปแล้ว แต่จะต้องรวมถึงภูมิทัศน์โดยรอบ และให้ประชาชนมีส่วนร่วม สร้างรายได้ และสร้างความยั่งยืน อย่างกรณีหลวงพระบางในลาวที่ดูแล รวมไปถึงแม่น้ำ ภูเขา ถนน วิถีชีวิตการใส่บาตรทุกเช้า หรือเมืองโบราณฮอยอันที่เวียดนาม ชาวบ้านจะต้องจ่ายค่าทำความสะอาดแลกกับการขายสินค้าให้นักท่องเที่ยว