องค์กรอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริธภค

โดย...รุจิระ บุนนาค

“ผมของคุณจะยาวภายใน 2 สัปดาห์ หากคุณใช้แชมพู...จากการพิสูจน์ของผู้หญิงทั่วโลก...” “ซื้อแพ็กเกจออกกำลังกาย 6 เดือน เล่นฟรีอีก 6 เดือน” “หากท่านอายุเกิน 60 ปี ก็ทำประกันชีวิตกับบริษัทได้ โดยไม่ต้องตรวจสุขภาพ” “เต้าฮวยนมสดรับรองปราศจากเชื้ออีโคไล” “ร้านนี้ใช้น้ำมันทอดไก่ที่ไม่ใช้ซ้ำ” ที่กล่าวมาเป็นโฆษณาที่เจ้าของสินค้าต้องการดึงดูดลูกค้า

ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 มาตรา 61 มีหลักว่า “สิทธิของบุคคลซึ่งเป็นผู้บริโภค ย่อมได้รับความคุ้มครองในการได้รับข้อมูลที่เป็นความจริง และมีสิทธิร้องเรียนเพื่อให้ได้รับการแก้ไขเยียวยาความเสียหาย รวมทั้งมีสิทธิรวมตัวกันเพื่อพิทักษ์สิทธิของผู้บริโภค

ให้มีองค์การเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคที่เป็นอิสระจากหน่วยงานของรัฐ ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนผู้บริโภค ทำหน้าที่ให้ความเห็นเพื่อประกอบการพิจารณาของหน่วยงานของรัฐ ในการตราและการบังคับใช้กฎหมายและกฎ และให้ความเห็นในการกำหนดมาตรการต่างๆ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค รวมทั้งตรวจสอบและรายงานการกระทำ หรือละเลยการกระทำอันเป็นการคุ้มครองผู้บริโภค ทั้งนี้ ให้รัฐสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินการขององค์การอิสระดังกล่าวด้วย”

เมื่อวันที่ 31 ม.ค. 2555 วุฒิสภาได้ผ่านร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) องค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. ... หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบตามที่วุฒิสภาผ่านร่าง ก็จะทำให้ผู้บริโภคมีหน่วยงานอิสระที่จะคุ้มครองดูแล ปัญหาต่างๆ ที่เกิดจากสินค้าและบริการแม้จะมีหน่วยงานของรัฐจะเข้ามาดูแลบางเรื่อง เช่น พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 พ.ร.บ.ความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551 เป็นต้น แต่นั่นก็คงไม่เพียงพอสำหรับประชากรทั่วประเทศ เนื่องจากเจ้าหน้าที่รัฐมีน้อย ขั้นตอนการร้องเรียนอาจทำให้ผู้บริโภคบางคนรู้สึกยุ่งยาก หรือร้องเรียนไม่ตรงกับหน่วยงาน ขาดคนกลางที่จะคอยให้ความช่วยเหลือและแนะนำ

คณะกรรมการองค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค จะมีภารกิจที่สำคัญ คือ

1.ทำหน้าที่ให้ความเห็นเพื่อประกอบการพิจารณาของหน่วยงานรัฐ ในการตราและบังคับใช้กฎหมายและกฎ และให้ความเห็นในการกำหนดมาตรการต่างๆ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค

2.ตรวจสอบการกระทำ หรือละเลยการกระทำอันเป็นการคุ้มครองผู้บริโภค

3.ดำเนินการและสนับสนุนการเผยแพร่ข้อมูลที่เป็นจริง หรือแจ้งหรือโฆษณาข่าวสารเกี่ยวกับสินค้าหรือบริการ ที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายหรือเสื่อมเสียแก่สิทธิผู้บริโภค

4.สนับสนุนการใช้สิทธิร้องเรียนของผู้บริโภคและองค์กรผู้บริโภค ที่ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายอันเนื่องมาจากการกระทำของผู้ประกอบการ และดำเนินการให้มีการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบการ

5.สนับสนุนและให้การช่วยเหลือแก่องค์กรผู้บริโภคในด้านต่างๆ เพื่อการพัฒนาและเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรผู้บริโภค และประสานงานกับหน่วยงานต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชนเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค

6.ส่งเสริมการศึกษาและการวิจัย รวมทั้งจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นจากองค์กรผู้บริโภคหรือประชาชน เพื่อประโยชน์ในการดำเนินการเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค

หลายท่านอาจหลงเชื่อคำโฆษณาต่างๆ ที่ได้กล่าวมาข้างต้น หรือเกิดปัญหาจาการใช้สินค้าหรือบริการ เช่น บัตรเติมเงินโทรศัพท์มือถือมีวันหมดอายุ ทำให้ต้องเร่งใช้ ซื้อประกันสุขภาพที่ต้องสำรองค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลไปก่อน แต่เวลาเรียกร้องจากบริษัทประกันภัยกลับได้เงินล่าช้าหรือเก็บเบี้ยครั้งต่อไปสูงขึ้น บางท่านอาจสงสัยว่าอาหารสำเร็จรูปที่เราบริโภคอยู่ทุกวัน มีส่วนประกอบหรือขั้นตอนที่ปลอดภัยแล้วหรือ? จะแน่ใจได้อย่างไรว่า สินค้าหรือบริการที่ได้รับมีความปลอดภัย สิ่งต่างๆ เหล่านี้เรียกได้ว่า “ผู้บริโภคถูกเอารัดเอาเปรียบ”

องค์การอิสระผู้บริโภคถูกผลักดันขึ้นมาเพื่อผู้บริโภคโดยตรง เป็นตัวแทนของผู้บริโภคในการตราและการใช้บังคับใช้กฎหมายของหน่วยงานของรัฐ แก้ไขการที่ผู้บริโภคถูกเอารัดเอาเปรียบ ตรวจสอบการกระทำอันเป็นการละเลยต่อการคุ้มครองผู้บริโภค นอกจากนี้ยังมุ่งเผยแพร่ความรู้ให้ผู้บริโภครับรู้สิทธิของตนไม่ให้ถูกเอารัดเอาเปรียบจากผู้ประกอบการต่อไป ซึ่งจะเป็นการสนับสนุนให้ผู้ประกอบธุรกิจมีความรับผิดชอบต่อสังคมในการผลิตสินค้าหรือบริการของตนให้มากขึ้น

ถึงเวลาแล้วที่คนไทยควรมีองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคที่มีอำนาจอย่างชัดเจนเพื่อปกป้องรักษาผลประโยชน์องค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคจะทำหน้าที่ดูแลทั้งการถูกเอาเปรียบจากผู้ประกอบการ ทั้งที่เป็นคนไทยและต่างชาติ บริษัทต่างชาติจำนวนไม่น้อยที่มีกิจการและแฟรนไชส์ในประเทศไทย และเอารัดเอาเปรียบผู้บริโภค/ผู้ใช้บริการชาวไทย การจัดตั้งองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคก็นับว่าเป็นประโยชน์ต่อคนไทยเป็นอย่างมาก เพราะในประเทศต่างๆ ทั่วโลก ต่างก็มีองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภค เพราะรัฐบาลให้ความสำคัญต่อผู้บริโภคภายในประเทศ

องค์การอิสระผู้บริโภคที่ประชาชนรอมา นับถึงวันนี้ก็ 14 ปี จะเสร็จสมบูรณ์หรือไม่ ก็ขึ้นอยู่กับรัฐบาล ว่าจะรีบนำกฎหมายมาพิจารณาต่อไปหรือไม่ ซึ่งหากไม่นำมาพิจารณาภายในกำหนดเวลา ร่าง พ.ร.บ. องค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. ... ก็มีอันตกไป ในฐานะผู้บริโภคคนหนึ่งก็ได้แต่หวังว่า รัฐบาลคงไม่ปล่อยให้คนไทยทั้งประเทศต้องรอเก้อ และถูกผู้ประกอบการเอาเปรียบซ้ำแล้วซ้ำเล่าต่อไปอีก